چهارشنبه 14 مرداد 1394 | به روز شده: 50 دقیقه قبل

HAMSHAHRIONLINE

The online version of the Iranian daily Hamshahri
ISSN 1735-6393
چهارشنبه 10 اسفند 1390 - 17:17:55 | کد مطلب: 162152 چاپ

آشنایی با بازار قدیمی قم

سفر > گردشگری - همشهری آنلاین - محمد ملاحسینی:
بازار قدیمی قم با مجموعه‌ای متشکل از راسته، چهار سوق، سرا و تیمچه در بافت قدیمی این شهر قرار دارد

این مجموعه که از جمله آثار تاریخی و دیدنی شهرستان و همچنین استان قم است، شامل دو راسته سر پوشیده با پوشش گنبدی است. سرپوشیده بودن بازار از یک سو به سنت معماری بازار باز می‌گردد و از سوی دیگر به خاطر گرمای شدید تابستان و سرمای شدید زمستان و ناشی از هوای کویری قم است.

تهویه و نور رسانی بازار از طریق دریچه‌هایی که در پوشش گنبدی آن تعبیه شده صورت می‌گیرد. این دریچه‌ها در بالای گنبد به شکل دایره و در دو طرف آن قرار دارند و به شکل نمایان هستند. ترکیب نوری که از سقف می‌تابد و حجم گنبدی سقف، فضایی دلنشین به وجود می‌آورد.

مصالح ساختمانی مورد استفاده در بازار قم با توجه به امکانات محیطی از خشت، آجر، گل وسنگ فراهم آمده است. علاوه بر بخش سرپوشیده، بازار قم دارای سراهایی نیز است. این سراها در حقیقت همان کاروانسراهای دیروز هستند و شمار و وسعت آنها نشان دهنده اهمیت اقتصادی آنها است.

برخى از بناهاى مجموعه بازار نیز قدمت سلجوقى - ایلخانى دارد و با استامپ‌هاى گچى این عصر زینت یافته‌اند. قدمت و استخوان‌بندى بازار کهنه و بناهاى همجوار راسته مذکور به پیش از عصر صفوى مربوط است، لیکن بافت معمارى راسته بازار نو و تیمچه‌ها و سراهاى جانبى آن اغلب به عصر صفوى - قاجار متعلق است.

بخش‌های وسیعی از بازار قم از جمله بازار کهنه در دوران صفویه و در پیرامون مسجد جامع بنا شده و تا پایان دوره قاجاریه بناهای دیگر به آن افزوده شد.

در دوران ناصرالدین شاه بازار قم رو به گسترش نهاد و بازارنو احداث شد و در دو سوی این راسته نو، بناها تازه‌ای مثل تیمچه بزرگ ساخته شد. در سال‌های نخست دوره پهلوی نیز بر مبنای ضرورت‌های تجاری موجود، بخش‌هایی به بازار نو افزوده گشت.

این بازار ابتدا به صورت خطی و به شکل یک پارچه ساخته شد و از میدان کهنه تا پل علیخانی ادامه داشت.. درحال حاضر از بازار قدیم قم ، دو بخش بازار کهنه و بازار نو برجای مانده که هر کدام از این بازارها حدود یک کیلومتر طول دارند.

مساجد موجود در بازار قم عبارت اند از: مسجد مسگرها، مسجد ملا جعفر، مسجد امام حسین (ع)، و دو مسجد بدون نام دیگر در بازار نو و مسجد نجارها، مسجد رضویه، مسجد میدان کهنه (پامنار) و دو مسجد نمازخانه‌ای در بازار کهنه.بازار قدیمی قم

تیمچه بزرگ بازار قم در سمت شمال راسته بازار نو، یکی از سه تیمچه شهر قم است. این بنا از آثار ارزشمند هنر معماری دوران اسلامی ایران است که توسط هنرمند برجسته عصر ناصری، استاد حسن قمی مشهور به معمارباشی در سال ۱۳۰۱ قمری طراحی و اجرا شد.

بانی بنا مرحوم حاج سید محمود طباطبایی تاجر بزرگ قم بود. دو تیمچه دیگر این بازار سال‌ها پیش هنگام احداث خیابان‌های جدید شهر قم از میان رفت، این دو تیمچه از تیمچه اصلی کوچک‌تر بودند و وجه تسمیه تیمچه بزرگ به همین امر باز می‌گردد.

تیمچه بزرگ قم در گذشته توسط سازمان میراث فرهنگی و گردشگری طی چند دوره، فعالیت‌هایی نظیر بازسازی‌هایی در گنبد، تزئینات زیر گنبد، کف‌سازی و همچنین سبک سازی و آجر فرش کردن پشت بام صورت گرفته است.

تیمچه بزرگ قم از نظر وسعت، هنر معماری و تزئینات، از جمله بنا‌ها‌ی منحصر به فرد به شمار می‌رود که این مکان متشکل از بنایی با دو طبقه بالا با ۱۲ غرفه دارای اُرسی‌های زیباست که بیشتر آن‌ها از بین رفته‌اند، بالای حجره‌ها در زوایا مقرنس گچی مشاهده می‌شود.

سقف تیمچه دارای سه چشمه است که قسمت وسط به دهانه ۱۵ متر و ارتفاع ۱۵ متر دارای دو پوشش است، طول این بخش ۲۸ متر و بدون ستون است، چشمه میانی با بلندی و دهانه ۱۵ متر دارای پوشش آجری ظریف و آراسته با مقرنس گچی در زوایا است.

گنبد از نوع عرق چینی و پوشش زیر آن شمسه کاری با اسلوب رسمی بندی و یزدی بندی است، در این پوشش‌ها همچنین روزنه‌هایی برای تأمین روشنایی داخل بنا در نظر گرفته شده است.

معماری زیبا و مجلل، تجارت تک کالایی آن، جایگاه طراز اول، و سکوت و آرامش از ویژگی‌های تیمچه بزرگ بازار قم است تیمچه با دو ورودی به راسته بازار نو راه می‌یابد.

تیمچه بزرگ بازار قم توسط سازمان میراث فرهنگی با شماره 1902 در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

در همین زمینه:
انتخاب سردبیر

شب‌های خاموش بلای جان شهر

الهام مصدقی راد: شب مردگی معضلی است که برخی مناطق تهران دچار آن هستند؛ مناطقی که روزها جمعیت زیادی در آنجا به دلیل انجام فعالیت‌های اداری و تجاری و... حاضر می‌شوند اما با پایان یافتن فعالیت این مراکز، منطقه از جمعیت خالی شده و فقط اندک ساکنانش می‌مانند و امنیتی که کمرنگ‌ می‌شود.

افزایش ارزش معاملات بورس تهران

سهامداران بورس تهران ۵۵۹ میلیون سهم به ارزش ۲۶۴ میلیارد تومان را در بورس دادوستد کردند که این مقدار نسبت به روز‌های گذشته رشد بسیار زیادی نشان می‌دهد.

بورس ارز یک ماهه تأسیس می‌شود

به‌دنبال موافقت رئیس‌کل بانک مرکزی، برای جایگزین شدن بورس ارز به جای مرکز مبادلات ارزی، مدیرعامل بورس کالا از آماده بودن ظرفیت‌ها برای تاسیس بورس ارز ظرف یک‌ماه خبر داد.

جهان در هراس از تکرار هیروشیما

محمد کرباسی: در تقویم اگر ۷۰ سال به عقب برگردید در هیروشیما حالا آخرین ساعت‌های معمول یک شهر سپری می‌شود.

تبدیل گوشی ‌هوشمند به دوربین هولوگرام سه‌بعدی

تا به حال در بسیاری از سایت‌ها برای گوشی‌های هوشمند کاربری‌های عجیب و غریبی مانند اسکنر ماورای بنفش و غیره معرفی شده که دست آخر کاربر درمی‌یابد که این کاربری فقط یک ترفند گول زننده است.

باغ‌های تهران شناسنامه‌دار می‌شوند

باغات پایتخت با هدف جلوگیری از هرگونه تخریب عمدی شناسنامه‌دار می‌شوند.

نقش پلانکتون‌ها در تشکیل ابر بر فراز اقیانوس‌ها و کاهش گرمای جهانی

همشهری آنلاین: تحقیقات جدید حاکی از آن است که پلانکتون‌ها به تشکیل ابرها بر فراز دریاها و اقیانوس‌های دور از خشکی کمک بسیاری می‌کنند. این ابرها انرژی خورشید را به فضا بازتابش و به این ترتیب در تنظیم اقلیم جهانی زمین و خنک‌تر نگه‌داشتن این سیاره کمک می‌کنند.

نجات معجزه‌آسا از زیرآوار ۸ متری

هیچ‌کس باورش نمی‌شد مرد چاهکن که در عمق ۱۰ متری چاه و زیر ۸ متر آوار مدفون شده بود هنوز زنده باشد.

روسیه همکاری‌های بین المللی برای مقابله با داعش را خواستار شد

همشهری آنلاین: سخنگوی کرملین با اعلام اینکه مسکو در مورد نفوذ فزاینده گروه تروریستی داعش نگران است، خواستار همکاری‌های بین المللی علیه این گروه تکفیری شد.

تشدید اختلافات میان تروریست‌های سوری

همشهری آنلاین: دیده بان حقوق بشر سوریه اعلام کردکه جبهه النصره شاخه گروه تروریستی القاعده در سوریه به دنبال تشدید درگیری‌های خود با دیگر گروه‌های تروریستی در این کشور، ۵ تن از تروریست‌های آموزش دیده توسط مربیان نظامی آمریکایی در شمال غرب سوریه را ربودند.

دستگیری زورگیران، ساعتی بعد از آخرین سرقت

مالباخته هنگامی که با دست‌های خونین در کلانتری سرگرم نوشتن شکایت‌نامه بود، خبر نداشت که لحظاتی پیش مأموران موفق به دستگیری زورگیران شده‌اند.

وام بانکی در دسترس نیست

تقاضاهای بسیار برای گرفتن وام بانکی و کمبود شدید منابع بانک‌ها باعث شکل‌گیری پدیده پرداخت مشروط تسهیلات در یک فضای غیررقابتی شده است.

بخشش به شرط کمک به ایتام

پدر و مادر مقتول، قاتل پسرشان را بخشیدند تا دیه او را صرف کمک به ایتام و نیازمندان کنند.