پنج شنبه 6 فروردین 1394 | به روز شده: 29 دقیقه قبل

HAMSHAHRIONLINE

The online version of the Iranian daily Hamshahri
ISSN 1735-6393
یکشنبه 12 آبان 1392 - 11:13:10 | کد مطلب: 237383 چاپ
كارشناسان شرايط بازار ارز را تحليل كردند

دلار چه زمانی خود را به نرخ رسمی می‌رساند؟

اقتصاد > اقتصاد‌ملی - محمد عدلی:
بازار ارز طی ۲سال گذشته روزهای پرالتهابی را سپری کرده است.

 سال90 و به‌ویژه سال91 اوج تنش در بازار ارز بروز پیدا کرد تا نرخ دلار طی کمتر از 2سال از یک‌هزار و 120تومان به مرز 4هزار تومان برسد و رکوردی جدید در جهش قیمت پول آمریکایی به ثبت برسد. این اتفاق اما برای اقتصاد ایران به سادگی قابل هضم نبود چراکه وابستگی اقتصاد ایران به‌نفت و از سوی دیگر تاثیر هزینه واردات بر نرخ کالاهای تولید داخل، موجب تزریق التهاب از بازار ارز به سایر بازارهای کشور شد. افزایش قیمت‌ها به‌گونه‌ای سرعت گرفت که نرخ تورم هم مرز 40 درصد را پشت سر گذاشت. روند تغییرات در بازار ارز اما یکباره پس از انتخابات ریاست‌جمهوری معکوس شد و طی3ماه بهای‌دلار حتی در مقطعی از 2هزار و 900تومان هم پایین‌تر آمد. افزایش امید به بهبود اوضاع اقتصادی و تغییر پیش‌بینی‌ها با اعلام و اعمال سیاست خارجی جدید از سوی دولت یازدهم، موازنه عرضه و تقاضا را در بازار ارز این بار به نفع عرضه تغییر داد. دارندگان دلار که طی 2سال گذشته برای حفظ ارزش دارایی خود ترجیح داده بودند ریال‌های خود را به دلار تبدیل کنند، این بار با همان هدف به فروش دلار و تبدیل آن به ریال دست زدند. این موضوع موجب شد تا طی این مدت کوتاه ارزش پول ‌ملی20درصد افزایش یابد. روند نزولی نرخ دلار به حدی بود که برخی بخش‌های اقتصادی نسبت به احتمال افزایش واردات و آسیب بیشتر به تولید هشدار دادند.

رئیس‌کل بانک مرکزی در اظهارنظری جنجالی در مورد کف قیمت دلار سخن گفت تا فعالان بازار ارز تقریبا از نرخ ارز مورد نظر دولت در مقطع فعلی مطلع شوند. هر چند که انتقادهایی به سخنان سیف وارد شد اما برخی کارشناسان نیز این اظهارات را سنجیده دانستند و ایجاد آرامش در بازار ارز طی 3هفته اخیر را حاصل این نقل قول قلمداد کردند.

سرانجام بازار ارز پس از 2سال التهاب، حالا فقط نوسانات جزیی و معمول را از سر می‌گذراند؛ هرچند که این بازار نیم نگاهی به مذاکرات هسته‌ای با غرب دارد تا قدم بعدی برای رسیدن به نرخ رسمی و تک‌نرخی شدن دلار را با لغو تحریم‌های نفتی و بانکی بردارد. اقتصاد ایران در این مقطع فعلا نرخ 3هزار تومانی را باور کرده است و فعالان اقتصادی تصمیم‌گیری‌های خود را بر این اساس استوار ساخته‌اند. با وجود این همچنان کارشناسان و فعالان اقتصادی در انتظار تک‌نرخی‌شدن ارز هستند تا رانت ایجاد شده در این بازار از میان برود و ثبات اقتصادی را تضمین کند. اواخر سال89 نرخ ارز در بازار آزاد از نرخ رسمی فاصله گرفت. این فاصله در سال91 به اوج خود رسید و تا سه برابر نرخ بانک مرکزی پیش رفت. حتی افزایش دو‌برابری نرخ رسمی در بودجه سال92 نیز نتوانست کمکی به تک‌نرخی شدن ارز بکند اما کاهش نرخ ارز در بازار آزاد طی3 ماه گذشته فاصله نرخ رسمی و آزاد را به 500تومان تقلیل داده و فعالان اقتصادی انتظار دارند با کاهش فشار تحریم‌ها طی ماه‌های آینده سیاست ارز تک‌نرخی از سوی دولت اعمال شود. طی ماه‌های اخیر عدم‌تغییر هیجانی نرخ دلار خود برای پیش‌بینی پذیر کردن اقتصاد، نشانه مثبتی از سوی اقتصاددانان معرفی شده است. در این میان اما همچنان نرخ واقعی ارز در ایران، محل مناقشه کارشناسان است. یک کارشناس مسائل بانکی در این زمینه معتقد است که 3 راه برای مدیریت بازار ارز وجود دارد که دولت باید تکلیف خود را در این مورد روشن کند و یکی از راه‌ها را برگزیند.

حیدر مستخدمین‌حسینی به همشهری گفت: یک راه پیش روی دولت این است که تصمیم بگیرد کل درآمد نفت را در اقتصاد جاری کند. در این شرایط نرخ ارز به غیر از شرایط تحریمی موجود، در سطح پایینی قرار خواهد گرفت اما در این صورت، استفاده از سرمایه نفت که به غیر از نسل فعلی، متعلق به نسل‌های آینده است و استفاده از آن به مفهوم محروم کردن نسل‌های آینده از این موهبت است دور از عدالت خواهد بود.

وی ادامه داد: گزینه دوم پیش روی دولت این است که فقط درآمد صادرات غیرنفتی ملاک تعیین نرخ ارز قرار بگیرد و ارز صادرات در اقتصاد جریان یابد. طبیعی است که این روش با افزایش بهای دلار همراه خواهد بود. ویژگی این روش این است که پول نفت در اقتصاد جاری نمی‌شود و نسل‌های آینده می‌توانند از آن بهره ببرند. در این روش پول نفت در زیرساخت‌ها و فعالیت‌های زیربنایی هزینه می‌شود تا همه نسل‌ها از آن بهره ببرند. نمونه این روش در نروژ و برخی کشورهای عربی اتفاق افتاده است.

این کارشناس بانکی افزود: گزینه سوم که به‌نظر در شرایط فعلی منطقی‌تر به‌نظر می‌رسد این است که تلفیقی از 2 راه اول، مورد توجه قرار گیرد؛ به این مفهوم که بخشی از درآمد حاصل از صادرات نفت در کنار درآمدهای صادرات غیرنفتی مورد استفاده قرار گیرد تا هم قیمت ارز در سطح معقولی باقی بماند و هم نسل‌های آینده از درآمدهای نفتی محروم نشوند.

مستخدمین‌حسینی همچنین گفت: انتظار این است که تکلیف این موضوع حداقل با ارائه لایحه بودجه سال 93 مشخص شود تا نقشه راه مشخصی برای سال آینده اقتصاد ایران فراهم شود. در این شرایط اقتصاد تا این میزان دچار تغییرات زیربنایی نمی‌شود که با یک خبر خوش قیمت دلار سقوط کند و با یک خبر نگران کننده، نرخ‌ها به پرواز در بیایند.

این کارشناس بانکی در مورد تک‌نرخی شدن ارز گفت: با اتفاقاتی که در چند ماه گذشته رخ داده، امیدواری‌ها برای اجرای یکسان‌سازی‌ نرخ ارز افزایش یافته است. پیش از این انتظار می‌رفت دولت در 8 ماه ابتدایی یعنی در سال92، این موضوع را رفته‌رفته پیش ببرد و موفق به یکسان‌سازی‌ نرخ ارز شود اما در شرایط فعلی 2شوک مثبت به بازار ناشی از تصمیمات منطقی در اقتصاد و دیپلماسی امیدوارکننده، موجب شده تا کمک ویژه‌ای برای اجرای این سیاست باشد. در این راه کاهش تحریم‌ها بسیار می‌تواند راهگشا باشد اما تیم اقتصادی دولت باید به‌طور موازی سیاست‌های تک‌نرخی کردن ارز را پیش ببرد تا دیپلماسی سیاسی با اهداف برد-برد نیز بتواند در این زمینه به کمک اقتصاد بیاید.

بهاءالدین حسینی‌هاشمی نیز در تحلیل نرخ ارز به همشهری گفت: یکی از روش‌های متداول برای تعیین نرخ واقعی ارز، محاسبه قدرت خرید ارزهاست. به زبان ساده باید محاسبه کرد که یک دلار در ایران چه میزان کالا می‌تواند خرید کند و معادل ریالی این یک دلار در کشورهای حوزه دلار تا چه میزان می‌تواند قدرت خرید داشته باشد. برای این کار اختلاف نرخ تورم در داخل با میانگین نرخ تورم کشورهای حوزه ارزی مورد نظر که می‌تواند دلار باشد، محاسبه می‌شود و در هر سال به اندازه این اختلاف بر نرخ دلار اضافه می‌شود.

این کارشناس بانکی ادامه داد: این کار از سال1381 به بعد در ایران صورت نگرفته است. آخرین بار در آن سال یکسان‌سازی‌ نرخ ارز و قدرت برابری ارزها محاسبه شد و مبنا قرار گرفت. اگر در طول این 11سال متوسط اختلاف نرخ تورم سالانه را 15درصد فرض کنیم، یعنی باید به میزان 165درصد، ریال در برابر دلار تضعیف می‌شد. این محاسبه نشان می‌دهد که دلار یک هزار تومانی باید با رشد 165درصدی به 2هزار و 650تومان می‌رسید. در این شرایط اگر به‌طور دقیق هم این اعداد مورد محاسبه قرار گیرد به این نتیجه می‌رسیم که عددی بین 2500 تا 2800تومان برای نرخ دلار در ایران منطقی است.

احمد حاتمی‌یزد، مدیرعامل اسبق بانک‌های صادرات و تجارت نیز درخصوص نرخ ارز به همشهری گفت: کاهش قیمت ارز طی چند ماه گذشته، بیشتر بر مبنای آثار روانی رقم خورده است. زمانی تغییر نرخ ارز پایدار و قابل اتکاست که بر مبنای نظام عرضه و تقاضا و واقعیت‌های اقتصادی شکل بگیرد. با مذاکرات مثبت ایران و غرب این تحلیل و پیش‌بینی ایجاد شد که بهبود روابط سیاسی به بهبود نقل و انتقال وجوه ارزی میان ایران و سایر کشور‌ها می‌انجامد و منابع بلوکه شده کشورمان امکان آزادسازی پیدا می‌کنند و در این شرایط بازار ارز هم در شرایط بهتری از عرضه قرار می‌گیرد.

این کارشناس بانکی ادامه داد: حتی اگر توافقات بین‌المللی برای کاهش تحریم‌ها به سرعت انجام شود، بازهم تاثیر عملی آن ماه‌ها و حتی سال‌ها زمان می‌برد پس نمی‌توان انتظار داشت آنچه از آن در فضای روانی به‌عنوان بهبود روابط بین‌المللی یاد می‌شود، به سرعت عملیاتی شود و تاثیر خود را در نظام عرضه و تقاضا بگذارد به همین دلیل با فاصله گرفتن از این جو روانی نرخ‌های واقعی نمایان خواهد شد.

عباس هشی، کارشناس اقتصادی نیز در مورد آثار تغییرات نرخ ارز بر اقتصاد چنین اظهارنظر کرد: در شرایط فعلی اقتصاد ایران با اتکا به درآمدهای نفتی دلاریزه شده است. این چرخه دارای منطق اقتصادی نیست و مشکلات قابل توجهی را به اقتصاد ایران تحمیل کرده است. ناکارآمدی‌ها در کنار تحریم‌های اقتصادی، رونق اقتصاد زیرزمینی و بزرگ بودن دولت منجر به کاهش ارزش پول ملی شده است.

وی به همشهری گفت: با وجود اینکه حفظ ارزش پول ملی وظیفه بانک مرکزی است، روسای بانک مرکزی در دوره‌های مختلف برای کاهش ارزش پول ملی با یکدیگر رقابت کرده‌اند به‌طوری که نرخ دلار از 7تومان آغاز شد و به 100تومان رسید، سپس 700تومان را تجربه کرد، بعد از آن یک هزار تومان شد و در چند سال اخیر هم آنچنان رشد کرد که سقوط ارزش پول ملی به‌طور محسوسی نمایان شد.

این کارشناس اقتصادی افزود: در این شرایط دولت تدبیر و امید با چالشی جدی مواجه است چراکه از طرفی باید ارزش پول ملی را احیا کند و از سوی دیگر هم طرفداران افزایش نرخ دلار هم که عده قلیلی از مردم هستند، بیکار ننشسته‌اند. عده‌ای از آنها فعالان اقتصادی هستند که عملکرد شفافی دارند اما بخش عمده آنها در بخش دلالی و مشابه آن فعال هستند. در حال حاضر، هم مردم انتظار مقابله با گرانی را دارند و هم حامیان افزایش نرخ دلار که اتفاقا قدرت سیاسی زیادی دارند، در جهت معکوس فشار وارد می‌کنند. از سوی دیگر یکی از علاقه‌مندان به افزایش نرخ دلار که تمام قد پشت حامیان این تفکر ایستاده، خود دولت بوده است.

وی ادامه داد: در دهه‌های60 و 70 هم دائما دیده می‌شد که دولت کسری بودجه خود را از 2 یا چند نرخی بودن ارز و سود فروش آن جبران می‌کرد. در اوایل دهه80 سرانجام سیاست ارز تک نرخی اعمال شد که باز هم دولت دهم این نظم را بر هم زد و با چند نرخی کردن ارز به‌دنبال کسب درآمد و جبران کسری بودجه رفت. در آخرین روزهای فعالیت هم قصد داشت تا بدهی 74هزار میلیارد تومانی دولت به بانک مرکزی را از سود تسعیر ارز پرداخت کند که خوشبختانه جلوی آن گرفته شد. با این حساب باید تاکید کرد که یکی از طرفداران افزایش نرخ ارز دولت است چرا که در این صورت مالیات، عوارض و سود بازرگانی هم بالا می‌رود و دولت می‌تواند درآمد بیشتری کسب کند.

هشی تاکید کرد: در این شرایط بانک مرکزی است که می‌تواند با حفظ استقلال خود با این روند مقابله کند و حافظ ارزش پول ملی باشد. فشارهای درون دولت و بیرون دولت ممکن است بانک مرکزی را تحت‌تأثیر قرار دهد اما این وظیفه یک بانک مرکزی پرقدرت است که هدف اصلی خود را فراموش نکند.

انتخاب سردبیر

جشن نوروز در کره‌جنوبی برگزار شد

همشهری‌آنلاین: جشن بزرگ نوروز ۱۳۹۴ به همت سفارت جمهوری اسلامی ایران در کره جنوبی، در تاریخ ۲ فروردین (۲۲ مارس ۲۰۱۵) در یکی از تالارهای شهر سئول برگزار شد

عربستان به یمن حمله کرد، انصارالله: با قدرت پاسخ می‌دهیم

همشهری آنلاین: عربستان به همراه ۴ کشور دیگر شورای همکاری خلیج فارس جز عمان، و با همراهی حداقل ۵ کشور دیگر از بامداد امروز به یمن حمله نظامی کرد و جنبش انصارالله تأکید کرد که پاسخ این حملات را خواهد داد.

قهرمان جهان مقابل قهرمان آسیا متوقف شد

همشهری آنلاین: تیم ملی فوتبال آلمان در یک بازی دوستانه مقابل استرالیا توانست شکست را به تساوی تبدیل کند.

باشگاه بارسلونا ۳ روز عزای عمومی اعلام کرد

همشهری آنلاین: باشگاه بارسلونای اسپانیا جهت ابراز همدردی با خانواده قربانیان حادثه پرواز خطوط هوایی ژرمن‌وینگز سه روز عزای عمومی اعلام کرد.

معاونت مطبوعاتی جان‌باختن دو خبرنگار ورزشی کشور را تسلیت گفت

همشهری آنلاین: معاون مطبوعاتی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی ضایعه جان‌باختن دو خبرنگار ورزشی کشور در حادثه سقوط هواپیمای ایرباس ۳۲۰ شرکت هواپیمایی آلمانی ژرمن وینگز را تسلیت گفت.

تکمیل مستند زندگی شاهنامه خوان نامی ایران

همشهری آنلاین: آخرین پژواک کوهستان به کارگردانی وحید پناهی، فیلم«مستند بیوگرافی» زنده یاد استاد محمدحسین کیانی خواننده و شاهنامه خوان برجسته موسیقی قشقایی است که به تازگی مراحل ساخت آن به پایان رسیده است.

خشونت پلیس استرالیا علیه دختر ۱۶ساله‌ای که خودکشی کرد جنجال آفرید

همشهری آنلاین: تهران - ایرنا - دختر نوجوان برای دولت مشکل ساز شد. این دختر چندی پیش خودکشی کرد.

حجم روان آب‌های کشور ۱۷ درصد کاهش یافت

همشهری آنلاین: وزارت نیرو اعلام کرد : حجم روان آب های کشور در پایان ۶ ماهه نخست سال آبی جاری (ابتدای مهرتا پایان اسفندماه ۹۳) درمقایسه با زمان مشابه سال آبی گذشته ۱۷ درصد کاهش یافته است.

آمریکا حمله هوایی برای بازپس گیری تکریت را بررسی می‌کند

همشهری آنلاین: منابع خبری از احتمال عملیات هوایی ایالات متحده آمریکا در روزهای آینده برای بازپس‌گیری شهر تکریت و پشتیبانی از نیروهای عراقی خبر دادند.

۳۰ شبه نظامی در حملات هوایی ارتش پاکستان کشته شدند

همشهری آنلاین: ارتش پاکستان اعلام کرد در حمله جنگنده‌های نیروی هوایی این کشور به مواضع شبه نظامیان در مناطق قبایلی شمال غرب، دست کم ۳۰ نفر از شبه نظامیان و افراد مظنون به تروریست کشته شدند.

خودرو رانندگان خاطی ۷۲ ساعت توقیف می‌شود

همشهری آنلاین: رییس پلیس راه راهور ناجا ضمن هشدار به رانندگان متخلف گفت: خودرو رانندگان خاطی ۷۲ ساعت در پلیس راه‌ها توقیف می‌شود.

کی‌روش: بعید است به کار در تیم ملی ادامه دهم

همشهری‌ آنلاین: ایران و شیلی پنجشنبه (۶ فروردین) در اتریش بازی دوستانه ای برگزار خواهند کرد. در آستانه این دیدار، کی‌روش در مصاحبه با نشریه شیلیایی، از عدم تمایلش برای ادامه همکاری با ایران خبر داد.

تیم ملی فوتبال ساحلی ایران به مرحله حذفی مسابقات ۲۰۱۵ آسیا صعود کرد

همشهری آنلاین: تیم ملی فوتبال ساحلی ایران با پیروزی پرگل هشت بر یک برابر تایلند به مرحله حذفی مسابقات قهرمانی ۲۰۱۵ آسیا صعود کرد.

حمله ارتش ترکیه به پایگاه‌های ارتش سوریه

همشهری آنلاین: در پی اصابت راکتی در داخل ترکیه که از سوریه شلیک شده بود، ارتش ترکیه پایگاه‌های ارتش سوریه را هدف قرار داد.

۹۹ هزار میلیارد ریال؛ میزان خسارت پرداختی بیمه‌ها در ۱۱ ماه ۹۳

همشهری آنلاین: شرکت‌های بیمه در ۱۱ ماهه منتهی به بهمن ۱۳۹۳ بیش از ۹۹ هزار میلیارد ریال خسارت به بیمه‌گذاران پرداخت کردند که نسبت به مدت مشابه سال قبل ۲۰.۷ درصد رشد داشته است.

۲۰ اقدام عملیاتی حوزه مسکن در سال ۹۳

همشهری آنلاین: افتتاح مسکن تاسیس نخستین صندوق زمین و ساختمان با هدف رونق ساخت مسکن، افزایش وام نوسازی مسکن در بافت فرسوده، افزایش تسهیلات خرید مسکن مهر و برنامه‌ریزی برای ساخت ۷۵۰ هزار واحد مسکن در قالب طرح تامین مسکن اقشار کم‌درآمد مهمترین اقدامات وزارت راه و شهرسازی در سال گذشته در حوزه مسکن بود.

کاوشگر ناسا، تنها برنده ماراتنی مریخی

همشهری‌آنلاین: کاوشگر فرصت (opportunity) ناسا رکوردی جدید را به ثبت رسانید و پس از ۱۱ سال و دو ماه قدم زدن روی سطح سیاره مریخ توانست مسافتی برابر مسیر دوی ماراتن را طی کند: ۴۲.۲ کیلومتر.