چهارشنبه 13 اسفند 1393 | به روز شده: 21 دقیقه قبل

HAMSHAHRIONLINE

The online version of the Iranian daily Hamshahri
ISSN 1735-6393
چهارشنبه 10 اسفند 1390 - 16:17:55 | کد مطلب: 162152 چاپ

آشنایی با بازار قدیمی قم

سفر > گردشگری - همشهری آنلاین - محمد ملاحسینی:
بازار قدیمی قم با مجموعه‌ای متشکل از راسته، چهار سوق، سرا و تیمچه در بافت قدیمی این شهر قرار دارد

این مجموعه که از جمله آثار تاریخی و دیدنی شهرستان و همچنین استان قم است، شامل دو راسته سر پوشیده با پوشش گنبدی است. سرپوشیده بودن بازار از یک سو به سنت معماری بازار باز می‌گردد و از سوی دیگر به خاطر گرمای شدید تابستان و سرمای شدید زمستان و ناشی از هوای کویری قم است.

تهویه و نور رسانی بازار از طریق دریچه‌هایی که در پوشش گنبدی آن تعبیه شده صورت می‌گیرد. این دریچه‌ها در بالای گنبد به شکل دایره و در دو طرف آن قرار دارند و به شکل نمایان هستند. ترکیب نوری که از سقف می‌تابد و حجم گنبدی سقف، فضایی دلنشین به وجود می‌آورد.

مصالح ساختمانی مورد استفاده در بازار قم با توجه به امکانات محیطی از خشت، آجر، گل وسنگ فراهم آمده است. علاوه بر بخش سرپوشیده، بازار قم دارای سراهایی نیز است. این سراها در حقیقت همان کاروانسراهای دیروز هستند و شمار و وسعت آنها نشان دهنده اهمیت اقتصادی آنها است.

برخى از بناهاى مجموعه بازار نیز قدمت سلجوقى - ایلخانى دارد و با استامپ‌هاى گچى این عصر زینت یافته‌اند. قدمت و استخوان‌بندى بازار کهنه و بناهاى همجوار راسته مذکور به پیش از عصر صفوى مربوط است، لیکن بافت معمارى راسته بازار نو و تیمچه‌ها و سراهاى جانبى آن اغلب به عصر صفوى - قاجار متعلق است.

بخش‌های وسیعی از بازار قم از جمله بازار کهنه در دوران صفویه و در پیرامون مسجد جامع بنا شده و تا پایان دوره قاجاریه بناهای دیگر به آن افزوده شد.

در دوران ناصرالدین شاه بازار قم رو به گسترش نهاد و بازارنو احداث شد و در دو سوی این راسته نو، بناها تازه‌ای مثل تیمچه بزرگ ساخته شد. در سال‌های نخست دوره پهلوی نیز بر مبنای ضرورت‌های تجاری موجود، بخش‌هایی به بازار نو افزوده گشت.

این بازار ابتدا به صورت خطی و به شکل یک پارچه ساخته شد و از میدان کهنه تا پل علیخانی ادامه داشت.. درحال حاضر از بازار قدیم قم ، دو بخش بازار کهنه و بازار نو برجای مانده که هر کدام از این بازارها حدود یک کیلومتر طول دارند.

مساجد موجود در بازار قم عبارت اند از: مسجد مسگرها، مسجد ملا جعفر، مسجد امام حسین (ع)، و دو مسجد بدون نام دیگر در بازار نو و مسجد نجارها، مسجد رضویه، مسجد میدان کهنه (پامنار) و دو مسجد نمازخانه‌ای در بازار کهنه.بازار قدیمی قم

تیمچه بزرگ بازار قم در سمت شمال راسته بازار نو، یکی از سه تیمچه شهر قم است. این بنا از آثار ارزشمند هنر معماری دوران اسلامی ایران است که توسط هنرمند برجسته عصر ناصری، استاد حسن قمی مشهور به معمارباشی در سال ۱۳۰۱ قمری طراحی و اجرا شد.

بانی بنا مرحوم حاج سید محمود طباطبایی تاجر بزرگ قم بود. دو تیمچه دیگر این بازار سال‌ها پیش هنگام احداث خیابان‌های جدید شهر قم از میان رفت، این دو تیمچه از تیمچه اصلی کوچک‌تر بودند و وجه تسمیه تیمچه بزرگ به همین امر باز می‌گردد.

تیمچه بزرگ قم در گذشته توسط سازمان میراث فرهنگی و گردشگری طی چند دوره، فعالیت‌هایی نظیر بازسازی‌هایی در گنبد، تزئینات زیر گنبد، کف‌سازی و همچنین سبک سازی و آجر فرش کردن پشت بام صورت گرفته است.

تیمچه بزرگ قم از نظر وسعت، هنر معماری و تزئینات، از جمله بنا‌ها‌ی منحصر به فرد به شمار می‌رود که این مکان متشکل از بنایی با دو طبقه بالا با ۱۲ غرفه دارای اُرسی‌های زیباست که بیشتر آن‌ها از بین رفته‌اند، بالای حجره‌ها در زوایا مقرنس گچی مشاهده می‌شود.

سقف تیمچه دارای سه چشمه است که قسمت وسط به دهانه ۱۵ متر و ارتفاع ۱۵ متر دارای دو پوشش است، طول این بخش ۲۸ متر و بدون ستون است، چشمه میانی با بلندی و دهانه ۱۵ متر دارای پوشش آجری ظریف و آراسته با مقرنس گچی در زوایا است.

گنبد از نوع عرق چینی و پوشش زیر آن شمسه کاری با اسلوب رسمی بندی و یزدی بندی است، در این پوشش‌ها همچنین روزنه‌هایی برای تأمین روشنایی داخل بنا در نظر گرفته شده است.

معماری زیبا و مجلل، تجارت تک کالایی آن، جایگاه طراز اول، و سکوت و آرامش از ویژگی‌های تیمچه بزرگ بازار قم است تیمچه با دو ورودی به راسته بازار نو راه می‌یابد.

تیمچه بزرگ بازار قم توسط سازمان میراث فرهنگی با شماره 1902 در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

در همین زمینه:
انتخاب سردبیر

سردار باقرزاده: عقب‌نشینی‌ نمی‌کنیم

همشهری آنلاین: فرمانده کمیته جستجوی مفقودین ستاد کل نیروهای مسلح با بیان اینکه شهدا لحظه ای از آرمانهای انقلاب عقب‌نشینی نکردند،گفت: ملت ایران نیز مانند شهدا در مقابل تهدیدات لحظه‌ای عقب‌نشینی نمی‌کند.

شکستن اسلحه‌های شکاری، عیدی شکارچیان به محیط زیست آذربایجان غربی

همشهری آنلاین: چهار نفر از شکارچیان آذربایجان غربی با وداع کردن از شکار حیوانات و پرندگان، اسلحه‌های شکاری خود را پلمپ کردند و شکستند.

مادر دو شهید و دو جانباز درگذشت

همشهری آنلاین: آیین تشییع و خاکسپاری مادر دو شهید و دو جانباز با حضور مردم و مسوولان در آران و بیدگل برگزار شد.

بازدید فرمانده نیروی دریایی از شرکت تولید تجهیزات دفاعی قزاقستان

همشهری آنلاین: فرمانده نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران در ادامه برنامه های سفر خود به جمهوری قزاقستان، از هولدینگ قزاق اینجینرینگ که تجهیزات دفاعی این کشور را نیز تولید می کند، بازدید کرد.

سمنانیان از وزارت علوم رفت؛ حکم فرهادی برای رئیس جدید مرکز هیات‌های امنا

همشهری آنلاین: دکتر سعید سمنانیان که انتصابش به عنوان رئیس مرکز هیات‌های امنا و هیات ممیزه مرکزی وزارت علوم، مورد انتقاد برخی نمایندگان مجلس شورای اسلامی طی یک سال گذشته بود، از این سمت کنار رفت.

ابلاغ شیوه‌نامه ساماندهی و نقل و انتقالات معلمان تا پایان سال

همشهری آنلاین: مدیرکل منابع انسانی و فناوری اطلاعات وزارت آموزش و پرورش ضمن اعلام این خبر که شیوه نامه ساماندهی نیروی انسانی آموزش و پرورش برای سال تحصیلی آینده زودتر ابلاغ خواهد شد گفت: تلاش داریم تا پایان اسفندماه همراه با توسعه سنواتی که ماهیت استانی دارد و همچنین نقل و انتقالات، به صورت هماهنگ برای استان‌ها ارسال شود.

شرایط مرخصی زندانیان در ایام نوروز ابلاغ شد

همشهری آنلاین: رئیس قوه قضاییه با صدور بخشنامه‌ای شرایط بهره‌مندی محکومان از تسهیلات مرخصی را در ایام نوروز اعلام کرد.

پایان مذاکرات ظریف و کری در مونترو

همشهری آنلاین: مذاکرات هسته‌ای وزیران خارجه ایران و آمریکا در مونترو سوییس پایان یافت.

امینی تنها با یک باخت دستش به مدال نرسید

همشهری آنلاین: اعضای تیم‌های شمشیربازی اسلحه سابر و اپه ایران در روز نخست مسابقات قهرمانی نوجوانان آسیا موفق به کسب پیروزی‌هایی ارزشمند شدند.

نان کروسان شکلاتی

همشهری آنلاین: برای تهیه این نان شیرینی به جای خمیر پفکی می‌توانید از خمیر پیراشکی استفاده کنید.

احداث دانشکده مهندسی پزشکی در دانشگاه امیرکبیر

همشهری آنلاین: مدیر دفتر فنی و عمرانی دانشگاه صنعتی امیرکبیر بابیان اینکه حدود ۶۵ درصد طرح احداث دانشکده مهندسی پزشکی پیشرفت کرده است، افزود: امیدواریم طرح تأسیس پژوهشگاه تحقیقاتی دانشگاه تا ماه آینده به اتمام می رسد.

یادی که هرگز در دل نمی‌میرد

همشهری آنلاین: همزمان با سالروز شهادت حضرت فاطمه زهرا (س) پیکر سه تن از شهدای گمنام دوران دفاع مقدس در تهران تشییع و تدفین شد. من زمانی به میدان فاطمی ، جایگاه آغاز تشییع شهدای گمنام اما همیشه آشنا رسیدم که شور و حال خاصی فضا را فرا گرفته بود که واقعا وصف پذیر نیست.

لیله‌القدری به نام فاطمه

ابراهیم جلالیان: حجت خدا را از آن جهت حجت گفته‌اند که وجود او باعث اتمام حجت بر مردم می‌شود. حجت‌الهی در واقع انسانی است مانند دیگر انسان‌ها، زندگی می‌کند، می‌خورد، می‌آشامد، اما راه درست را می‌رود و اشتباه نمی‌کند.

سخن از مادر ما می‌گویند

محمدتقی حاجی‌موسی: واقعیت این است که از جزئیات زندگی حضرت زهرا(س) اطلاعات زیادی در دست نیست که این یا به سبب خودداری خود اهل‌بیت و ناشی از فشار حکام جور است یا به سبب سانسور تبلیغاتی دشمنان اهل‌بیت است که نگذاشته‌اند اخبار زیادی از چگونگی رفتار حضرت به‌دست ما برسد.