يكشنبه ۴ تير ۱۳۸۵ - - اردبيل
صفحه سوم
Index

حئكايه
سايخين جادا
002910.jpg
صالح عطايي
باشلانيش
صالح عطايي ، اردبيللي دير. او، 1344-نجو گونش ايلينده دونيايا گؤز آچيبدير. عطايي، نئچه ايلدير توركجه حئكايه و رومان يازير و بو يولدا، اؤزونه اؤزل بير سبك الده ائديب دير. صالح عطايي، سس سميرسيز يازيچي دير و يورولمادان يازيب - ياراتماقدا چاليشير. اونون نثري، بيزيم چاغداش ادبي ديليميزين گؤزل نمونه لريندن دير. عطايي نين منيم آدلاريم روماني، كئچن نئچه ايلده چاپ اولان توركجه رومان لار آراسيندا، اوخومالي و اؤيرنملي دير. بو روماني، تهراندا كلاغ سفيد نشر ائوي، ايكي مين نسخه ده چاپ ائتديرميشدير. بو رومان 110 صحيفه لي، مدرن و يئني مدنيت اسلوبلارينا وفادار يازيلان، بير اثر دير. هم ده عطايي نين ايكي ديللي (توركجه - فارسجا) حئكايه مجموعه سيني، نئچه مدت بوندان قاباق، دون كيشوت و دلي دومرولون كؤرپوسو يا دن كيشوت و پل دومرول ديوانه آدي ايله، كلاغ سفيد نشر ائوي، يوز صحيفه ده نشر ائتديردي. بو حئكايه مجموعه سي، مضمون و صنعت باخيميندان چوخ دگرلي و آذربايجان حئكايه صنعتينده بير
يئني ليك دير. بو كيتابدان، صالح عطايي نين اؤز اذني ايله، بيرينجي حئكايه ني، اوخوجولاريميزا اتحاف ائديريك.

گئجه دير و جادا سايخين، زويوشوب گئديريك، اوتوراركن، دوراركن و فيرلانيريق، ياني بير قارادا ترومپت چالير.
شو قريب قيزديردي . دوردورورام. چيراغين ايشيغينا، يولون اوتاييندا بير كؤرپو گؤرونور. كاپوتو قالخيزيرام. هاوا چوخ گؤزل، دوزدو مئه دير، آمما سرين سو كيمي ده ايچمه لي دير. نايلون قابي گؤتورورم. من گئديب گلندن سونرا، رادياتين دا آغزيني آچماق اولار.
- دوستوم من گئديرم.
او بيرداش كيمي دوشموش، اوياتماغينا دگمز: نئچه يول دئييم، قابين سويونو ايشلتدين، يئنه دولدور . سيگاريمي آليشديريب، كؤرپويه ساري، داشلي - قوملو ايشگه يولو تاپيرام.
آغاجلارين سيزيلتي سي، اوزاق لاردان گلن اوغولتو بلكه قورد وار . يان -يؤره مه باخا- باخا ... فيشقا وئر قورخون تؤكولسون . چاليشيرام ماشين دا ائشيتديگيميز موسيقي دن آيريلمايام.
كؤرپو اوسته بير آدام وار، بعلي بير آدام كؤرپونون داش هِره سينده اگله شيب. جَلد، آغاج داليندا گيزله نيرم، هاچاندان - هاچانا بويلانيب، يئنه باخيرام. او ايندي سيس دومان ايچره، ائله بيل ده قالاديغي بير شئي لره كيبريت چكير و بير آزدان آدديم لايير. پئزه ونگي، يئكه پر، بلكه ايكي آدام بويدا بير كيشي، قيلينجي بؤيوروندن آسلاميش، بؤركو قيوريق قويون دَري سيندن، جيليققاسي و ساريقلي آياق قابيسي.
من ده او آدام لاردانام كي قره باسار. گؤزلريني يوم و اؤزونه گل . بير آز دينجه ليرم. ايندي آرخايين دؤنوب باخابيلَرسن هر شئي اؤز يولوندا، كيمسه يوخ، قيلينج لي آدام كئچميش لره قاييتميش.
داش داكي يازي نين آرادان گئدن يئري وار، آنجاق اوخوماق اولور، كؤرپونو تيكه نين آدي دير. گؤره سن بو آدام ائله اؤزودور! آغاج لار آليشدي. او هاردادير؟ بيردن بير چيغيرتي ايچينده زامان كلمه سي.
دفعه لرله بير قورخولو يوخودان آتيليب، سو ايچسن ده، يئنه ياتجاغين او يوخويا گؤتورولوبسن. او دا ياخين اگله شيب و اؤزو ايله بلكه زامانا گؤره دانيشير.
گلديگيم يولدان، آرخادان بير سسلر گلير: داققيري - دوققور، داققيري - دوققور. بو بير آتين آياق سسي اولا بيلر، آنجاق آت دگيل، بير آريق قاطيردير و بئلينده عجبا بير شووالييه، نه قدر ده شاخ اوتورموش. دمير بؤركو، دمير گئييمي، قالخاني و الينده ياهالماسام زوبين دئييلن بير شئي. او اوجابوي و قاطيري تك آريق دير. اودون يانيندا اگله شن دونوب قاليب. من اونون شاشيرديغيني دويورام، او بير پئزه ونگي و بير ديو ده اولسا بورالي كيمي دير و اصلا بير شووالييه نين يولونو گؤزله ميردي.
بئله گئتسه، دئوين بوينو قوروياجاق. اونلار دانيشمالي ديلار.
- پهلوان آديني سؤيله.
- اَولجه سن سؤيله.
- سانيرام مني دونيانين هر يئرينده تاني ييرلار، سفيل شووالييه.
- نه ياخشي آشاغي دان، چاي دان سوووشماق ايسته مه دين، يوخسا سني دؤيه - دؤيه كؤرپويه آلارديم.
شووالييه سانكي سئوينير. بلكه اونا گؤره كي يئنه بير قورخونج ماجرايا توش گليب دير، سونرا دوعا ائدر كيمي اؤزونو سئوگيليم دئيه، دولسينايا تاپشيرير. نيزه ني ائنديريب، آياق لاريلا قاطيرين قارنينا چيرپار، دئوه دوغرو چاپير. ياراق لار چاققيشيرلار و من اونلاري اودون ايشيغيندا گؤرورم. دئوين ووردوقلاري آغيردير. شووالييه نين قالخاني دوشور. قاطير قورخوب، ميريلدايير و نهايت شووالييه ني ساليب قاچير و دئو شووالييه نين سينه سي اوسته آتيلير.
002895.jpg
- بيلير سنمي؟ بير گون آتيمين آياغي داشا دگدي، هوركودو. تولازلانديم و عزرائيل بير قوش كيمي قوندو اوستومه.
مومكوندور شووالييه، ديليندن ال چكمه سين.
دومان بركيشير. هئچ نه گؤرمورم و بير آزدان، ايكيسي ده اودون قيراغيندا اوتوروبلار.
- ... جاوان بير اوغلانين جانيني آلميشدي و من اونو گيري - گيري آختاريرديم.
شووالييه، عزرائيل له دؤيوشمه يي عاغليندان كئچرتمه ميش، آما بيردن بو پهلوانين يئرينده اولسا ايدي ... بلكه تانري اونو دا باغيشلاردي.
آرادا بير نئچه كلمه ائشيتميرم، يادا هئچ دانيشان يوخ، دئو شووالييه نين ازيلميش يئرينه مرهم قويور.
ياديمدا اولسون دوستوما آت ايله ماشينا گؤره بونو دئييم: بير شوواليه، دؤرد يولون آيريجيندا، هانسي بير يولو سئچيب گئتمك اوچون، بوتون ايختياريني آتينا وئرر.
- گؤردويون بو كؤرپونو من تيكميشم.
يئنه بير نئچه كلمه ائشيتميرم. شووالييه ال لريني قالديريب و هاوادا اؤلچور - بيچير.
- سن او دلي اولمالي سان، او آدلي - سانلي دلي، اوكي عزرائيله دئدي سن چكيل اورتادان، من اؤزوم تانري ايله دانيشيم .
سونرا سانكي گووَنديگي پهلوانلارين آديني سؤيله يير، اؤزونو ده اونلارين سيراسيندا، اونلاردان باش بيلير.
- قاطير اوسته گؤرن كيمي بير شئي لر ياديما گلدي. يولداشيني نئينه ييبسن؟
- بيلميرم.
شووالييه وئرديگي جاواب دان سونرا سوسور. آما سؤزو ده تئز دگيشمك اولار.
- قيلينج چكديگيم اوندان اؤترو ايدي كي گئجه نين بو چاغيندا يول كَسن لره و حتي بير قارالتي يا بنزه دينيز. البته جهنم دن قاچان شيطان دا اولسايدينيز، يئنه من اؤز ايشيمي گؤرمه لي ايديم.
هئي! بلكه دوستون اويانيب، نيگران دير. قابين آغزيني چوخوردا دوران سويا داياييرام. بو چايين، كؤرپونو تيكن زامانلاردا قورو اولدوغونو بيليرم و هر كيم كي كؤرپونون آشاغي سيندان، قورو چايين ياتاغيندان سوووشماق ايسته ييرميش، دؤيوله - دؤيوله ...
آدلي- سانلي دلي، سفيل شوواليه نين اوووجونا نه ايسه قويور.
- بو نه دير؟
ال آتير قيلينجينا.
- آقچا دير، پولوموزدور. يادگارليق وئريرم.

ديليميز - ايكينجي درس
كؤك و اك
دوقتور حسين صديق
كؤك نه دير-
توركجه ميزده  كؤك، تك هجالي سؤزجوكدور و دوزلمه سؤزجوكلرين تملي ساييلير و ايكي جوره دير:
۱.اسم كؤكو، 2.فعل كؤكو.
اسم كؤكو فعل اولماز و فعل كؤكوندن ده اسم كؤكونه كئچيلمز. ادات و ضميرلر ايسه فعل اولانماز و لاكين اسم اولا بيلرلر. اونلاري باشقا كؤك سايميريق. بعضي كؤكلر ايسه جوت آنلاملي ديرلار. يعني هم اسم و هم فعل كؤكو ساييليرلار. داد- كؤكو كيمي. بئله كؤكلر، اسكي توركجه ميزده بير آنلاملي ايديلر.
فعل كؤكو، حركت بيلديرر؛ لاكين اسم كؤكونده، حركت آنلامي يوخدور.

اك نه دير-
بير اونلو و يا بير اونلو و نئچه اونسوزدن قورولان، كؤكون و يا گؤوده نين سونونا آرتيريلان، اونون دورومونو تعيين ائدن و يا يئني سؤزجوك تؤره دن و تكليكده آنلامي اولمايان تك سس و يا سس بيرلشيمينه اك دئييلير. بئله ليكله، دئيه بيله ريك كي اك بير و يا داها چوخ سسدن قورولار.
توركجه ميزده كي اكلر، باشقا ديللرده اولان اؤن اك (= پيشوند)، ايچ اك (=ميانوند) سون اك (= پسوند)لره بنزه مز. توركجه ميزده بير تك اك ايله، باشقا ديللرده بير چوخ سؤزجوك قورولوشو ايله چاتديريلان آنلامي چاتديرماق اولار.
توركجه ميزده اكلر تك هجالي اولورلار و دالبادال
بير - بيرينه ياپيشيب، بير اكلر زنجيري قورا بيلرلر.ميثال:
توركلشميشلر
گؤزه لليكلريميز
ايكي جوره اك
توركجه ميزده اكلر ياپيم اكي و چكيم اكي اولاراق ايكي يه آيريليرلار.
ياپيم اكي كؤك خميريندن يئني سؤزجوك دوزلدر. ياپيم اكلري چوخ ايشلك و زنگينديرلر. توركجه ميزده بو يول ايله مينلر يئني سؤزجوك تؤرتمك اولار، و بو باخيمدان توركجه ميز اينانيلماز درجه ده زنگين بير ديلدير. اوتوز ايكي ديل بيلن و 1986-نجي ايلده ديل ياريشماسيندا دونيادا بيرينجي ليك قازانان Johan Vandewalle بيلگي سايار يارديمي ايله گؤسترميشديركي توركجه اكلر يالنيز بير فعلله يوزمينلر يئني آنلام گتيره بيلر. اكلر ايله سؤزجوك تؤره  ييش يوللاريني اؤيره نه بيلسك، ديليميزي يابانجي سؤزجوكلر ايله پوزماياجاغيق.
دؤردجوره ياپيم اكلري
توركجه ميزده ياپيم اكلري دؤرد جوره دير:
۱. آد كؤكوندن و يا گؤوده سيندن آد دوزلدن اكلر.
۲. فعل كؤكوندن و يا گؤود ه سيندن آد دوزلدن اكلر.
۳. آد كؤكوندن و يا گؤوده سيندن فعل دوزلدن اكلر.
۴. فعل كؤكوندن و يا گؤوده سيندن فعل دوزلدن اكلر.
بواكلرين هر دؤردو آد و يا فعلين كؤك و يا گؤوده لرينه ياپيشيب، يئني سؤزجوك دوزلدر.
الف) آددان آد دوزلدن اكلر
آددان آد دوزلدن هر بير اك، آدين كؤك و يا گؤوده سينه ياپيشار، يئني بير آد و يا آدسويلو سؤزجوك دوزلدر. بو اكلرين بير نئچه سيني آشاغيدا سيرالاييريق:
آن (2شكيللي)
- ايشلك ليگيني بوگون ايتيرميش آدا ياپيشان كيچيلتمه اكي دير:
اوغول - اوغلان
ار - ارن
قيز - قيزان
آي (2 شكيللي)
- اسكي توركجه ميزده ايلگي گؤسترن اك ايميش:
گون - گونئي
قوز - قوزئي

ايل (4 شكيللي)
- بو اك، اسكي زامانلاردا ايشلك ايميش:
ياش - ياشيل
قيز - قيزيل
- بو اك طبيعتده اولان سسلردن ايكيلمه دوزلدر:
پير - پيريل - پيريل
شير - شيريل - شيريل
اينجي (4 شكيللي)
- بو اك سايلارا ياپيشار و ترتيب گؤسترن ساي دوزلدر:
بير - بيرينجي
اون - اونونجو
اللي - اللينجي
يوز - يوزونجو
مين بير - مين بيرينجي.
جا (2 شكيللي)
- بو اك آد و آدسويلو كؤك و گؤوده لره ياپيشار و بنزه رليك، بيرليك و نسبت يا گؤره ليك آنلاملاري وئرر:
دلي - دليجه (دلي كيمي)
ياش - ياشجا (ياش باخيميندان)
من - منجه (منه گؤره)
بيز - بيزجه (بيزه گؤره)
سيز - سيزجه (سيزه گؤره)
- اولوسلارين آدلارينا ياپيشار، ديل و يا ياريم ديل آدلارين دوزلدر:
تورك - توركجه
فارس - فارسجا
كورد - كوردجه
گيلك - گيلكجه
تاليش - تاليشجا
عرب - عربجه
فرانسيز - فرانسيزجا
انگليس - انگليزجه
روس - روسجا.
- بو اك سايلار و صيفتلره ده ياپيشار و اونلارا بنزرليك آنلامي و يا درجه وئرر:
بير - بيرجه (يالنيز)
چوخ - چوخجا(چوخا بنرز)
آز-آزجا (آزا بنزر)
گؤزل - گؤزلجه (گؤزله بنزر)
قيسا - قيساجا (آز قيسا)
اوزون - اوزونجا (بيرآز اوزون)
ايكي - ايكيجه (يالنيز ايكي).
بو اك زامان آنلامي دا وئرر:
اوّل - اوّلجه
آيلار - آيلارجا
ايللر - ايللرجه.
- بو اك يئر آدلاري دا دوزلدر:
قيزيل - قيزيلجا
داشلي - داشليجا
قوملو - قوملوجا
گؤي - گؤيجه.
جيك (4 شكيللي)
- بو اك آد كؤكو و يا آد گؤوده سينه ياپيشار و سئوگي و يا كيچيلتمه و صيفتلرده آرتيرما گؤسترن سؤزجوكلر تؤره در:
ائو - ائوجيك (كيچيك ائو)
اينجه - اينجه جيك (چوخ اينجه)
آدام -آدامجيق (يازيق آدم)
قالا- قالاجيق (كيچيك قالا)
باغچا - باغچاجيق (كيچيك باغچا)
آنا - آناجيق (چوخ سئويملي آنا)
خرمن - خرمنجيك (كيچيك خرمن يئري)
- بو اك توركجه ميزده az اكي ايله بيرلشيب، بيرلشميش جيغاز c--az اكي اولموشدور:
قيز - قيزجيغاز
قوش - قوش جيغاز
دئو - دئوجيه ز. (آردي وار)

تبريزين آدي حاققيندا
تبريز نه دئمك دير؟
ايكينجي بؤلوم ديگر اوچ نظريه نين شرحي
بو مطلبين بيرينجي حيصه سيني كئچن نومره ميزده اوخودونوز. ايندي ايسه مطلبين ايكينجي بؤلومونو اوخويورسونوز. ايكينجي بؤلوم له، مطلب سونا چاتير.
۱۱ - نجي ميلادي عصرين بؤيوك آذربايجان عاليمي خطيب تبريزي ، دوغولدوغو شهرين آديني تِبريز (Tebriz) كيمي تلفظ ائتميشدير و بوتون خزرلره مخصوص ديل اسلوبلاريندان بيري اولدوغونو سؤيله ميشدير. هله اوزامان، بو كلمه كامل صورتده تحريف اولونوب، تبريز صورتينه دوشمه ميشدير. توركولوژي عاليم لري نين ائتديكلري تدقيق لره گؤره 10- نجو ميلادي عصرين اوللرينده يازييا گتيريلميش خزر طايفالاري نين آدلاري ايچينده تاوريس آدلي طايفا آدينا دا توش گليريك. 4- نجو ميلادي عصرين منبعلرينده، تبريز شهري نين آدي تاوريش (داوريش) صورتينده ايشلنميشدير. بو نظره گؤره، تبريز سؤزو، تاريخ بويو دگيشيكليگه اوغرايان صائت و صامتلرين دگيشيلمه سي ايله يارانميشدير:
تاوريش - تاوريس - تاوريز - تابريز - تبريز
(ديل چيليكده، ش صامتي ز صامتينه و و صامتي، ب صامتينه بدل اولا بيلرلر.)
بئله ليكله، تبريز سؤزو، خزر طايفالاري نين بيري نين آدي ايله باغليدير.
بورادا، يوخاريدا قيد ائتديگيميز يازيلارا باشقا دليل لر گتيرمك اوچون، بير تاريخي حادثه يه ده اشاره ائده ليم:
روسيه نين سيبري سينده، اومسك ولايتينده توريز آدلي بير منطقه نين توريز آدلانان مركزي كندي واردير. بوكندين يانيندا اولان كندلر و چايلارين آدلاري ايله، ايراندا اولان تبريز شهري نين قيراغيندا اولان كند و چايلارلا درين بير مناسبت بنزه ريشي واردير. اومسك ولايتي نين توريز منطقه سينده اونا ياخين تاتار كندي وار. بونلارين اهاليسي يئرليلردن (سيبريه تاتارلاريندان) و كئچميش غازان، سامارا و سيمبريك فرماندارليقلاريندان كؤچنلردن عبارتدير. توريزه ياخين و بعضا اوزاق كندلرين آدلاري نين سسلنمه لري و معنالاريندان، اونلارين تورك منشالي اولدوقلاري گؤرسنير: تويچي - بامبا، تاشتكا، كوسكونو، اوتوز و ... . بئله ليكله توريزين اؤزونون آدي، تورك منشالي نظره گلير. توريز روس ياشاييش منطقه سي كيمي 200 ايل قاباقدان ميدانا چيخسادا، توريز آدلي بير چايين اولماسي، همين آدلارين قديمليگيني گؤسترير. بونلار تبريز و يا خود توريز شهري نين تاريخي ايله علاقه سيز اولا بيلمزلر. او علاقه ده بوكي، 1386-نجي ميلادي ايلينده توختاميش ، 90 مينليك اوردوسو ايله آذربايجانا باسقين ائده رك، تبريزي آلميش، نخجوان، مرند، مراغه و باشقا شهرلري تالاياراق، اؤزو ايله 200 مين كؤله آپارميشدير. كؤله آپاريلان اهالي، اؤز كئچميش يوردونو اونوتماياراق، يئني ياشاييش يئرلرينه تبريز آدي وئره بيليردي، يا خود، يئرلي اهالي، يئني گلنلري تبريزليلر و اونلارين ياشاديقلاري يئري ساده اولاراق، توريز آدلانديرا بيلردي. بورادا ايكي نظر آرايا سورمك اولار: بيرينجي بوكي، سيبري يه سورگون اولانلار، گئت - گئده يئرليلرله و سونرا كي گلمه لرله قايناييب، قاتيشميش و اونلارين ديلي دگيشيكليگه اوغراميش، ياداكي تبريزليلر كؤچوب گئتميش، اونلارلا علاقه ياراتميش آدلار اونودولماميشدير.
بونلارلار ياناشي، گمان ائتمك اولار كي روسيه ده كي توريز آدي دا خزر طايفاسي نين تاوريس آدلي ائلي ايله باغلي اولاراق دا، يارانا بيلردي.
بئله ليكله، هله ليك الده اولان تاريخي سندلره گؤره، تبريز سؤزونون، خزر طايفالاريندان بيري نين آدي اولدوغونو و روسيه ده كي توريز آدي نين 14 نجو عصر، توختاميشين آذربايجاندان آپارديغي اسيرلرين طالعي ايله علاقه دار اولاراق، مئيدانا چيخديغيني سؤيله مك اولار.
۴. باشقا بير نظره گؤره تبريز آدي اولان بيرينجي حيصه سي تبر ايله علاقه داردير. تبر سؤزو، تشف، تفر، تلف، تفل (هر دؤردونده آرا و آخير حرفلر ساكين دير) فورمالاريندا دا مؤوجود دور. ظن ائديرلر بونلارين هاميسي تورك و تيرك (تورك ديللي خلقلره اطلاق اولونان آد) سؤزلري نين ان چوخ تحريفه اوغراميش فورمو اولا. بو ظن، او واخت، واقعيته بدل اولور كي، بو كلمه لري تورك ديللي خلقلرين ياشاديغي يئرلرين آدلاري اوستونده گؤروروك: تورفان، تفرش، تفليس، تلفر (كركوكدا اولان محل).
۵. بعضي لرده ظن ائديرلر تبريز سؤزو، آذربايجاندا اولان توركيز و عراقدا دوشن تالفيز كندلري نين آدلاري ايله علاقه دار اولاراق، توركلرين يوردو معناسيني داشيير. يعني تاريخ بويو دگيشيلمه سي بئله اولموشدور:تورك - تورپ - ترپ - ترب (هند - اروپايي ديللرده تبر) . پس دئمك اولور كي تبريز ، توركي تربيز كلمه سي نين فارسلاشميش فورماسيدير.
۶. هله ده، حال حاضيردا، يئرلي جماعت و عموميتله آذربايجانليلار، تبريز سؤزونو، تبريز يوخ، بلكه تربيز فورماسيندا ايشله ديرلر. بو اساسدا خلق آراسيندا دئييلن بير روايته ده اشاره ائده ليم:
قلمه آغاجي، اوجو ايتي و شئهلي اولان بير اوزون آغاجدير. ديليميزده تر كلمه سي، شئهلي، بيز كلمه سي ده شوش و ايتي معناسينداديرلار. دئمك شئهلي و شوش - ايتي آغاجي، تربيز آغاجي دا آدلانديرماق اولار. چون قديم ايللرده تبريز شهرينده، قلمه آغاجي چوخ اولارميش، بو شهرين آديني تربيز آغاجلي شهري قويموشلار كي سونرالار بو آد قيسالانميش و تربيز صورتينده ايشه آپاريلميشدير.

مين بير افتخار
شيخ صفي اردبيلي
ائلدار تبريزلي
002784.jpg
عزيز و حؤرمتلي اوخوجولاريميز!
هفته ليگيميزده مين بير افتخار آدلانان بؤلومده، آذربايجانيميزين آدليم شخصيتلريني تانيتديرماغا چاليشاجاغيق. بو سايي ميزدا شيخ صفي اردبيلي ني تانيتديراجاغيق.
* * *
شيخ صفي اردبيلي يه قديمي كتابلاردا شيخ العارفين و برهان الواصلين القطب الاصفيا في الافاق لقبي وئرميشلر. او، هم صفيه طريقتي نين مرشد و عارفي و هم ده عرفاني شعر تاريخيميزين بؤيوك شاعرلريندن بيريسي اولموشدور.
سلطان شيخ صفي الدين، ابوالفتح اسحاق بن امين الدين جبرائيل كلخوراني اردبيلي، اردبيل شهري نين ياخينليغيندا يئرلشن كلخوران كندينده، هجري 650-نجي ايلده دونيايا گلميش و 725 هجري ايلينده اردبيلده وفات ائتميشدير.
صفي الدين، اوشاقليغيندا ديني تربيت گؤرموش، وقارلي و متين و مقيد بؤيوموشدور، اونون نسبي، بعضي روايتلره گؤره حضرت امام موسي كاظم عليه السلاما يئتيشير.
شيخ صفي، شيخ زاهد گيلاني نين مريدي ايدي. شيخ زاهد اؤلدوكدن سونرا، عؤمرونون سونونا قدر اردبيل شهرينده زاويه قورموش، چوخلو عالم و عارف تربيه ائتميشدير.
شيخ صفي اردبيلي نين توركجه شعرلرينين شيوه سي، قاضي برهان الدين شيوه سينه بنزه يير. هم ده ديليميزده اولان ان گؤزل و آخيجي سؤزلر ايله دولودور. اونون شعرلريني ايلك دفعه توپلايان حجت الاسلام فخرالدين موسوي اردبيلي، 1347-نجي ايلده چاپ ائتديگي تاريخ اردبيل و دانشمندان اثرينده، بير حيصه سيني ده علي اكبر عماد تبريزي اؤز تذكره و مجموعه سينده نقل ائتميشدير.
شيخ صفي نين مريدلري اونون مناقبي، نصيحت لري، تحقيق لري و شعرلرينه شامل اولان قارامجموعه آدلي بير كتاب يازميشلار كي نئچه ايل قاباق دوقتور صديقين تصحيحي ايله تهراندا نشر ائديلدي.
آشاغيدا اونون، غزللريندن بير نئچه سي ني نقل ائديريك:
اي رونق بهار و چمن، گول موسن، نه سن؟
اي اختيار الدن آلان، ائل مي سن، نه سن؟
دور يوزونده سبزه ي خطين گؤرن دئيير
ريحان، بنفشه، سوسن و سنبل مي سن، نه سن؟
خوش جنگجو گلير گؤزومه قاش و كيپريگين
اي گؤزلري صوراحي، قراول مي سن، نه سن؟
اي كؤنلومون خرابه سي، آهولار اويناغي
ديوانه لر ياناغي، مگر چؤل مي سن، نه سن؟
افغان و آه دير گئجه - گوندوز ايشين صفي!
قمري مي سن بو باغدا، بولبول مي سن، نه سن؟
***
قويدو يوز كؤنلومه غم لشكري هامون، هامون
قارا بايداقلي علملر اوچون گلگون، گلگون
چاغيرديم قاتي آواز ايله ليلي، ليلي!
داغ سس وئردي جوابيمداكي: مجنون، مجنون!
گؤزلريمدن يانا اود توللادي دوزخ، دوزخ
جيگريمدن يانا قان قاينادي جيحون، جيحون
بونه ويرانه كؤنولدور، صفي! اي واي! اي واي!
سرولر وار ايدي بو باغدا موزون، موزون.
***
دئمين كيم درديمي، بيلمز، بيلير، و اللهي، باللهي!
دئسه بيلمم، اينانميين، آلدادير واللهي، باللهي!
دئدين: هرگز منيم كؤنلوم سنينله مهربان اولماز
دئمه ظالم، دئمه كافر، اولور، واللهي، باللهي!
قيسا باخجاق، تبسم نازك ائتجك، التفات ائيله
مني آخر بو ظاليم اؤلدورور واللهي، باللهي
دئيين مجنون گليبدير شهره، ائودن چيخ، تماشا قيل
اوشاقدير نازنينيم، آلدانير، واللهي، باللهي!
صفي ني قويما يالقيز، گئتمه، گئتمه، گئتمه، گل، گل، گل!
يازيقدير باشينا دؤنوم، اؤلور واللهي، باللهي!

تك بيت:
عشق يولوندا او اولور پهلوان
گؤستره معشوق ائويندن نيشان.
***
گونش بير شعله دير ابلق باشيمدان
فلك بير لاله دير قانلي باشيمدان
بو دريا گؤزكي لؤلؤدن گول آچقار
بولودلودور هاوالانميش ياشيمدان.

|  صفحه اول  |   صفحه دوم  |   صفحه سوم  |   صفحه چهارم  |

|   صفحه اول   |   آرشيو   |   بازگشت   |