شنبه 8 فروردین 1394 | به روز شده: 11 ساعت و 6 دقیقه قبل

HAMSHAHRIONLINE

The online version of the Iranian daily Hamshahri
ISSN 1735-6393
چهارشنبه 10 اسفند 1390 - 17:17:55 | کد مطلب: 162152 چاپ

آشنایی با بازار قدیمی قم

سفر > گردشگری - همشهری آنلاین - محمد ملاحسینی:
بازار قدیمی قم با مجموعه‌ای متشکل از راسته، چهار سوق، سرا و تیمچه در بافت قدیمی این شهر قرار دارد

این مجموعه که از جمله آثار تاریخی و دیدنی شهرستان و همچنین استان قم است، شامل دو راسته سر پوشیده با پوشش گنبدی است. سرپوشیده بودن بازار از یک سو به سنت معماری بازار باز می‌گردد و از سوی دیگر به خاطر گرمای شدید تابستان و سرمای شدید زمستان و ناشی از هوای کویری قم است.

تهویه و نور رسانی بازار از طریق دریچه‌هایی که در پوشش گنبدی آن تعبیه شده صورت می‌گیرد. این دریچه‌ها در بالای گنبد به شکل دایره و در دو طرف آن قرار دارند و به شکل نمایان هستند. ترکیب نوری که از سقف می‌تابد و حجم گنبدی سقف، فضایی دلنشین به وجود می‌آورد.

مصالح ساختمانی مورد استفاده در بازار قم با توجه به امکانات محیطی از خشت، آجر، گل وسنگ فراهم آمده است. علاوه بر بخش سرپوشیده، بازار قم دارای سراهایی نیز است. این سراها در حقیقت همان کاروانسراهای دیروز هستند و شمار و وسعت آنها نشان دهنده اهمیت اقتصادی آنها است.

برخى از بناهاى مجموعه بازار نیز قدمت سلجوقى - ایلخانى دارد و با استامپ‌هاى گچى این عصر زینت یافته‌اند. قدمت و استخوان‌بندى بازار کهنه و بناهاى همجوار راسته مذکور به پیش از عصر صفوى مربوط است، لیکن بافت معمارى راسته بازار نو و تیمچه‌ها و سراهاى جانبى آن اغلب به عصر صفوى - قاجار متعلق است.

بخش‌های وسیعی از بازار قم از جمله بازار کهنه در دوران صفویه و در پیرامون مسجد جامع بنا شده و تا پایان دوره قاجاریه بناهای دیگر به آن افزوده شد.

در دوران ناصرالدین شاه بازار قم رو به گسترش نهاد و بازارنو احداث شد و در دو سوی این راسته نو، بناها تازه‌ای مثل تیمچه بزرگ ساخته شد. در سال‌های نخست دوره پهلوی نیز بر مبنای ضرورت‌های تجاری موجود، بخش‌هایی به بازار نو افزوده گشت.

این بازار ابتدا به صورت خطی و به شکل یک پارچه ساخته شد و از میدان کهنه تا پل علیخانی ادامه داشت.. درحال حاضر از بازار قدیم قم ، دو بخش بازار کهنه و بازار نو برجای مانده که هر کدام از این بازارها حدود یک کیلومتر طول دارند.

مساجد موجود در بازار قم عبارت اند از: مسجد مسگرها، مسجد ملا جعفر، مسجد امام حسین (ع)، و دو مسجد بدون نام دیگر در بازار نو و مسجد نجارها، مسجد رضویه، مسجد میدان کهنه (پامنار) و دو مسجد نمازخانه‌ای در بازار کهنه.بازار قدیمی قم

تیمچه بزرگ بازار قم در سمت شمال راسته بازار نو، یکی از سه تیمچه شهر قم است. این بنا از آثار ارزشمند هنر معماری دوران اسلامی ایران است که توسط هنرمند برجسته عصر ناصری، استاد حسن قمی مشهور به معمارباشی در سال ۱۳۰۱ قمری طراحی و اجرا شد.

بانی بنا مرحوم حاج سید محمود طباطبایی تاجر بزرگ قم بود. دو تیمچه دیگر این بازار سال‌ها پیش هنگام احداث خیابان‌های جدید شهر قم از میان رفت، این دو تیمچه از تیمچه اصلی کوچک‌تر بودند و وجه تسمیه تیمچه بزرگ به همین امر باز می‌گردد.

تیمچه بزرگ قم در گذشته توسط سازمان میراث فرهنگی و گردشگری طی چند دوره، فعالیت‌هایی نظیر بازسازی‌هایی در گنبد، تزئینات زیر گنبد، کف‌سازی و همچنین سبک سازی و آجر فرش کردن پشت بام صورت گرفته است.

تیمچه بزرگ قم از نظر وسعت، هنر معماری و تزئینات، از جمله بنا‌ها‌ی منحصر به فرد به شمار می‌رود که این مکان متشکل از بنایی با دو طبقه بالا با ۱۲ غرفه دارای اُرسی‌های زیباست که بیشتر آن‌ها از بین رفته‌اند، بالای حجره‌ها در زوایا مقرنس گچی مشاهده می‌شود.

سقف تیمچه دارای سه چشمه است که قسمت وسط به دهانه ۱۵ متر و ارتفاع ۱۵ متر دارای دو پوشش است، طول این بخش ۲۸ متر و بدون ستون است، چشمه میانی با بلندی و دهانه ۱۵ متر دارای پوشش آجری ظریف و آراسته با مقرنس گچی در زوایا است.

گنبد از نوع عرق چینی و پوشش زیر آن شمسه کاری با اسلوب رسمی بندی و یزدی بندی است، در این پوشش‌ها همچنین روزنه‌هایی برای تأمین روشنایی داخل بنا در نظر گرفته شده است.

معماری زیبا و مجلل، تجارت تک کالایی آن، جایگاه طراز اول، و سکوت و آرامش از ویژگی‌های تیمچه بزرگ بازار قم است تیمچه با دو ورودی به راسته بازار نو راه می‌یابد.

تیمچه بزرگ بازار قم توسط سازمان میراث فرهنگی با شماره 1902 در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

در همین زمینه:
انتخاب سردبیر

گزارش بانک جهانی از تغییر ارزش پول‌های ملی؛ وضعیت ریال

همشهری آنلاین: بانک جهانی از افت ۱.۵ درصدی ارزش ریال ایران در دومین ماه سال جاری میلادی خبر داد و اعلام کرد افت ارزش ریال ایران در این ماه از کاهش ارزش ۶ پول ملی دیگر کمتر بوده است.

مدال طلای الهه احمدی از مسابقات تیراندازی آلمان

همشهری آنلابن: الهه احمدی در تورنمنت بین‌المللی اروپا به مدال طلا رسید و نجمه خدمتی نقره گرفت.

رویارویی مجدد سنا با اوباما/ تلاش برای بازگشت مجدد تحریم‌ها

همشهری آنلاین: مجلس سنای آمریکا در ادامه تحت تاثیر قرار دادن مذاکرات هسته‌ای، این بار طرح اصلاحیه غیرالزام آور لایحه بودجه را تصویب کرد که هدف از آن تسهیل برقراری مجدد تحریم‌ها در صورت نقض توافق هسته‌ای از سوی ایران است.

تداوم حمله هوایی عربستان به مناطق مسکونی یمن/ درگیری در مرز دو کشور

همشهری آنلاین: هواپیماهای عربستان سعودی ساعات نخست صبح امروز (جمعه ۷ فروردین) بار دیگر حمله به مناطق مسکونی یمن را از سر گرفتند و غیرنظامیان ساکن در صنعا پایتخت این کشور را هدف قرار دادند.

کی‌روش: روح میلاد و حسین اینجاست

همشهری آنلاین: سرمربی تیم ملی فوتبال ایران تاکید کرد بازیکنانش شجاعانه مقابل شیلی جنگیده‌ و موفق به شکست این تیم شده‌اند.

نامه روحانی به روسای کشورهای عضو ۱+۵

همشهری آنلاین: رییس جمهور کشورمان در ادامه تلاش‌های فشرده برای تکمیل رایزنی‌های مرتبط با مسایل هسته‌ای و تحولات منطقه‌ای، با روسای جمهوری چین، روسیه و فرانسه و نخست وزیر انگلستان گفت‌وگو کرد.

انفجارهای قوی در صنعا؛ تشدید حملات عربستان

همشهری آنلاین: درحالی که عربستان و چند کشور عملیاتی نظامی در یمن را از چهارشنبه آغاز کرده‌اند، انفجارهای شدید شامگاه پنجشنبه صنعا پایتخت این کشور را لرزاند.

عکس روز: پیروزی درخشان فوتبال ایران در برابر شیلی

همشهری آنلاین: تیم ملی ایران در دیداری تدارکاتی تیم پرستاره شیلی را شکست داد. تیم ملی ایران از ساعت ۲۳:۳۰ دقیقه در بازی‌ای تدارکاتی به مصاف تیم ملی شیلی رفت و توانست با دو گل حریف پرستاره خود را شکست دهد.

تصاویر چهارمین شب عزاداری فاطمیه ۱۴۳۶ در حسینیه امام خمینی

همشهری آنلاین: چهارمین شب مراسم سوگواری دخت گرامی پیامبر اسلام، حضرت فاطمه زهرا سلام‌الله‌علیها با حضور حضرت آیت‌الله خامنه‌ای رهبر انقلاب اسلامی در حسینیه امام خمینی رحمه‌الله برگزار شد.

راز طول عمر امام زمان (عج) به روایت حجت‌الاسلام قرائتی

همشهری آنلاین: حجت‌الاسلام محسن قرائتی نوشت: اگر یک روزنامه‏ خارجى گفته باشد که یک ماهى در اقیانوس پیدا شده است که ۳ میلیون سال عمر دارد، مردم فوراً باور می‌کنند، اما اگر ۱۵۰ حدیث داشته باشیم که امام زمان (عج) زنده است و ۱۳۰۰ سال عمر دارد، مى‏‌گوید: از نظر علمى نمى‌‏شود!

هنرپیشه آمریکایی از ترس سرطان زیر تیغ جراحی رفت

همشهری آنلاین: آنجلینا جولی، بازیگر هالیوود برای پیشگیری از ابتلای احتمالی به سرطان، تخمدان‌ها و لوله‌های رحم خود را با جراحی برداشته است.

نیما پتگر ۹ فروردین در قطعه هنرمندان آرام می‌گیرد

همشهری آنلاین: پیکر نیما پتگر، هنرمند نقاش و استاد دانشگاه یک‌شنبه ۹ فروردین‌ماه تشییع و در قطعه هنرمندان به خاک سپرده می‌شود.

آزادراه تهران - شمال تا ایمن سازی کامل باز نمی‌شود

همشهری آنلاین: فرماندار چالوس گفت: تا زمانی که لاین شمال به جنوب آزادراه تهران ـ شمال ایمن‎سازی کامل نشود اجازه بازگشایی دائمی داده نمی‌شود.

رهبر جهانی کلیسای شرق آشوری درگذشت؛ نماینده آشوری‌ها تسلیت گفت

همشهری آنلاین: دبیرکل اتحادیه جهانی آشوریان از درگذشت پاتریک ماردنخای چهارم رهبر جهانی کلیسای شرق آشوری خبر داد.

شب رویایی؛ شیلی با دو گل فوتبال ایران را باور کرد

همشهری آنلاین: تیم ملی ایران در دیداری تدارکاتی تیم پرستاره شیلی را شکست داد. تیم ملی ایران از ساعت ۲۳:۳۰ دقیقه در بازی‌ای تدارکاتی به مصاف تیم ملی شیلی رفت و توانست با دو گل حریف پرستاره خود را شکست دهد.

پنجمین گردهمایی فرهنگی ایران و کره‌جنوبی برگزار شد

همشهری‌آنلاین: همزمان با فرا رسیدن نوروز ۹۴، حسن طاهریان سفیر جمهوری اسلامی ایران در کره‌جنوبی روز سه‌شنبه ۴ فرودین‌ با کیم این چال رئیس دانشگاه مطالعات خارجی دانشگاه‌ هانکوک ملاقات و در خصوص راهکارهای بسط و گسترش تبادلات علمی و دانشگاهی بین ایران و کره‌جنوبی بحث و گفتگو کرد.