محمد زماني
maometto10@hotmail.com
مقدمه
ميليون ها پايگاه اينترنتي، ميليون ها كاربر و ميليون ها نظر... براي بررسي يك پايگاه اينترنتي، مانند هرپديده فرهنگي ديگر، رويكردهاي مختلفي را مي توان اتخاذ كرد. اما همه اين رويكردها در سطح ساختار و محتوا و استراتژي اعمال مي شوند كه به تناسب رويكرد و سطح تحليل، تخصص هاي گوناگون را مي طلبد. نگاهي كه در اين مجال كوتاه پي گيري مي شود بيشتر محتوا- محور است، هرچند مي دانيم كه تمايز ساختار- محور تمايزي اصيل نيست و در حقيقت اين دوگانه سازي براي تمركز بيشتر بر جنبه هايي خاص از يك موضوع است. در اين نوشته دو پايگاه «لوح» و «تبيان» را، به اجمال، بررسي مي كنيم:
۱. پايگاه لوح
www.louh.com
ساختار
با بازشدن صفحه اول پايگاه، اولين چيزي كه توجه شما را جلب مي كند، رنگ هاي سنگين به كار رفته در طراحي است كه حكايت از سنگيني احتمالي مطالب مي كند. اگر اين انتخاب رنگ ها     آگاهانه صورت گرفته باشد، بايد گفت يكي از بهترين تناسب هاي بين رنگ و محتوا را مي توان در اين انتخاب ديد. كمتر از يك دقيقه از لغزش نگاه شما روي صفحه نگذشته است كه، بنا به عادت همه وبگردان، مي خواهيد به انتهاي اين صفحه بلند تر از ارتفاع مانيتورتان برويد، اما نوار پيمايش... نوار پيمايش در اين جا، برخلاف روند معمول، در سمت چپ قرار داده  شده است و طراح، نوعي انگليسي بازي انجام داده تا در تركيب بندي پايگاه ايراني بر طريق آنگلوساكسني ره نپيموده باشد. يافتن نوار پيمايش از آن رو سخت تر مي شود كه بين آخرين قسمت از صفحه، كه مطلبي براي خواندن دارد، تا نوار پيمايش، فاصله چند سانتيمتري به رنگ نقريباً نوك مدادي پر رنگ وجود دارد. اين فاصله گذاري شايددوستان هنري را خوش آيد، اما چشمانِ به دنبال نوار پيمايشِ وب گردان را بسيار آزار مي دهد.
محتوا
در بالاي صفحه، جمله اي با تيشه هاي نرم افزاري ثبت شده است: «شايد در سياست بتوان ماننده اهل فرهنگ سخن گفت، اما در فرهنگ هرگز نمي توان ماننده اهل سياست سخن گفت».تاريخ دقيق استفاده از واژه «سياست» در معناي Politic و فرهنگ به جاي culture مشخص نيست، اما همه مي دانيم كه شايد كمي بيشتر از يك قرن باشد، آن  هم با معناهاي متفاوتي از غرب علي الخصوص براي نا آشنايان با فرهنگ غرب. مي گويم «معناها» و نه «معنا» كه اگر اين تعدد نبود، مشكلي نبود، اما اين تعدد بر سردرگمي من ايرانيِ معاصر مي افزايد. سردرگمي اي كه پروژه اي هم چون غرب پيرايي (غرب ستيزي) را جايگزين غرب شناسي مي كند؛ سردرگمي اي كه اميرخانيِ لوحه نويس را وا مي دارد تا «بردن يك- هيچ پرسپوليس» و «نقد مثبت فلان منتقد» را تحت عنوان «دلخوشي هاي حقير» در كنار هم گذارد و همسان بداند؛ سردرگمي اي كه از تخريب ارزش ها مي گويد و ناخواسته  و نادانسته بر ويرانه ارزش  ها، آلونك هايي مي سازد كه مُدرن ها آن را حاصل بازسازي گفتمان سنّتي مي خوانند.
نويسندگان زيادي هم چون رضا اميرخاني(سرلوحه نويس)، علي رضا قزوه با سفرنامه «قونيه در قطار» (صاحب وبلاگ «عشق عليه السلام» كه در بخش «باقي الواح» اين پايگاه نيز به آن لينك داده اند)، محمد حسين جعفريان با مجموعه «گزارش به خاك ايران» و اشعاري نظير «نيم  روز مانده به مرگ، به آخرين روستا!»، علي معلم دامغاني با شعر«كوچه ها، كوچ بزرگ» و طنزپرداز معروف ابوالفضل زوريي نصرآباد، با مجموعه  «حرفي از آن هزاران» كه حكايت «سه شپش» آخرين حرف آن است و ... در اين كتابچه مجازي لوح نگاري مي كنند. امكان اختصاصي search توسط گوگل در فضاي louh از ويژگي هاي خوب اين سايت است.
در بخش هم لوحان شما مي توانيد فهرست آدرس هاي اينترنتي اي را ببينيد كه دست اندركاران لوح ضمن معرفي آنها تحت عنوان «هماناني كه لوح فرهنگ و ادب فارسي را بزرگوارانه معرفي كرده اند»، به صراحت گفته اند كه منظور از اين معرفي، تأييد مطالب آنها نيست و در عين حال تكذيب آنها را رد كرده اند!
۲. پايگاه تبيان
www.tebyan.org/net
۱. ساختار
هرچند رنگ زمينه اين پايگاه روشن است، اما انتخاب رنگ سفيد براي اين روشن سازي، اجازه ارتباط تحليلي ظاهري را از شما گرفته است و تنها، رنگ آبي نسبتاً روشن به كار رفته در حاشيه ها حاكي از آرامش است. تقسيم بندي دقيق عناوين منوها و وجود نقشه راهنماي سايت، امكان دسترسي آسان به بخش هاي گوناگون سايت را فراهم مي كند كه از مزيت هاي طراحي آن به شمار مي رود.
۲. محتوا
بالاجمال پايگاه هاي اينترنتي را مي توان به دو نوع تقسيم كرد: الف. تخصصي؛ ب. دايره المعارف گونه. تبيان پايگاهي از نوع دوم است و از لحاظ وسعت، از اطلاعات قابل ملاحظه اي برخوردار است و از ورزش تا فلسفه را در برمي گيرد، چنان كه چنين گستردگي در ميان پايگاه هاي زبان فارسي معدود است. بدين ترتيب شما مي توانيد پاسخ بعضي سؤالات پزشكي خود را در اين پايگاه مشاهده كنيد و يا خدمات مشاوره اي (البته به طور مقدماتي) در زمينه شخصيت شناسي كاربردي با رويكرد همسرگزيني را دريافت  نماييد. اين درحالي است كه دوره مختصري از كلام و فلسفه (اسلامي و غربي) را مي شود در بخش«معارف اسلامي» ديد.
دايره المعارف گونه بودن از سويي نوشتن را سخت مي كند؛ چرا كه به سختي مي توان مطالب كلي عنوان كرد، و از سوي ديگر آسان است؛ چرا كه هريك از موضوعات فراوان سرلوحه در سايت را مي توان دست مايه اي براي نظرپردازي قرار داد.
با واردكردن آدرس tebyan.org يا tebyan.net صفحه اي در مقابل شما باز مي شود كه امكان انتخاب هاي فراواني را به شما مي دهد. چنان كه مي توانيد مطالب سايت را به زبان هاي اردو، عربي و انگليسي مشاهده كنيد. فروشگاه الكترونيكي (e-shopping) كتاب خانه تبيان، حوزه علميه تبيان، مدرسه اينترنتي تبيان، تبيان فرهيختگان و تبيان استان ها، همگي، حاكي از اين است كه دست اندركاران تبيان كوشيده اند از تمامي امكانات تعريف شده و معمول web استفاده كنند و آن را در اختيار كاربران خود قرار دهند. شايد امكان چت chat))، كه نظر خوشي نسبت به آن وجود ندارد، تنها امكاني باشد كه فراهم نشده است.در بخش مطالب روزانه مي توانيد وبلاگ اعضاي تبيان را ببينيد كه در بخش مطالب عمومي ۴۷۶۷ نفر وبلاگ نويس دارد.«تبيان »سايتي است مربوط به مؤسسه فرهنگي واطلاع رساني تبيان،وابسته به سازمان تبليغات اسلامي. در بخش «درباره ما» در اين سايت مي خوانيم كه «درراستاي نيل به اهداف متعالي اسلام وتحقق ارزش هاي انقلاب اسلامي ، در سال هشتاد... رويكرد جديدي در زمينه استفاده از فناوري روز در جهت اجراي وظايف و دستيابي به اهداف سازمان تبليغات اسلامي دنبال شد...تصميم برآن شدكه مؤسسه مستقلي براي پرداختن به اين مقوله مهم تأسيس گردد.انگيزه اصلي سازمان تبليغات اسلامي براين پايه استواراست كه محتواي مطالب وموضوعات ديني ،كه قراراست تبليغ شود،درفرايندي شكل يافته برمبناي تكنولوژي روز ارائه گردد.كه ازجذابيت هاي بيشتري برخورداربوده وتمايل مخاطبين ،به خصوص جوانان ونوجوانان ، را به آن محتوا افزايش دهد».