روزگاري كه هنرپيشگي در نظر افكار عمومي مردم طهران همرديف مسخرگي و دلقك بازي به شمار مي رفت، نخستين جرقه هاي اين هنر، زيرخاكستر باور عمومي مردم مي جهيد و مي درخشيد و دوباره به خاموشي مي نشست. در اين شرايط و باوجود تلاش هايي كه براي بالا بردن سطح تئاتر صورت مي گرفت، اغلب دست  اندركاران و تعيين كنندگان خطوط محوري برنامه هاي تئاتر ترجيح مي دادند كه اين عرصه را به خارجيان بسپارند و خود بر كنار از هر زهرخند و متلك فرجام كار را انتظار بكشند.
با اين حساب در چنين حال وهوايي، پيش دستي براي شروع حركت تئاتر در تهران، آنهم از سوي جمعيت ارامنه، حائز اهميت تلقي مي شود. ارمنيان تهران نخستين بار در سال 1295 ه. ق، در محله ارمنيان، جايي حوالي دروازه قزوين قديم نمايشنامه اي اجرا كردند. در آن روزگار تهران جايي به نام تالار نمايش نداشت. يكي از ارمنيان به نام ماناس آبر، خانه خود را كه اتاق هاي وسيعي داشت در اختيار گروه تئاتر قرار داد. گروه تئاتر ابتدا نمايشنامهاوستا بدروس و پس از آن دو گرسنه را روي صحنه برد.
ازطرفي، يكي ديگر از ارمنيان شيفته تئاتر، به نام هوسپ تاتووسيان خياط باشي، خانه اي در محله ارمنيان به گروه تئاتر واگذار كرد و نمايشنامه شوشاينگ يا دختر آسيابان را روي صحنه برد، ا ما دو سال بعد يعني سال 1297 ه.ق بازارچه معيرميدان وحدت اسلامي شاهد تاسيس مدرسه هايگازيان بود. اين برنامه اما اتفاق به حساب نمي آمد. آنچه محل توجه بود به راه افتادن سالن تئاتر همجوار مدرسه بود كه موجب شد ارمنيان تهران صاحب سالن تئاتر شوند و اين تاريخ در حافظه تاريخ تهران ثبت شود.
يكي از موسسان انجمن دوستداران تئاتر
حركت آغاز شده بود و چنان پيش رفت كه يك سال بعد انجمن دوستداران تئاتر شكل گرفت و يكي از موسسان آن هارويتون مارديروسيان بود كه در رديف نخستين كارگردانان و نقش آفرينان تئاتر ارمنيان قلمداد مي شود.
او بيش از 25 سال با انجمن همكاري و نمايشنامه هاي بسياري را كارگرداني كرد.
داستان روند رشد و ارتقاي سطح هنر نمايش در تهران حكايتي طولاني است، اما براي حسن ختام اين يادداشت بد نيست اشاره كنيم به تاريخ تولد نخستين تئاتر دولتي تهران. سال 1303 ه .ق در بخش شرقي مدرسه دارالفنون اولين سالن نمايش تهران ساخته شد و مزين الدوله، وزير علوم ناصري، كريم شيره اي و اسماعيل بزاز و ديگران براي ناصرالدين شاه نمايشنامه هايي اجرا مي كردند.