پنج شنبه 27 شهریور 1393 | به روز شده: 5 دقیقه قبل

HAMSHAHRIONLINE

The online version of the Iranian daily Hamshahri
ISSN 1735-6393
چهارشنبه 10 اسفند 1390 - 17:17:55 | کد مطلب: 162152 چاپ

آشنایی با بازار قدیمی قم

سفر > گردشگری - همشهری آنلاین - محمد ملاحسینی:
بازار قدیمی قم با مجموعه‌ای متشکل از راسته، چهار سوق، سرا و تیمچه در بافت قدیمی این شهر قرار دارد

این مجموعه که از جمله آثار تاریخی و دیدنی شهرستان و همچنین استان قم است، شامل دو راسته سر پوشیده با پوشش گنبدی است. سرپوشیده بودن بازار از یک سو به سنت معماری بازار باز می‌گردد و از سوی دیگر به خاطر گرمای شدید تابستان و سرمای شدید زمستان و ناشی از هوای کویری قم است.

تهویه و نور رسانی بازار از طریق دریچه‌هایی که در پوشش گنبدی آن تعبیه شده صورت می‌گیرد. این دریچه‌ها در بالای گنبد به شکل دایره و در دو طرف آن قرار دارند و به شکل نمایان هستند. ترکیب نوری که از سقف می‌تابد و حجم گنبدی سقف، فضایی دلنشین به وجود می‌آورد.

مصالح ساختمانی مورد استفاده در بازار قم با توجه به امکانات محیطی از خشت، آجر، گل وسنگ فراهم آمده است. علاوه بر بخش سرپوشیده، بازار قم دارای سراهایی نیز است. این سراها در حقیقت همان کاروانسراهای دیروز هستند و شمار و وسعت آنها نشان دهنده اهمیت اقتصادی آنها است.

برخى از بناهاى مجموعه بازار نیز قدمت سلجوقى - ایلخانى دارد و با استامپ‌هاى گچى این عصر زینت یافته‌اند. قدمت و استخوان‌بندى بازار کهنه و بناهاى همجوار راسته مذکور به پیش از عصر صفوى مربوط است، لیکن بافت معمارى راسته بازار نو و تیمچه‌ها و سراهاى جانبى آن اغلب به عصر صفوى - قاجار متعلق است.

بخش‌های وسیعی از بازار قم از جمله بازار کهنه در دوران صفویه و در پیرامون مسجد جامع بنا شده و تا پایان دوره قاجاریه بناهای دیگر به آن افزوده شد.

در دوران ناصرالدین شاه بازار قم رو به گسترش نهاد و بازارنو احداث شد و در دو سوی این راسته نو، بناها تازه‌ای مثل تیمچه بزرگ ساخته شد. در سال‌های نخست دوره پهلوی نیز بر مبنای ضرورت‌های تجاری موجود، بخش‌هایی به بازار نو افزوده گشت.

این بازار ابتدا به صورت خطی و به شکل یک پارچه ساخته شد و از میدان کهنه تا پل علیخانی ادامه داشت.. درحال حاضر از بازار قدیم قم ، دو بخش بازار کهنه و بازار نو برجای مانده که هر کدام از این بازارها حدود یک کیلومتر طول دارند.

مساجد موجود در بازار قم عبارت اند از: مسجد مسگرها، مسجد ملا جعفر، مسجد امام حسین (ع)، و دو مسجد بدون نام دیگر در بازار نو و مسجد نجارها، مسجد رضویه، مسجد میدان کهنه (پامنار) و دو مسجد نمازخانه‌ای در بازار کهنه.بازار قدیمی قم

تیمچه بزرگ بازار قم در سمت شمال راسته بازار نو، یکی از سه تیمچه شهر قم است. این بنا از آثار ارزشمند هنر معماری دوران اسلامی ایران است که توسط هنرمند برجسته عصر ناصری، استاد حسن قمی مشهور به معمارباشی در سال ۱۳۰۱ قمری طراحی و اجرا شد.

بانی بنا مرحوم حاج سید محمود طباطبایی تاجر بزرگ قم بود. دو تیمچه دیگر این بازار سال‌ها پیش هنگام احداث خیابان‌های جدید شهر قم از میان رفت، این دو تیمچه از تیمچه اصلی کوچک‌تر بودند و وجه تسمیه تیمچه بزرگ به همین امر باز می‌گردد.

تیمچه بزرگ قم در گذشته توسط سازمان میراث فرهنگی و گردشگری طی چند دوره، فعالیت‌هایی نظیر بازسازی‌هایی در گنبد، تزئینات زیر گنبد، کف‌سازی و همچنین سبک سازی و آجر فرش کردن پشت بام صورت گرفته است.

تیمچه بزرگ قم از نظر وسعت، هنر معماری و تزئینات، از جمله بنا‌ها‌ی منحصر به فرد به شمار می‌رود که این مکان متشکل از بنایی با دو طبقه بالا با ۱۲ غرفه دارای اُرسی‌های زیباست که بیشتر آن‌ها از بین رفته‌اند، بالای حجره‌ها در زوایا مقرنس گچی مشاهده می‌شود.

سقف تیمچه دارای سه چشمه است که قسمت وسط به دهانه ۱۵ متر و ارتفاع ۱۵ متر دارای دو پوشش است، طول این بخش ۲۸ متر و بدون ستون است، چشمه میانی با بلندی و دهانه ۱۵ متر دارای پوشش آجری ظریف و آراسته با مقرنس گچی در زوایا است.

گنبد از نوع عرق چینی و پوشش زیر آن شمسه کاری با اسلوب رسمی بندی و یزدی بندی است، در این پوشش‌ها همچنین روزنه‌هایی برای تأمین روشنایی داخل بنا در نظر گرفته شده است.

معماری زیبا و مجلل، تجارت تک کالایی آن، جایگاه طراز اول، و سکوت و آرامش از ویژگی‌های تیمچه بزرگ بازار قم است تیمچه با دو ورودی به راسته بازار نو راه می‌یابد.

تیمچه بزرگ بازار قم توسط سازمان میراث فرهنگی با شماره 1902 در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

در همین زمینه:
انتخاب سردبیر

مترو روز اول مهر برای محصلان رایگان است

در آستانه آغاز سال تحصیلی اعلام شد سرویس دهی مترو در روز اول مهرماه رایگان است و به‌منظور خدمات رسانی بیشتر و بهتر به مسافران متروی درون‌شهری، زمان تردد قطارهای خط۳ افزایش می‌یابد.

داور ایرانی، مسابقه‌های هاکی قهرمانی استرالیا را قضاوت می‌کند

همشهری آنلاین: فدراسیون بین‌المللی هاکی حسن اباذری داور ممتاز بین‌المللی هاکی ایران را برای قضاوت در رقابت‌های قهرمانی استرالیا که آذر ماه امسال در شهر کانورا برگزار می‌شود، دعوت کرد.

شکاف در ائتلاف

عبدالله آلبوغبیش: رئیس‌جمهوری که ۲سال پیش پایان جنگ علیه تروریسم را اعلام کرده بود، امروز وزیر خارجه‌اش را به دور دنیا فرستاده تا به‌دنبال هم‌پیمانانی برای آغاز جنگی جدید علیه تروریسم در خاورمیانه باشد؛ ائتلافی که به غیراز یک عکس یادگاری در پاریس، نشانه دیگری از آن دیده نمی‌شود.

موج اسکاتلند، اروپا را فرامی‌گیرد

محمد کرباسی: درباره همه‌پرسی استقلال اسکاتلند و تأثیراتش بر اروپا با دکتر پیروز ایزدی، پژوهشگر ارشد مرکز تحقیقات استراتژیک و کارشناس مسائل اروپا، گفت‌وگو کرده‌ایم.

بازدید۱.۷ میلیون تهرانی از نمایشگاه بازباران

سید محمد فخار: نمایشگاه «باز باران» که هفته گذشته در ۱۰ نقطـه شهر بــرگـزار شد، یک‌میلیون‌و ۷۰۰ هزار بازدیدکننده داشت.

دومین شماره ماهنامه سیاسی فرهنگی دنیای قلم منتشر شد

همشهری‌آنلاین: این ماهنامه با چند بخش نو و جدید کار خود را آغاز کرد. یکی از این بخش‌ها کلمه است؛ دنیای قلم بنا دارد در هر شماره یک کلمه را بکاود.

سومین شماره ماهنامه بازاریاب بازارساز

همشهری‌آنلاین: سومین شماره ماهنامه بازاریاب بازارساز شهریور ماه ۱۳۹۳ منتشر شد.

انجمن متخصصان روابط‌عمومی عضو حقوقی می‌پذیرد

همشهری‌آنلاین: انجمن متخصصان روابط عمومی در دوره جدید فعالیت خود، افراد علاقمند حقوقی که بر مبنای اساسنامه شرایط عضویت در انجمن را دارند، به عضویت می‌پذیرد.

دو سلاح جدید نیروی زمینی به زودی رونمایی می‌شود

شهروندان: فرمانده نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی گفت، بزودی از «نفر بر توپ دار» و «تک تیرانداز ۲۳ میلیمتری» به عنوان دو محصول جدید نیروی زمینی ارتش رونمایی می شود.

۱۷۶ تروریست در ریف دمشق تسلیم نیروهای دولتی شدند

همشهری آنلاین: منابع سوری اعلام کردند ۱۷۶ فرد مسلح در ریف دمشق خود را تسلیم نیروهای دولتی کردند.

کشف ۸ تن انواع مواد مخدر طی ۲ هفته گذشته

همشهری آنلاین: قائم مقام دبیرکل ستاد مبارزه با مواد مخدر گفت: با انجام عملیات‌های اطلاعاتی و عملیاتی طی دو هفته گذشته، ۸۰۵۴ کیلو و ۹۳۱ گرم انواع مواد مخدر در کل کشور کشف شد.

موافقت وزارت علوم با ایجاد دانشگاه افسری و تربیت پاسداری

شهروندان: شورای گسترش آموزش عالی وزارت علوم با ایجاد دانشگاه افسری و تربیت پاسداری با مأموریت تربیت و آموزش تا مقطع کارشناسی موافقت کرد.

سازمان اسناد دفاع مقدس اسناد یگان‌های رزمی در جنگ را جمع‌آوری می‌کند

همشهری آنلاین: معاون مهندسی و امور یادمان های بنیاد حفظ آثار و نشر ارزش‌های دفاع‌مقدس گفت:این مرکز علاوه بر تبیین نقش‌آفرینی یگان رزم استان، به لحاظ تبیین نقش و حضور روحانیت و زنان در دفاع مقدس، الگوی کشوری است.

۸۰ نمایشگاه دفاع مقدس در تهران برپا می‌شود

همشهری آنلاین: جانشین فرمانده و رئیس ستاد بزرگداشت هفته دفاع مقدس سپاه حضرت محمد رسول‌الله(ص) تهران بزرگ، برنامه‌های سپاه تهران برای هفته دفاع مقدس را تشریح کرد.

درگیری نظامی ناوهای ارتش با دزدان دریایی برای نجات کشتی چینی

همشهری آنلاین: ناوگروه سی و یکم نیروی دریایی ارتش صبح امروز یک فروند کشتی کانتینربر چینی را از چنگ دزدان دریایی نجات داد.

بحران آب جدی است/ مردم صرفه‌جویی کنند

همشهری آنلاین: معاون اول رئیس جمهور بحران آب در کشور را موضوعی جدی و حائز اهمیت توصیف و بر لزوم مشارکت همه آحاد جامعه در صرفه جویی از منابع آب تاکید کرد.