شنبه 5 اردیبهشت 1394 | به روز شده: 24 دقیقه قبل

HAMSHAHRIONLINE

The online version of the Iranian daily Hamshahri
ISSN 1735-6393
سه شنبه 21 آبان 1387 - 12:15:02 | کد مطلب: 68065 چاپ

کندی‌ تجارت الکترونیک در ایران

اقتصاد > اقتصاد‌ملی - محمدرضا علیپور ناندل:
در سال‌های اخیر با فراهم آمدن بسترها و شرایط لازم، رشد قابل ملاحظه تجارت الکترونیک در جهان را شاهد بوده‌ایم.

اما به‌نظر می‌رسد هنوز راهکارهای اجرایی بیشتری برای توسعه این شیوه تجارت مورد نیاز است. گستردگی امور مربوط به تجارت الکترونیک از جنبه‌های مختلف حقوقی و ماهیتی، پیچیدگی خاصی به آن بخشیده است. از سوی دیگر با توجه به مزایای قابل توجه تجارت الکترونیک، استقبال از این نوع تجارت رو‌به افزایش است.

 این در حالی است که کشورمان در زمینه تجارت الکترونیک ابتدای راه قرار داشته و به همین دلیل گسترش این نوع تجارت در ایران، علاوه بر توسعه امکانات لازم مطابق با فناوری روز، نیازمند راهکارهای مناسب برای افزایش جذابیت و امنیت آن است. به عبارت دیگر می‌توان گفت، ضرورت همگامی تجارت الکترونیک ایران با تحولات جهانی، بهره‌مندی از آخرین امکانات پیشرفته بین‌المللی را گوشزد می‌کند.

استفاده از فناوری‌ الکترونیک در انجام امور بازرگانی به نیمه دوم قرن بیستم باز می‌گردد. می‌‏توان گفت این نوع تجارت، از حدود سال 1965 آغاز شد که مصرف‌کنندگان توانستند پول خود را از طریق ماشین‌های خودپرداز دریافت کرده و خریدهای خود را با کارت‌های اعتباری انجام دهند. قبل از توسعه فناوری در زمینه خدمات اینترنتی در اوایل دهه 1990، شرکت‌های بزرگ با ایجاد شبکه‌های کامپیوتری با ارتباطات مشخص، محدود و منطبق بر معیارهای روز، مبادرت به مبادله اطلاعات تجاری کردند.

در آن سال‌ها، لفظ تجارت الکترونیکی، مترادف با مبادله الکترونیکی داده‌ها بود. ایجاد و توسعه اینترنت و شبکه جهانی، باعث خلق فرصت‌های زیادی برای توسعه و پیشرفت زیر‌ساخت‌ها و کاربردهای تجارت الکترونیک گردید. تا‌کنون تعریف جامعی از تجارت الکترونیک ارائه نشده است. در برنامه کاری سازمان جهانی تجارت از تجارت الکترونیک به معنای تولید، توزیع، ‌بازاریابی، فروش یا تحویل کالا و خدمات به‌وسیله خدمات اینترنتی یاد شده است.

تجارت نوپا در ایران

تجارت الکترونیک در ایران بسیار نوپا و در مراحل اولیه است. اما اهمیت فناوری اطلاعات باعث شده تا تدوین و اجرای قوانین و لوایح مورد نیاز در این عرصه همواره مد نظر مسئولان کشور باشد. در این راستا می‌توان به لایحه قانونی تشکیل شورای‌عالی انفورماتیک کشور، قانون حمایت ‌از حقوق پدیدآورندگان نرم‌افزارهای رایانه‌ای، قانون الحاق دولت جمهوری اسلامی‌ایران به کنوانسیون تأسیس سازمان جهانی مالکیت فکری، مقررات و ضوابط شبکه‌های اطلاع‌رسانی رایانه‌ای، مصوبه شورای‌عالی اداری در زمینه اتوماسیون نظام اداری و اتصال به شبکه جهانی اطلاع‌رسانی اشاره کرد.

 همچنین با توجه به ضرورت همگامی با پیشرفت‌های بین‌المللی، قانون تجارت الکترونیک ایران مشتمل بر 81 ماده و 7 تبصره در جلسه علنی روز چهارشنبه مورخ 17دی ماه 82 به تصویب مجلس شورای اسلامی رسید و شورای نگهبان در تاریخ 24بهمن ماه همان سال آن را تأیید کرد. در این قانون اکثر موضوعات مطرح در عرصه تجارت جهانی از جمله حقوق مصرف‌کننده و تولید‌کننده و چگونگی طرح دعاوی و حل اختلافات، پیش‌بینی شده است.

از سوی دیگر هیأت وزیران در راستای اجرای ماده 79 قانون تجارت الکترونیکی در تیر ماه 84 برنامه جامع توسعه تجارت الکترونیکی را تصویب کرد که در آن تمامی دستگاه‌ها و شرکت‌های دولتی ملزم شده‌اند براساس حدود اختیارات و زمینه کاری خود، اقدامات لازم را جهت ایجاد بسترهای لازم انجام دهند اما به‌نظر می‌رسد با وجود برگزاری دوره‌ها و کارگاه‌های آموزشی متعدد هنوز میزان آگاهی افراد و تجار کشور از نحوه استفاده از امکانات موجود برای تجارت الکترونیک کم است. از سوی دیگر نبود شناخت از میزان امنیت موجود در شبکه داخلی و جهانی باعث شده است که اطمینان لازم وجود نداشته باشد.

نبود زیرساخت‌ها

با وجود این اقدامات برخی از صاحب‌نظران معتقدند که قوانین فعلی تجارت الکترونیک در کشور، تمامی جوانب این نوع تجارت را در بر نگرفته و لازم است نسبت به انجام اصلاحات لازم به‌ویژه در زمینه شرایط امنیتی و حفاظتی و روند رسیدگی به شکایات، اقدامات لازم به‌عمل آید. از سوی دیگر توسعه زیرساخت‌های مورد نیاز در زمینه‌های مختلف ارتباطی، علمی، فنی، کیفی، امنیتی و اطلاعاتی، نقش مهمی در پیشرفت تجارت الکترونیک دارد. این نوع تجارت نیازمند ایجاد و توسعه زیرساخت‌های فنی و ارتباطی و مخابراتی، نهادهای پشتیبانی، حقوقی و قانونی، آموزش و تحصیل، اطلاع‌رسانی، فرهنگی و مدیریتی مختص به‌خود در سطح ملی و جهانی بوده و فقدان هرکدام از آنها، زنجیره تجارت الکترونیک را مختل خواهد کرد.

فقدان سامانه پرداخت وجه جهت معاملات بین‌المللی یکی از معضلات رایج جهت توسعه تجارت الکترونیک در کشور است. در واقع بانکداری و پول الکترونیک از عوامل مهم و اساسی برای رشد تجارت الکترونیک است. این در حالی است که اکنون هیچ شرکتی در ایران در مورد محرمانه بودن اطلاعات ضمانت نداده و با در نظر گرفتن اینکه میزبان تمامی پایگاه‌های اینترنتی در خارج از کشور است، زیاد نمی‌توان به امن بودن معامله‌های اینترنتی مطمئن بود.

کاربران درصورتی می‌توانند به‌صورت الکترونیک معامله کنند که فضای مجازی با حفظ اطلاعات، امنیت لازم را دارا بوده و بدون این امنیت، هیچ فروشنده و یا خریداری وارد سامانه نخواهد شد. با وجود آماده نبودن زیرساخت کشور در عرصه فناوری اطلاعات و اینترنت برای ارائه خدمات الکترونیک و نبودن نظام بانکی روان و دقیق، قوانین گمرکی و مالی، نبود امنیت اطلاعات، رعایت نکردن قانون حقوق نسخه‌برداری، نبود تطابق مقررات مالی ملی و بین‌المللی و همچنین نبود خطوط پر‌سرعت اینترنتی، نمی‌توان شاهد رشد تجارت الکترونیک حتی به‌صورت حداقلی در کشور بود؛ هرچند گام‌های خوب و مؤثری در زمینه اینترنت و فناوری اطلاعات برداشته شده است ولی همچنان با دیگر کشورها فاصله زیادی داریم.

نزول 5 رتبه‌ای ایران

با وجود این مشکلات و محدودیت‌ها، تجارت الکترونیک در ایران در سال 84 از رشد حدود 111 درصدی برخوردار بوده و این رشد در سال 85 بیش از دو برابر شده است. حجم تجارت الکترونیک در کشور در سال 86 بالغ بر 100 میلیارد ریال بوده و انتظار می‌رود در سال 87 با توجه به خرید و فروش اینترنتی خودرو، تجارت الکترونیک به 10 هزار میلیارد ریال افزایش یابد. اما با وجود اینکه تجارت الکترونیک طی سال‌های اخیر از رشد بالایی در کشور برخوردار بوده، این رشد هنوز متناسب با توسعه بین‌المللی آن نیست؛ به‌گونه‌ای که براساس اعلام اکونومیست، با وجود پیشرفت‌های صورت گرفته در بخش الکترونیک و ارتباطات ایران در تجارت الکترونیک، ایران در سال2007 (با شاخص 08/3) در مقام 70 تجارت الکترونیک جهان قرار گرفته که نسبت به سال 2006 حدود 5 رتبه نزول داشته است.

با وجود پیچیدگی خاص تجارت الکترونیک و پیگیری جنبه‌های مختلف آن از سوی سازمان‌های مختلف بین‌المللی، لازم است تا یک نهاد بین‌المللی، مسئولیت هماهنگی تمامی امور آن را بر عهده گیرد. با این روند گرچه در سال‌های اخیر رشد تجارت الکترونیک در ایران قابل توجه بوده اما این رشد همگام با پیشرفت‌های جهانی نیست. از سوی دیگر بسترها و امکانات داخلی رشدی متناسب با این شیوه تجارت نداشته و به‌نظر می‌رسد فقر اطلاعات و آگاهی یکی از موانع همگامی تجارت الکترونیک در کشورمان است؛ مشکلی که می‌توان با برگزاری دوره‌های آموزشی و کنفرانس‌های ملی و بین‌المللی تا حدود زیادی آن را برطرف کرد.

انتخاب سردبیر

برترین‌های زیر ۱۷ و زیر ۱۹ سال دختران و پسران معرفی شدند

همشهری آنلاین: با پایان یافتن مسابقات اسکواش کشور در تهران و ساری، نفرات برتر رده‌های سنی مختلف دختران و پسران کشور مشخص شدند.

برنج قهوه‌ای، رژیم غذایی کامل و معجزه‌آسا

همشهری آنلاین: یک متخصص تغذیه گفت: برنج قهوه‌ای رژیم غذایی کامل و معجزه‌آسایی است و در اکثر نقاط دنیا برنج جزو غذای روزانه افراد به شمار می‌رود.

معرفی برترین‌های ژیمناستیک هنری مردان کشور

همشهری آنلاین: با پایان یافتن مسابقات،‌ نتایج برترین‌های ژیمناستیک هنری مردان در رده سنی بزرگسالان اعلام شد.

صدرنشینی مجدد دانشگاه آزاد در هفته ۱۵ لیگ حرفه‌ای بسکتبال

همشهری آنلاین: هفته پانزدهم لیگ حرفه‌ای با پیروزی صد امتیازی پالایش نفت آبادان همراه بود.

ایران در جشنواره شنای جام کودک رومی سوم شد

همشهری آنلاین: شناگران ایرانی در بخش تیمی رقابت‌های جشنواره شنای جام کودک رومی در ترکیه به مقام سوم دست یافتند.

کره‌جنوبی همچنان محروم از غنی‌سازی

محمد امین خرمی: بیش از ۴ سال مذاکره بین آمریکا و کره‌جنوبی بر سر حق غنی‌سازی‌ کره‌ای‌ها که خود سازنده نیروگاه‌های اتمی در کشورهای دیگر هستند، در نهایت به تمدید ممنوعیت هرگونه غنی‌سازی‌ در خاک کره‌جنوبی منتهی شد.

درمان پارکینسون با فناوری نانو

همشهری آنلاین: محققان موسسه CSIR هند موفق به توسعه روشی شده‌اند که با استفاده از نانوذرات، بیماری پارکینسون درمان می‌شود.

جدیدترین آمار فروش فیلم‌های روی پرده

همشهری آنلاین: تازه‌ترین آمار فروش دو فیلم «ایران برگر» و «استراحت مطلق» در تهران و شهرستان‌ها اعلام شد.

خوش‌بینی کارشناسان بازارسهام به هفته جدید

بورس هفته گذشته را با میانگین زیان ۲.۲ درصدی پشت سر گذاشت اما با توجه به‌احتمال تأیید کاهش نرخ سود بانکی در شورای پول و اعتبار و همچنین امیدواری بازار به انتشار اخبار امیدوارکننده در آینده کارشناسان هفته‌ای متفاوت را پیش‌بینی می‌کنند.

افزایش قیمت نفت به بالای ۶۵ دلار

قیمت نفت برنت دریای شمال پس از افزایش بیش از ۲ دلاری در ۲ روز گذشته به ۶۵ دلار و ۳۶ سنت در هر بشکه رسید.

نقش میکروب‌های روده در بروز افسردگی

همشهری آنلاین: مطالعات محققان موسسه فناوری کالیفرنیا در پاسادنا نشان می‌دهد که میکروب‌های روده نقش مهمی در تولید سروتونین محیطی دارند.

توفان قاطع سعودی‌ها علیه یمن از تجاوزهای صهیونیست‌ها به لبنان کپی برداری شده بود

همشهری آنلاین: سفیر یک کشور بزرگ در گفت وگو با روزنامه لبنانی السفیرتاکید کرد: عملیات نظامی سعودی ها علیه یمن موسوم به « توفان قاطع» از تجاوزهای ارتش صهیونیستی در سال های ۱۹۹۶ و ۲۰۰۶ میلادی علیه لبنان کپی برداری شده بود.

شکر و کربوهیدرات مهم‌ترین عامل اضافه وزن

همشهری آنلاین: مطالعات محققان کالج سلطنتی لندن نشان می‌دهد که اضافه وزن نتیجه بی‌تحرکی نیست؛ بلکه شکر و کربوهیدرات عوامل اصلی چاقی هستند.

برنامه دولت برای قطع یارانه پردرآمدها

وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی با تأیید قطع یارانه نقدی برخی از ثروتمندان اظهار کرد: این کار در سال‌جاری ادامه خواهد یافت و تا‌کنون تنها ۴دهم درصد از افراد ثروتمندی که یارانه نقدی‌شان قطع شده است، به این تصمیم دولت اعتراض کرده‌اند. هفته گذشته قطع یارانه نقدی برخی ثروتمندان یارانه‌ای از سوی همشهری رسانه‌ای شد و محمدباقر نوبخت، سخنگوی دولت سرانجام پذیرفت که یارانه نقدی افراد دارای درآمد بالا قطع شده است.

اسکنر سیار هواپیما

بــــخارست: شرکتی رومانیایی اسکنر کوچکی ساخته است که به وسیله یک جرثقیل بالای بدنه هواپیما رفته و تمام طول و عرض آن‌را با دوربین ایکس‌ری بررسی می‌کند.

کاردار عربستان سعودی به وزارت خارجه احضار شد

همشهری آنلاین: در پی ممانعت جنگده‌های عربستان از ورود هواپیمای ایرانی حامل زنان و کودکان درمان شده یمنی و کمک‌های دارویی و انسان‌دوستانه ایران به فضای یمن، کاردار سفارت عربستان به وزارت امور خارجه احضار و مراتب اعتراض ایران به وی ابلاغ شد.

سهم محدود مسکن و حمل و نقل از بازار سرمایه

همشهری آنلاین: عباس آخوندی با بیان این‌که بانک مسکن تاکنون به غیر از دوره‌ای که سیاست‌های تحمیلی مسکن مهر را اجرا کرد راه درستی را طی کرده است گفت: اقتصاد ایران باید امکان پاسخگویی مناسب به تمامی افرادی که می‌خواهند در بخش مسکن سرمایه‌گذاری کنند را داشته باشد.

زوجی با ۴۰ فرزند‌خوانده خاص

ژوانگ‌زی: زوجی در چین از سال ۱۹۸۹ میلادی تا به حال سرپرستی کودکان یتیم و کم‌توان‌جسمی را به‌عهده گرفته و در این سال‌ها آنها را تعلیم داده و غذای‌شان را نیز تأمین کرده‌اند.