آناهيتا دروديان 
تهران، رستوران كانال. مزاحمشان نشويد. موش هاي خيابان مشغول صرف غذا هستند.
از كنارشان مي گذريد و به راهتان ادامه مي دهيد... آنها هم با خيال راحت ناهارشان را ميل مي كنند!
ديدن اين مناظر تقريبا براي اغلب مردم عادي شده. چه كسي است كه حداقل يك بار از پشت شيشه تاكسي و اتوبوس يا وقت پياده روي، موش ها را داخل جوي آب نديده باشد؟
بحث، بحث موش هاي شهر است. آنها وقتي تبديل به دغدغه مي شوند كه هوس گشت و گذار در خانه ها به سرشان بزند.
مبارزه با موش ها هنوز هم يكي از دغدغه هاي شهرداري تهران است. وقتي اين موجود موذي تصميم مي گيرد به داخل منازل مسكوني هم سرك بكشد، بيرون كردن اين ميهمان ناخوانده خيلي دشوارتر از آن است كه فكرش را بكنيد.اولين راه حلي كه در اين شرايط به ذهنتان مي رسد، چيست؟ شايد خريد مرگ موش.ولي تهيه آن به اين راحتي ها نيست. ديگر گذشت آن زماني كه مرگ موش يكي از اجناس بقالي ها بود. چه كسي باور مي كند كه هدف شما از اين خريد كشتن موش است؟ به هر حال، حالا همه مي دانند كه افسردگي، بيماري رايج شهرنشيني است !
استفاده از تله موش روش ديگري است. اين تله ها دو نوع هستند؛ يا در جا موش را مي كشند يا موش زنده به دام مي افتد. فقط بايد مسير رفت و آمدش را شناسايي كنيد و يك غذاي خوشمزه هم براي جلب توجه داخل تله قرار دهيد.به هر حال كسي كه با چنين مشكلي مواجه شده، حاضر است همه راه ها را امتحان كند، ولي راه حل ساده تري هم وجود دارد كه كمتر به آن فكر مي كنيم: علاج واقعه قبل از وقوع.
راه حل چيست؟
تجمع و لانه سازي اين موجود موذي و زاد و ولدش قابل كنترل است. به شرط آنكه مردم هم در اين زمينه همكاري لازم را داشته باشند. مهندس فخيمي - معاونت بخش محيط زيست شركت ساماندهي مشاغل مزاحم - در اين باره مي گويد: رعايت بهداشت محيط زيست نقش مهمي در كنترل جمعيت موش ها دارد. متاسفانه اغلب فروشندگان مواد غذايي، پسماندهاي خود را داخل جوي آب مي ريزند.در حقيقت ساده ترين راه حل، كنترل زباله هاي شهري است. آموزش شهروندان، جمع آوري به موقع زباله هاي شهري، روش هاي دفن مناسب و ... در كاهش جمعيت موش ها موثرند.كمي زباله با يك لانه كوچك، حداقل امكاناتي است كه موش ها براي زاد و ولد بي پايانشان نياز دارند. به طوري كه اگر شرايط محيط مناسب باشد از يك جفت موش طي 3 سال، نسلي معادل 30 ميليون موش توليد مي شود!  كم توقعي هم هميشه خصلتي مثبت است. گواه اين حقيقت، موش هاي خيابان.
آشنايي با موش هاي تهران 
موش ها از راسته جوندگان هستند و سه گونه از آنها را در تهران داريم: موش قهوه اي كه به آن موش نروژي هم مي گويند، موش خانگي و موش سياه.موش قهوه اي بومي ايران نيست و به احتمال زياد به وسيله كشتي وارد ايران شده و در اكثر مناطق ساحلي شمال و جنوب كشور و شهرهايي مثل تهران انتشار يافته است. ورود موش سياه هم به همين روش بوده است. موش خانگي را هم كه در اغلب نقاط جهان مي توان يافت، ولي بين اين 3 گونه، جثه موش قهوه اي به قدري بزرگ است كه حتي گربه هاي خياباني را هم به وحشت مي اندازد. به طوري كه ترجيح مي دهند به جاي موش از آشغال هاي خيابان تغذيه كنند. آنها حتي فكرش را هم نمي كنند كه اين موجودات در گذشته خوراك اصلي نياكانشان بوده اند. شايد اگر به زباله ها دسترسي نداشتند جسارتشان بيشتر مي شد.
موش ها به سادگي فريب نمي خورند. كسي فكر نمي كرد كه اين موجود موذي بهره هوشي بالايي داشته باشد. آنها حتي تشخيص مي دهند از چه راهي مي خواهيم نابودشان كنيم. در گذشته براي كشتن موش ها از طعمه هاي مسموم استفاده مي شد. بعد از اينكه اين سم گروهي از موش ها را كشت، بقيه طعمه ها دست نخورده باقي ماند. موش ها فهميده بودند علت مرگ همنوعانشان همين طعمه هاي مسموم است.
امروزه براي نابودي موش ها از سموم خاصي استفاده مي شود كه از نوع آنتي كواگولانت هستند؛ يعني ضد انعقادي و موش را به پيري زودرس مبتلا مي كنند. اندام هاي داخلي دچار خونريزي شده و در مدت 3 تا 7 روز موش خواهد مرد. اين سموم در آب غير قابل حل هستند و آلودگي زيادي براي محيط زيست ايجاد نمي كنند. همچنين از طرف وزارت بهداشت هم تاييد شده اند.
تاريخچه مبارزه با موش در تهران 
ورود موش هاي غير بومي حدودا به سال 51 برمي گردد. احتمالا هم كشتي هاي باربري حامل مصيبت امروز ما بوده اند. بعد از اينكه موش ها از كشتي پياده شدند، محيط را بسيار مناسب يافته و ماندگار شدند. البته در آن سال ها مبارزه اي براي كنترل جمعيت آنها انجام نشد. در نتيجه جمعيتشان به سرعت افزايش يافت. تا اينكه اولين بار حدودا سال 64 بود كه شهرداري تهران به فكر مبارزه افتاد. طرح هايي هم در اين زمينه انجام شد ولي اقدامات پيگير و مستمري صورت نگرفت. اين روند همچنان ادامه داشت تا در سال 79 شركت ساماندهي مشاغل مزاحم، قضيه را پيگيري و اقداماتي را براي خريد سم انجام داد و در همان سال نزديك به يك ميليون و 400 هزار موش تلف شد. در سال هاي آتي نيز تاكيد به نابودي موش و سگ هاي خياباني منجر به كاهش جمعيت آنها شد.
طرح ضربتي 
در تابستان 83 با توجه به افزايش شكايات مردمي يك طرح ضربتي براي مبارزه با موش اجرا شد. اين طرح در مدت 3 ماه توانست نتايج قابل قبولي داشته باشد. حدودا يك ميليون موش طي اين زمان تلف شدند.
نحوه اجراي آن هم به اين صورت بود كه چادرهايي در سطح شهر مستقر شدند و اقداماتي از قبيل اخطار به فروشندگان مواد غذايي، ارايه تله موش به شهروندان، استفاده از طعمه هاي مسموم، جمع آوري زباله، لايروبي نهرها و... طي اين زمان صورت گرفت.مهندس محمد تقوي - مديرعامل شركت مذكور - در اين باره مي گويد: تعداد منافذ شناسايي شده در زمان اجراي اين طرح بالغ بر 843 هزار بوده كه در اين مكان ها طعمه گذاري انجام شد. همچنين زيستگاه هاي ديگري نيز شناسايي و طعمه گذاري شدند. ميزان سم مصرفي در هر يك از اين منافذ 4/8 گرم بوده است.در طرح ضربتي، مبارزه به صورت مكانيكي و شيميايي صورت گرفت. مبارزه شيميايي كه همان استفاده از سم بود و مبارزه مكانيكي كاربرد تله موش. توضيح اينكه مبارزه مكانيكي كه براي اولين بار اجرا شده بود، افزايش راندمان اين طرح را به دنبال داشت.تعداد لاشه موش  به دست آمده در كل طرح از طريق هر دو شيوه مبارزه بالغ بر 931 هزار سر بوده كه 94 درصد آن را موش  هاي نروژي، 3 درصد را موش هاي سياه و مابقي را موش هاي خانگي تشكيل دادند. همچنين در مدت مذكور تنها 5/18 درصد منافذ با مصالح مسدود شدند. اين مورد جزو نقايص دفترچه پيمان بوده است و آمار مسدود كردن منافذ بايد بيش از درصدهاي موجود باشد.
مبارزه با سگ ها و گربه هاي خياباني 
طرح كشتن سگ هاي خياباني چند سالي است كه اجرا مي شود. براي اين كار سگ ولگرد را با تفنگ مي كشند. در واقع ابتدا بايد سگ زنده گيري شود و بعد از بيهوشي كامل بميرد. اين روش مرگ موردقبول انجمن حمايت از حيوانات است ولي عملا اين كار صورت نمي گيرد و كشتن به طريق مستقيم توسط تيراندازها انجام مي شود.
در مورد گربه ها نيز برنامه ريزي هايي صورت گرفته كه هنوز عملي نشده است، چون كشتن گربه ها از لحاظ شرعي مشكل دارد. بهترين راه عقيم سازي حيوانات است تا جمعيت آنها كنترل شود، ولي در عمل هنگام زنده گيري و عقيم سازي درصد بالايي از گربه ها خواهند مرد.
انجمن حمايت از حيوانات در اين باره مي گويد: روش كشتن حيوانات با تفنگ در همه جاي دنيا منسوخ شده و امروزه بعد از بيهوشي، حيوانات ولگرد را مي كشند.تا جايي كه يادمان مي آيد - حداقل در كتاب ها اين طور نوشته شده - سگ دشمن گربه و گربه قاتل موش است. در خيابان هاي تهران اين چرخه از كار افتاده. سگ ها بي خاصيت شده اند، گربه ها تنبل و موش ها جسور. چاره  چيست؟ شليك مستقيم؟ اين فقط آسان ترين مسير است و ما شيفته مسيرهاي آسان!

بيش از 3 هزار هكتار مزارع شاليزاري در استان ايلام وجود دارد كه بر مبناي يك برنامه ريزي مناسب مي توان از طريق روش كشت توام ماهي و برنج، سالانه به توليد بيش از 200 تن انواع ماهيان گرمابي دست يافت. اين اقدام از خردادماه سال جاري در 6 مزرعه از شهرستان هاي دره شهر، وشيرون و چرداول با رهاسازي 60 هزار بچه ماهي آغاز شد و در ادامه اين عمليات آبزي پروري در آبان ماه سال جاري يعني حدود 5 ماه پس از رهاسازي، تقريبا 5/5 تن انواع ماهيان گرمابي برداشت شد.
گفتني است آبزي پروري به شيوه توام منجر به افزايش درآمد كشاورزان و تامين پروتئين مورد نياز شالي كاران منطقه و گسترش فرهنگ مصرف آبزيان خواهد شد. همچنين در شهرستان هاي مذكور رهاسازي بچه ماهي در كانال هاي بتني آب كشاورزي پس از فصل كشاورزي و برداشت محصول آغاز شده است كه با توجه به 17 كيلومتر كانال آب كشاورزي در استان، آبزي پروري با اين روش توليد قابل توجهي را در بر خواهد داشت. ذكر اين موضوع لازم است كه كشاورزان از روش اخير استقبال خوبي كرده اند.

وزير محيط زيست انگليس، اليوت مورلي، يكبار ديگر بحث دي اكسيد كربن و مخاطرات ناشي از آن را به عنوان يك معضل جدي جهاني مطرح كرد و از كشورهاي غرب خواست در اين زمينه به اقدامي جدي دست بزنند. مورلي در پي آن است تا طرحي براي كاهش انتشار گاز گلخانه اي به وسيله انبار كردن ميليون ها تن گاز آلاينده  دي اكسيد كربن در زمين هاي متروكه نفتي و منابع آبي زيرزميني پيشنهاد كند. حبس دي اكسيد كربن يكي از راه هاي مورد تاييد دانشمندان براي كاهش آلاينده ها و كند ساختن روند گرم شدن عمومي كره زمين است. انتشار دي اكسيد كربن تا سال 2050 بايد حداقل 60 درصد كاهش يابد و براي رسيدن به اين هدف به شدت دشوار، هر كشور بايد راهكاري بينديشد.
دانشمندان لابراتوار فني انرژي در ايالات متحده در اجلاس دسامبر آينده به واحد ژئوفيزيك آمريكا گزارش خواهند داد كه چگونه توانسته اند چندين هزار تن دي اكسيد كربن را به درون آب شور تزريق كنند. اين اقدام ماه گذشته در منبعي واقع در يك مايلي زيرزمين با مولكول هاي فلوئور كربن انجام شد. آنها اكنون خاك روي منبع را مورد نظارت قرار خواهند داد تا ببينند آيا گاز ذخيره شده در زيرزمين راه خود را به سوي سطح زمين باز مي كند يا نه.

يكي از علل تخريب جنگل ها تردد دام و از بين بردن نهال ها و سرشاخه هاي درختان است. پس بايد از ورود دام به جنگل جلوگيري كرد. در اين راستا در قالب طرح خروج دام خانوارهاي جنگل نشين، در حدود 500 هكتار از جنگل هاي منطقه  ساري از وجود دام آزاد شد.
علي بابايي- مسوول اين طرح- در اين باره مي  گويد:اين طرح با پيشنهاد و درخواست اهالي روستاي خرم آباد واقع در بخش دودانگه ساري به منظور حفظ و احياي جنگل اجرا شد. همچنين در حدود 40 هكتار از زمين هاي كشاورزي حاشيه جنگل ها خريداري و در آينده اي نزديك درختكاري مي  شوند.
اعتبار تخصيص يافته در اين كار سه ميليارد و 510 ميليون ريال برآورد شده كه طي آن يكهزار واحد دامي نيز از جنگل هاي ساري خارج شدند.

دكتر برزيلي برايم گفت: با بررسي قطره قطره و دقيق سم مارها، افعي زنگي استوايي۱ به عنوان خطرناك ترين و كشنده ترين خزنده آمريكاي جنوبي شناخته شده و مارهاي نوع جاراراكا در درجه دوم قرار دارند و زهر افعي بيشه زار۲ در رده سوم است. با اين وجود، او معتقد است كه افعي بيشه زار از همه مارهاي آمريكاي جنوبي خطرناكتر است، زيرا جثه اي بزرگ و نيش هايي بسيار بلند دارد و در هر حمله مقدار زيادي سم بسيار بيش از انواع ديگر وارد بدن قرباني مي كند.
در حالي كه افعي زنگي برزيلي ظاهرا با بعضي از ديگر گونه هاي آمريكاي شمالي به لحاظ جنس تفاوت چنداني ندارد، زهر او سفيد يا به عبارت بهتر بي رنگ است، در حالي كه زهر ديگر مارهاي شمالي زرد هستند. نيش اين مار اثر خاصي روي مراكز عصبي دارد كه از اين لحاظ نيز با مارهاي زنگي شمال بي شباهت است. اما جالب اينجاست كه به رغم اين تفاوت، سرم توليد شده از مصون سازي خزندگان آمريكاي شمالي در خنثي سازي سم مارهاي زنگي شمالي و نيز افعي هاي سرمسي۳ كاملا موثر است. از طرف ديگر، سرم توليد شده به وسيله مصون سازي با سم مارهاي آمريكاي شمالي اثر بسيار كمي در خنثي كردن زهر انواع استوايي دارد. غرض از ذكر اين جزييات آن است كه در طبيعت شگفتي ها چندان زياد و غيرقابل پيش بيني است كه در علوم مربوط به طبيعت نمي توان از روش هاي قياسي استفاده كرد و بايد در هر زمينه برتجربه متكي بود. علم طبيعت - به گمان من - اصيل ترين، لذتبخش ترين و شيرين ترين علوم است.
يكي از مخاطرات مداوم و فزاينده ناشي از تماس با مارهاي سمي در آمريكا در سالهاي اخير، به واسطه گرايش بسيار مردم به اكوتوريسم، پياده روي، كمپينگ و اتومبيلراني طولاني در طبيعت پديدار است. اگر درست فكر كنيم مي بينيم كه سرم ضدمار از جمله كشفياتي است كه به راستي همه ساله جان گروه كثيري از مردم را در كشورهايي كه مار زياد است - مثل هند، آفريقا، ايالات متحده و استراليا - نجات مي دهد. از جمله همين چند سال پيش بود كه جان نگهبان ما- تومي- كه توسط يك افعي زنگي مكزيكي گزيده شده بود را از مرگ حتمي نجات بخشيد.
يادم مي آيد يك روز با يكي از دستيارانم، نوگوچي، مشغول كار با تعدادي مار زنگي پشت الماسي۴ بوديم. بعد از كشتي گرفتني مفصل با يكي از اين اراذل زورمند! كه به هيچ وجه حاضر نبود ميدان را واگذار كند، حس كردم عضلات دستم گرفته و به شدت خسته شده است.
پي نوشت:
Tropical rattlesnake-1
Bushmaster-2
Copperhead-3
Diamond-baek rattlesnake-4
برگردان: حميد ذاكري 

جثه بزرگتر از گربه اهلي، گوش ها بلند، شبيه گوش الاغ با انتهاي گرد و نوك سياه، چشم ها درشت ودم كوتاه است. كف دست و پا از موهاي زبر و برس مانند پوشيده شده كه باعث چسبيدن و جلوگيري از اصطكاك آنها مي  شود. پاها به طور مشخص بلندتر از دست ها هستند.
طول سروتنه 40 تا 65 سانتيمتر و وزن آن از 5/1 تا 6 كيلوگرم مي  رسد.
در اكثر زيستگاه ها اعم از جنگلي، كوهستاني، بياباني و استپي ديده مي  شود. در ايران در تمام مناطق كشور پراكندگي دارد.
خرگوش ها هيچ وقت مستقيما به طرف لانه نمي  آيند بلكه جهت گيج كردن حيواناتي كه از روي رد، آنها را تعقيب مي  كنند چندين بار در مسيرهاي مختلف حركت مي  كنند، سپس به لانه مي  آيند. خرگوش ها با حس شنوايي بسيار قوي و گوش هاي بلند خود انواع صداها و محل آنها را تشخيص مي  دهند. 7 متر طول و 3 متر ارتفاع را به آساني مي  پرند. خرگوش ها معمولا با چشم هاي باز، در حالي كه گوش ها را به عقب خوابانيده اند در زير بوته ها به استراحت مي  پردازند ولي خواب نيستند و چنانچه دشمن فاصله اش از 3 متر كمتر شود با يك پرش از جا مي  پرند و به سرعت فرار مي  كنند. از قسمت هاي مختلف گياهان مثل ريشه، پوست، جوانه و ميوه تغذيه مي  كنند. خرگوش ها دشمنان متعددي از قبيل پرندگان شكاري و گوشتخواران دارند.
در مواقع جفت گيري نزاع سختي بين نرها در مي  گيرد.
خرگوش هاي ماده آبستن قادر به جفت گيري مجدد هستند. طبق بررسي هاي انجام شده در يك شاخه رحم، تعدادي جنين رشد يافته و در شاخه اي ديگر تعدادي جنين رشد نكرده مشاهده شده است. طول عمر خرگوش وحشي حدود 12 سال است.