چهارشنبه 7 مرداد 1394 | به روز شده: 42 دقیقه قبل

HAMSHAHRIONLINE

The online version of the Iranian daily Hamshahri
ISSN 1735-6393
یکشنبه 13 بهمن 1392 - 19:44:10 | کد مطلب: 247984 چاپ

رنج‌های هامون‌نشینان

محیط زیست > آب - گروه سرزمین:
گری لوئیس، هماهنگ‌کننده مقیم سازمان ملل متحد در جمهوری اسلامی ایران، ۱۹دی‌ماه امسال و درست ۱۵روز بعد از سفر رئیس سازمان حفاظت محیط‌زیست به سیستان‌ و بلوچستان به این استان سفر کرد تا وضعیت هامون را از نزدیک بررسی و ارزیابی کند.

پاییز امسال هم این نماینده مقیم سازمان ملل در ایران، پس از سفر به ارومیه گزارشی از وضعیت اسفبار این دریاچه تهیه کرد که بخش‌هایی از آن در همین صفحه منتشر شد.

آنچه در‌پی می‌آید گزارش وی از سفر به هامون است؛ گزارشی که پیامدهای نامطلوب خشک‌شدن هامون بر معیشت و روزگارهامون‌نشینان را نشان می‌دهد:

مرد سیستانی می‌گفت: «فرشتگان بر دستان کسانی که به ما کمک کنند، بوسه خواهند زد.»چهره رنگ‌پریده این ماهیگیر، روزگار و احوال ناخوش او را حکایت می‌کند، پوست آفتاب‌سوخته و چرم مانندش، روایتگر سال‌ها سختی و ناملایمات است و چشمانش نشانی از اشک‌های فروخورده‌اش دارد. حسرت زمانی را می‌خورد که روزگار تا حدی به کامش بود و از ایامی می‌گفت که دریاچه‌ها پراز آب و ماهی بودند و فرزندانش شاد و خلاصه، زندگی بر وفق مراد بود.

گفته‌هایش به قدری تکان‌دهنده بود که فراموش کردم نامش را بپرسم. می‌خواست حرف‌هایش را بشنوم و بعد دنیا را در جریان شرایط ناگوار فقیرترین و نامساعدترین منطقه ایران، یعنی تالاب‌های هامون سیستان قرار دهم. امروز تالاب دیگر واژه‌ای درست نیست زیرا اینجا حالا زمینی خشک و تفتیده است. اشتغال سودآور اندک است و بیش از نیمی از ساکنان با کمک‌های کمیته امداد امام خمینی زندگی می‌کنند.

کار بیشتر آنان ماهیگیری است یا بهتر است بگوییم «بود». حالا تقریبا همگی بیکارند و در ویرانه‌های روستاهای متروکی زندگی می‌کنند که در حاشیه رودخانه‌هایی ساخته شده بودند که روزگاری پرآب و شکوفا بودند. باد در اسکله‌های پر سر و صدا، بازارهای خالی از ماهی و قایق‌های شکسته‌ای می‌پیچد که همه‌جا پخش شده‌اند.

هامون‌نشینان هر روز فقیرتر می‌شوند

هامون‌ها از 3ناحیه تالابی بزرگ به وسعت 5هزار و 660کیلومترمربع تشکیل شده‌اند. دوسوم این تالاب‌ها در ایران قرار دارند و آب رودخانه هیرمند افغانستان آنها را به هم ربط داده و تغذیه می‌کند. بیشتر این ناحیه تا 20سال پیش سرسبز و گونه‌های گیاهی و جانوری در آنجا فراوان و دریاچه پر از ماهی بود. مجموع صید سالانه از 12هزار تن فراتر می‌رفت و ماهیگیران ماهی‌هایی 20کیلوگرمی صید می‌کردند. تالاب‌ها آب کشاورزان و رمه‌های گاومیش و امکانات معاش هزاران خانواده را تأمین می‌کردند.

اما ایجاد سدها و کانال‌ها در افغانستان آب رودخانه را برای کشاورزی در استان‌های فقیرنشین قندهار، هلمند و نیمروز منحرف کرد و میزان آب دریاچه‌ها کاهش یافت و بعد ایجاد 4مخزن در داخل خود ایران به انحراف بیشتر آب از مسیر طبیعی آن منجر شد.

من از 3روستای«تخت دولت»، «ادیمی» و«کوه خواجه» دیدن کردم و با بسیاری از ساکنان آنها صحبت کردم. مردم از بی‌آبی ناراحت بودند و از دولت و سازمان ملل کمک می‌خواستند. مردم سیستان احساس می‌کنند برای کمک به آنان هیچ کاری - جز پرداخت کمک‌های نقدی - انجام نمی‌شود. آنان می‌خواهند کار کنند. خانم سالمندی که دست 2نوه خردسالش را گرفته بود، می‌گفت: «ما برای بقای خود مبارزه می‌کنیم.» و درحالی‌که به چهره محزون و موهای خاک‌آلود یکی از نوه‌های 5ساله‌اش اشاره می‌کرد، گفت:«دخترک دارد می‌میرد. ما نمی‌خواهیم آخرین نسلی باشیم که در اینجا زندگی می‌کنیم.»

حدود 400هزار نفر در ناحیه سیستان زندگی می‌کنند که تعداد زیادی از آنان زیر خط فقر قرار دارند. کمک نقدی‌ای که از دولت یا کمیته امداد امام خمینی دریافت می‌کنند به زحمت از 20دلار در‌ماه فراتر می‌رود. مردی می‌گفت: «ما صیادیم و زمین برای کشاورزی نداریم؛ یعنی اگر ماهی نباشد زندگی هم نیست.» این فاجعه زیست‌محیطی هزاران نفر را وادار به ترک منطقه کرده است. به گفته منابع دولتی تنها در سال 2012حدود 5هزار خانواده منطقه را ترک کرده‌اند. در مجموع 600هزار نفر از اینجا بیرون رفته‌اند. بیشتر آنان با طی مسیری 2هزار کیلومتری به استان گلستان در شمال ایران رفته‌اند تا زندگی تازه‌ای را آغاز کنند و دیگران در همه جای ایران پراکنده شده‌اند؛ آنان که مانده‌اند هرسال فقیرتر می‌شوند.

آنچه حیرت‌آور است سرعت پیشرفت این فاجعه ساخته دست انسان است. طی تنها 20سال امکانات معاش مردم نابود شده است. بادهای شرقی که زمانی با وزیدن روی دریاچه عامل تهویه طبیعی هوا بودند حالا فقط توفان‌های شن به بار می‌آورند و روزهای متوالی باعث تیرگی هوا می‌شوند و توفان شن را به افغانستان و حتی دورتر، یعنی تا پاکستان می‌برند.

به‌نظر می‌رسد بیشتر ایرانیان اطلاع چندانی از رنج مردمی ندارند که در هامون‌های سیستان زندگی می‌کنند. در مقایسه، فاجعه زیست‌محیطی نمادین‌تری در ایران، یعنی مرگ آرام دریاچه ارومیه، از توجه شدید رسانه‌ای و سیاسی برخوردار است. اما وقتی اخیرا به دریاچه ارومیه سفر کردم، با ناامیدی شدید و یأس و درماندگی فراوانی مواجه نشدم که در هامون‌های سیستان شاهد بودم.

2رویداد کلیدی برای نجات هامون

این مشکل احتمالا تنها درصورت تحقق 2رویداد کلیدی حل خواهد شد. نخست، افغانستان و ایران باید مشترکا درباره مسیر اقدام برای تقسیم عادلانه آبی که قرن‌ها بین خود تقسیم می‌کرده‌اند به توافق برسند. 200سال پیش مرزی در کار نبود. آنچه در آن زمان اهمیت داشت جامعه‌ها و خانواده‌ها بود که فرهنگ و زبانی مشترک داشتند و یافتن راه‌حل آسان‌تر بود.

دوم، لازم است خود ایرانیان آب اندکی را که به ایران می‌رسد بهتر تقسیم کنند. در حال حاضر بیشتر آب برای تأمین آب آشامیدنی و کشاورزی به شبکه مخزن چاه نیمه‌عمیق منحرف می‌شود، درحالی‌که هنوز می‌توان اجازه داد بیشتر این آب به‌طور طبیعی به هامون‌ها جریان یابد و باعث احیای آنها و ادامه زندگی جوامع محلی شود. ایرانیان و جامعه بین‌المللی باید نسبت به این فاجعه واکنش نشان دهند و باید هم‌اکنون چنین کنند. لازم است حامیان کار با ساکنان هامون‌ها را شروع کنند و به احیای روش زندگی آنان یاری رسانند. اجازه دهید در آن هنگام فرشتگان تصمیم بگیرند مرحمت خود را چگونه و در کجا ارزانی دارند.

در همین زمینه:
انتخاب سردبیر

ساخت نمونه خشت‌های بزرگ دوره قاجار

همشهری‌آنلاین: برای نخستین بار در کشور نمونه خشت‌های بزرگ دوره قاجار در پژوهشکده هنرهای سنتی پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری ساخته شد.

دیوار بی‌اعتمادی بین مردم و بانک‌ها باید فرو ریخته شود

همشهری‌آنلاین: مدیرکل روابط عمومی بانک تجارت با بیان این مطلب که در ایران بین بانک‌ها و مردم همواره نوعی دیوار بی‌اعتمادی وجود داشته و نقش بانک‌ها در اقتصاد کشور همواره در بدنه طبقات مختلف جامعه با نوعی سوءظن مورد قضاوت قرار گرفته است.

ایران و آلمان در زمینه باستان شناسی همکاری می‌کنند

همشهری‌آنلاین: جمهوری اسلامی ایران و آلمان بر اساس یادداشت تفاهمی که به امضای رییس پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری و رییس‌ موسسه باستان‌شناسی آلمان رسید در زمینه باستان‌شناسی همکاری می‌کنند.

شماره جدید فصلنامه نقد کتاب علوم اجتماعی منتشر شد.

همشهری‌آنلاین: شماره جدید فصلنامه نقد کتاب علوم اجتماعی بوسیله خانه کتاب و با سردبیری دکتر محمدرضا رسولی منتشر شد.

زندگی؛ هدیه دختربچه‌ای که قربانی متادون شد

خانواده دختربچه ۶ ساله که بر اثر خوردن اشتباهی متادون دچار مرگ مغزی شده بود اعضای بدنش را به بیماران نیازمند اهدا کردند.

کارمند اخراجی اداره آب و فاضلاب نقشه کلاهبرداری کشید

کارمند اخراجی اداره آب و فاضلاب، خود را مأمور جا زده و دست به کلاهبرداری می‌زد. وی ۳۱خرداد‌ماه سال‌جاری با شکایت مردی تحت تعقیب پلیس قرار گرفت.

گسترانیده شدن فرش قرمز ایرانی در تئاتر شهر

همشهری‌آنلاین: برای نخستین بار، آیین فرش قرمز هنر تئاتر با فرش دستباف ایرانی برگزار شد و هنرمندان کشور در برابر دستبافته‌های ایرانی عکس‌هایی به یادگار گرفتند.

هفت روز عزای عمومی به دنبال درگذشت رییس جمهور اسبق هند

همشهری آنلاین: به دنبال درگذشت ابوبکر زین العابدین عبدالکلام رییس جمهور اسبق هند، دولت هفت روز عزای عمومی دراین کشور اعلام کرد.

یک عاشقانه کلاسیک

او هم مانند هر فیلمساز دیگری در کارنامه خود فیلم‌های خوب و بد دارد اما چیزی که از دیگران متمایزش می‌کند تجربه کردن گونه‌های مختلف سینمایی است.

اسکار تعلق می‌گیرد به...

در فاصله بیش از ۷‌ ماه تا برگزاری هشتاد و هشتمین دوره مراسم اهدای جوایز اسکار، بازار گمانه‌زنی درباره نامزدها و برندگان احتمالی داغ شده و هر روز فهرستی تازه از فیلم‌های برگزیده منتشر می‌شود.

نمایش طراحی ۲۵ میلیون تومانی سهراب

زنده‌یاد سهراب سپهری که با یک تابلوی ۲۵۰ میلیون تومانی گران‌ترین هنرمند حاضر در نمایشگاه امسال «صد اثر، صد هنرمند» است، یک طراحی ۲۵ میلیون تومانی هم روی دیوار همین نمایشگاه دارد.

ژرار دی پاردیو سراغ جنگ جهانی دوم می‌رود

همشهری آنلاین: ژرار دی پاردیو بازیگر صاحب‌نام فرانسوی قصد دارد در فیلمی به ماجرای همکاری خلبانان فرانسوی با نیروی هوایی ارتش سرخ در طول جنگ جهانی دوم بپردازد.

ملی‌پوش هندبال به بوندسلیگا می‌رود

همشهری‌ آنلاین: تیم بیتلفند اشتوتگارت از بوندسلیگای آلمان برای سجاد سالکی، ملی‌پوش هندبال ایران دعوتنامه فرستاد.

آشنایی با مرکز ملی فرش ایران

همشهری‌آنلاین: بر اساس مصوبه شورای عالی اداری به شماره ۵۱۶۹/۱۹۰۱ مورخ ۲۰ فروردین سال ۱۳۸۲ همه امور مربوط به سیاست‌گذاری، برنامه‌ریزی، نظارت، هدایت و حمایت صنعت فرش دستباف، امور تحقیقاتی و پژوهشی مربوط به آن و تهیه ضوابط و الزامات فنی تولید و صادرات و اقدامات حمایتی مربوط به آن از کلیه دستگاه‌های دولتی جدا و در حوزه مرکزی وزارت بازرگانی با عنوان مرکز ملی فرش ایران تجمیع شد.

سخنان سیدحسن نصرالله در کنفرانس اتحادیه جهانی علمای مقاومت

همشهری آنلاین: دبیرکل حزب الله لبنان در کنفرانس اتحادیه جهانی علمای مقاومت در بیروت تاکید کرد: دفاع از آرمان فلسطین و قدس باید معیار اصلی برای ارزیابی عملکرد کشورها قرار گیرد.

پوتین: بلاتر شایسته دریافت جایزه نوبل است

همشهری آنلاین: رئیس‌جمهور روسیه به ستایش از سپ بلاتر پرداخت و او را شایسته دریافت جایزه نوبل دانست.