همشهری‌آنلاین: شمس‌آل‌ احمد،ادیب و نویسنده ،مصحح و پژوهشگر ادبی سال ۱۳۰۸ ،درمحله پاچنار و در یک خانواده مذهبی در تهران متولد شد و آموزه‌های ابتدایی را نزد پدرش سید احمد طالقانی فرا گرفت.

شمس‌آل احمد

او فوق‌لیسانس فلسفه و علوم  تربیتی را از دانشسرای عالی تهران کسب کرد و سال‌ها در آموزش و پرورش در کسوت معلمی تدریس می‌کرد و چند مدتی هم در دانشکده به تدریس کتابداری سرگرم بود و زمانی هم در مدرسه بهیاری درس ادبیات می‌داد.
شمس مدتی هم به آلمان  آمریکا رفت ودوره عکاسی سینما را در این کشور سپری کرد،و هنگام بازگشت به ایران موسسه انتشاراتی رواق را در سال 1356 تاسیس و به کار نشر پرداخت. برخی از آثار برادرش ،جلال آل احمد، و نیز آثاری که سانسور می‌شدند از سوی همین انتشاراتی به بازار کتاب عرضه می‌شد.

با پیروزی انقلاب او به فرمان امام‌خمینی(ره) به عضویت شورای عالی انقلاب فرهنگی در‌آمد و در بازگشایی دانشگاه‌ها نقش ایفا کرد و مدتی هم به عنوان سردبیری روزنامه‌های کیهان و اطلاعات و عضویت در  شورای  سرپرستی صدا و سیما را بر عهده داشت.

از سال 76 با تشنج مغزی، بیماری مغزی شمس آل احمد شروع شد و مقداری از توانایی‌هایش را از دست داد؛ اما از وقتی که هر دو پایش شکست و از حدود شش سال پیش، مشکل فراموشی به طور جدی آغاز شد که در یک سال اخیر هم تشدید شد. او این اواخر نیز در حرکت و حرف زدن مشکل داشت .
او پیش از درگذشتش بیش از 40 روز به دلیل بیماری ریوی در بیمارستان باهنر تهران بستری بود تا این‌که شامگاه یکشنبه، 14 آذرماه درگذشت.[شمس‌آل احمد درگذشت]

شمس‌آل احمد همانند برادرش جلال قلمی روان و خواندنی داشت و ذهنی نقاد و صریح و قلم‌اندازی‌هایش و حتی نوع گفت وگو و محاوره او جذاب ، خواندنی و دلنشین بود.

آثار او گرچه به تعداد اندک و انگشت شمارند، اما به لحاظ محتوا و مضمون و شیوه کار، آثاری درخور توجه‏اند. شمس آل‏احمد برعکس آنها که اندک می‏خوانند و بسیار می‏نویسند، بسیار خوانده و کمتر نوشته است. عرصه کمتر شناخته شده توانایی او، پس از پیروزی انقلاب، قدرت سخنوری، قوت استدلال و بیان گرم و گیرا، و تأثیرگذار او بود.

مجموعه سخنان وی در مجامع گوناگون، اگر روزی به صورت مکتوب عرضه شود، یقیناً بیش از بیست جلد کتاب خواهد شد.

کار شاخص و برجسته شمس آل‏احمد در زمینه تصحیح متون که می‏توان از آن به‏عنوان الگویی موفق از پژوهش و تصحیح آثار خطی گذشتگان نام برد، «طوطی‏نامه» یا «جواهر الاسمار» است که 37سال پیش(1352) به چاپ رسید. گزارشگری هنرمندانه شمس آل‏احمد از خاطرات و دیدارهایش در سفر، از دیگر قوت‏های کار اوست. نثر شمس، پخته و پیراسته و قلمش شیوا و شیرین است. در گزارش‏ها، دقیق و نکته‏سنج می‏نویسد. کلامش به ایجاز تمایل دارد و طنز پنهان در آثارش، جاذبه‏ای دارد که خواننده را با خود همدل می‏کند و همراه می‏برد. این ویژگی‏ها بویژه در آثار سال‏های اخیر وی، بیشتر نمایان است.

شمس در سایه تربیت جلال بالید و رشد کرد و جلال بیش از هر کسی بر زندگی و آثار او تأثیر گذاشته است، و حتماً به همین دلیل است که پیش از پیروزی انقلاب و پس از آن، همه جا و به هر بهانه در آثارش از جلال گفته و خود در سایه ایستاده است. شمار زیادی از آثار زنده‏یاد جلال‏آل احمد، پس از پیروزی انقلاب، زیرنظر و به همت و کوشش او چاپ و منتشر شد و از این نظر نیز شمس حق بزرگی بر گردن دوستداران جلال و آثار او دارد. و به همین اعتبار می‏توان گفت تاکنون هیچکس به اندازه او درباره جلال نگفته و ننوشته است.

آثار معدود او عبارتند از:

طوطی نامه- جواهر الأسمار:از عماد بن محمد النعری، به اهتمام و تصحیح: شمس‏الدین آل‏احمد، چاپ اول، تهران، انتشارات بنیادفرهنگ ایران، 1352
جواهر الأسمار را شمس‏ به پیشنهاد مجتبی مینوی و جلال آل احمد از روی نسخه منحصر به فرد کتابخانه مجلس شورای ملی سابق تصحیح و برای چاپ آماده کرده است. پیش درآمد روشنگر، مفصل و پنجاه و دو صفحه‏ای شمس آل‏احمد در چند و چون کتاب و مقایسه آن با افسانه‏های دیگری از این دست، و رسم نمودارها و جدول‏هایی برای توضیح بیشتر محتوای کتاب، همه و همه بر غنای این اثر داستانی افزوده است. جواهر الأسمار، جدای از ارزش ادبی، از جهت جامعه‏شناسی، مردم‏شناسی، فرهنگ، آداب و رسوم و آشنایی با مشاغل و هنرهای مختلف قرن هشتم هجری نیز راهنمای مفیدی برای پژوهشگران این زمینه‏ها و نمونه‏ای است از کاری دقیق و بایسته در حوزه تصحیح متون.

گاهواره :چاپ اول، تهران، انتشارات رواق، 1354، سوم، 1356، 113ص، وزیری.

گاهواره از شش داستان: «زمزمه محبت»، «پل پیروزی»، «چاقوی دسته صدفی»، «دست سبک و دست سنگین»، «آنچه در باران گذشت» و «صدای قلب غده»، تشکیل شده است.

عقیقه :چاپ اول، تهران، انتشارات رواق، 1355، دوم، 1357، 120ص، رقعی.

عقیقه همچون گاهواره، مجموعه شش داستان گزارش‏گونه است که همگی بر محور مصایب ماشین‏دار شدن نویسنده و مشکلات بعدی آن می‏چرخد. عنوان اثر، از داستان سوم کتاب گرفته شده، حکایت معلمی که با مشکلات فراوان، فولکس دست دوم خود را می‏فروشد تا پیکانی قسطی بخرد و به پیشنهاد خواهرش وادار می‏شود که گوسفندی را قربانی کند.
حدیث انقلاب(کتاب اول، آزادی و مرزهایش)

چاپ اول، تهران، انتشارات رواق، 1358، دوم، 1360، 200ص، رقعی.

در این اثر، پس از بحث در باره مسائلی چون: «بختیار و جنبش ملت»، «جنبش همبسته ملی»، «ادبای اهل حق» و... که دوسوم کتاب را به خود اختصاص داده‏اند، شش گفتار درباره آزادی و مرزهای آن، آمده است. شمس آل احمد در این شش گفتار، نخست جنبه‏های متنوع آزادی را به بحث نشسته تا با تمثیل‏های ملموس، این مفهوم را به خواننده تفهیم کند که آزادی وجود دارد، مرز و ملاک دارد و در عین حال تلقی‏های مختلفی از آن در اذهان مردم است. بحث‏های مفید و روشنگری که با حمله عراق به ایران و به ضرورت جنگ و مسایل دفاعی و جنبی آن، تا سال‏ها همچنان مسکوت ماند. شمس آل احمد این کتاب را به حضرت امام(ره) و روحانیت مبارز انقلابی، تقدیم کرده است.

حدیث انقلاب کتاب دوم، استقلال (فرهنگی): چاپ اول، تهران انتشارات رواق، 1360، 232ص، رقعی.

کتاب شامل یک مقدمه، ده سخنرانی گزیده و دو پیام است: پیامی به کنفدراسیون دانش آموزان و دانشجویان فدراسیون ایتالیا-فلورانس و پیامی به مناسبت آغاز سال تحصیلی و خطاب به «باغبانان انقلاب»، زمینه بحث در این اثر، همه‏جا طرح و تبیین مسأله استقلال فرهنگی، انقلاب فرهنگی و فرهنگ انقلاب است. نکته درخور یادآوری، این که گفتارهای این رساله، جملگی پیش از طرح و تدارک سمینار انقلاب فرهنگی و تشکیل ستادی برای آن گفته و نوشته شده، بنابراین، واجد صفت پیشتازی و فضل سبق است.
استقلال فرهنگی/ خط امام/ فرهنگ یا انقلاب فرهنگی/ ارتش و انقلاب فرهنگی/ هنر و فرهنگ در اسلام و انقلاب/ رسالت فرهنگیان در انقلاب فرهنگی/ رسالت‏ها، روشنفکران- روحانیون/ فرهنگ استقلال/ و «در تدارک کارزار انقلاب فرهنگی»، بخش‏هایی از عناوین فهرست کتاب را تشکیل می‏دهند.

از چشم برادر: چاپ اول، قم، انتشارات کتاب سعدی، 1369، 575ص، وزیری.

از چشم برادر، کتابی است خوش‏پرداخت، جذاب، پُروپیمان و در یازده بخش با 78 عکس و طرح و سند و در معرفی هرآنچه به نوعی به زندگی و مرگ زنده یاد جلال آل احمد مربوط می‏شود. از خاندان و خانواده تا تولد و نشو و نما، آثار و آراء، سیر و سلوک، القاب، پاتوق‏ها و نیز نظریاتی در باره شیوه نویسندگی جلال و سرانجام، مزار و وصیت آن عزیز.

شمس، کتاب خویش را از مرگ جلال آغاز کرده است، آیا به این خاطر که مرگ آن بزرگ سر آغاز زندگی و تولد دوباره او در ذهن و زبان همه مردم ایران بود؟ یا به این جهت که مرگ جلال را مشکوک یافته و با توجه به مشاهدات خود و روایاتی که از دیگران شنیده، به این نتیجه رسیده که عوامل رژیم با نقشه ای حساب شده جلال را به اسالم کشانده و با طرح توطئه‏ای، او را کشته‏اند. فرضیه‏ای که دیگران برای ابطالش، دلیلی ندارند. بخش دهم کتاب «پراکنده‏ها»، به پنج مصاحبه نویسنده با نشریاتی چون: امید ایران، جوانان، میزان، کیهان فرهنگی، کیهان هوایی و سوره در سال‏های 58 تا 68 اختصاص یافته است.

سیر و سلوک:چاپ اول، تهران، انتشارات برگ، 1369، 457ص، رقعی.

سیر و سلوک، سفرنامه  شمس آل احمد به آلمان و اسپانیا در شهریور و مهر 1364 است.
نویسنده در مقدمه کتاب شرح می‏دهد که این سفرنامه، جلد دوم و سومی هم دارد که به ترتیب به نیکاراگوا و کوبا اختصاص یافته است؛ اما این هر دو اثر را در بازار کتاب و کتابخانه‏ها و حتی نزد نویسنده نیز نیافتیم! کتاب از سه بخش مجزا تشکیل شده است: ایران، آلمان و اسپانیا. شمس آل احمد در این اثر، 80 صفحه از مطالب کتاب را به ایران، 80 صفحه به آلمان و 234 صفحه باقی‏مانده را به گزارش اسپانیا اختصاص داده است.

کد خبر 122461

برچسب‌ها