سه شنبه 10 شهریور 1394 | به روز شده: 3 دقیقه قبل

HAMSHAHRIONLINE

The online version of the Iranian daily Hamshahri
ISSN 1735-6393
سه شنبه 29 شهریور 1390 - 20:38:23 | کد مطلب: 146091 چاپ

تصاویر تغییرات خط ساحلی دریاچه ارومیه طی ۴۵ سال

محیط زیست > فجایع - همشهری‌آنلاین:
راهکارهای علمی و عملی به دور از مناقشات سیاسی و رفتارهای احساسی تنها راه حل مفید و موثر برای حل بحرانهای زیست محیطی چون مشکل دریاچه ارومیه به شمار می‌روند.

از این رو خبرگزاری مهر مصاحبه‌ای را با آرش شریفی پژوهشگر ایرانی بخش ژئولوژی دریایی و ژئوفیزیک مدرسه علوم جوی و دریایی Rosenstiel دانشگاه میامی آمریکا انجام داد که بخش اول آن را می‌خوانید:

  • به عنوان اولین سئوال، تاریخچه ای از تشکیل و موقعیت دریاچه ارومیه را بفرمایید؟

- دریاچه ارومیه بزرگترین آبگیر داخلی و مهمترین دریاچه دائمی ایران بوده و در شمال غرب و در ارتفاع ١٢٧٨ متری از سطح آبهای آزاد قرار دارد و از این نظر مرتفع‌ترین دریاچه در فلات ایران است. درحقیقت دریاچه ارومیه در یکی از پست‌ترین نقاط حوزه آبریز شمال غرب ایران واقع شده که دلیل این پستی، فروافتادگی حاصل از عملکرد مشترک گسل راستالغز تبریز و کمربند رانشی زاگرس است. این دریاچه توسط سنگ‌های گوناگون آذرین، دگرگونه و رسوبی احاطه شده است که از دیدگاه چینه ‌شناسی بازه زمانی گسترده ‌ای را از مجموعه‌های "دگرگونه پرکامبرین" مربوط به ٧٠٠-٨٠٠ میلیون سال پیش گرفته تا رسوبات گلی عهد حاضر نشان می‌دهد.

پردازش داده‌های عمق‌ سنجی و الگوسازی سه بعدی این داده‌ها نشان می‌دهد که بستر دریاچه دارای پستی و بلندی بوده و بر این اساس به دو بخش قابل تقسیم است که در تصویر 1 نشان داه‌ شده.

بخش جنوبی - میانی که از ورودی رودهای سیمینه رود و زرینه رود شروع شده و تا جنوب جزیره اسلامی ادامه می‌یابد و بخش میانی- شمالی که از جزیره اسلامی شروع و به انتهایی‌ترین حد شمالی دریاچه می‌رسد. همانگونه که در شکل یک مشاهده می‌کنید بخش جنوبی- میانی دارای عمق کم (١ تا ٣ متر) و به نسبت یکنواخت است و تنها در محدوده غربی جزایر اسپیر و اشک عمق افزایش یافته و به حدود ٦ متر می‌رسد. بخش میانی- شمالی در حقیقت یک فرورفتگی است که عمیق ترین بخش آن (در نزدیکی کوه زنبیل داغی) ١٦ متر ژرفا دارد. عمق این بخش در نواحی شمالی کاهش یافته و به یک متر می‌رسد.

  • دریاچه درحال حاضر در چه وضعیتی قرار دارد؟

- نوسان تراز آب دریاچه تعیین دقیق سطح آن را مشکل می‌کند با وجود این، وسعت دریاچه بر اساس عکس‌‌های ماهواره‌ای که توسط ماهواره لندسـت در یک دوره 6 ساله (از١٩٧٢ تا ١٩٨٤ میلادی) گرفته شده است، سطح آب بین ٦٨٢٧ تا ٥٣١٠ کیلومتر مربع تخمین زده شده است. سطح تراز میانگین دریاچه در کتاب دریاها و دریاچه‌های ایران نوشته مهندس شهرابی، ١٢٧٨ متر تعیین شده و اندازه‌‌گیریهایی که من در سال ١٣٨٠انجام دادم عدد ١٢٦٥ متر را برای سطح تراز دریاچه پیشنهاد می‌کند.

شواهد باستان ‌شناسی در بعضی شهرهای تاریخی (حسنلو، کردلو، گول‌تپه) نشان می‌دهد که سطح آب از چهار هزار سال پیش تاکنون هیچگاه از ١٢٩٠ متر بالاتر نبوده است. تغییرات سطح تراز آب و به ‌دنبال آن تغییرات خط ساحلی دریاچه ارومیه در طی ٤٥ سال گذشته بر پایه عکس‌ های هوایی و تصاویر ماهواره‌‌ای بازسازی شده که نتیجه آن را می‌توانید در تصویر زیر مشاهده کنید.

تغییرات خط ساحلی دریاچه ارومیه در نتیجه نوسان سطح تراز آب در ٤٥ سال گذشته که بر پایه عکسهای هوایی و تصاویر ماهواره‌ای تهیه شده است
تغییرات خط ساحلی دریاچه ارومیه در نتیجه نوسان سطح تراز آب در ٤٥ سال گذشته که بر پایه عکسهای هوایی و تصاویر ماهواره‌ای تهیه شده است

همانگونه که در تصویر بالا دیده می‌شود تراز دریاچه از سال ١٣٦٩ (١٩٩٠میلادی) تاکنون دچار افت شدیدی شده است. پردازش داده‌‌های ترازسنجی ماهواره‌‌ای نیز نشان می دهد که از سال ١٣٧٤ تا ١٣٨٩ تراز دریاچه حدود ٩ متر، یعنی در حدود ارتفاع یک ساختمان سه طبقه افت داشته است که این افت را می‌توانید در تصویر شماره 2 مشاهده کنید.

  • مهمترین دلایلی که سبب شد دریاچه ارومیه به این مرحله برسد چیست؟

- به ‌طور کلی میزان تغییرات سطح تراز هر دریاچه ‌ای پیرو میزان ورودی آب به داخل و خروجی آب از آن است که این امر توسط عوامل طبیعی و یا با دخالت انسان کنترل می ‌شود. دریاچه ارومیه نیز از این روند مستثنی نبوده و تغییرات سطح تراز آن پیرو ورودی آب از طریق رودخانه‌های دائمی و فصلی، بارش مستقیم و چشمه‌های آب زیرزمینی است. از آنجا که دریاچه ارومیه فاقد خروجی است و به دلیل شوری زیاد آب آن برای کشاورزی مناسب نیست تبخیر سطحی، موثرترین عامل خروج آب از دریاچه محسوب می‌شود.

  • آیا این تغییرات در میزان ورودی و خروجی آب دریاچه تحت تأثیر عوامل طبیعی بوده و یا دخالتهای بشر موجب بروز این تغییرات شده است؟

- برای بررسی این مطلب در قدم اول بهتر است نگاهی داشته باشیم به تغییرات میزان بارندگی و نوسان درجه حرارت در منطقه. به همین منظور، داده‌ های اقلیمی ایستگاه سینوپتیک ارومیه مورد استفاده قرار گرفت (تصویر شماره 3) و داده ‌های مربوط به تغییرات رطوبت و حداکثر درجه حرارت سالیانه در بازه زمانی ٥٥ ساله (تصویر شماره 4) یعنی از سال ١٣٢٩ تا ١٣٨٤ (از ١٩٥٠ تا ٢٠٠٥ میلادی) پردازش شد. نمودار بالا در شکل 3 تغییرات حداکثر درجه حرارت سالیانه را در بازه زمانی ٥٥ ساله در منطقه نشان می‌ دهد و همانطور که مشاهده کنید حداکثر سالیانه درجه حرارت با شیبی ملایم یک روند کاهشی را به نمایش می گذارد.

از سویی دیگر تغییرات درجه حرارت به‌ صورت دوره ‌ای بوده و هر ٧ تا ١٠ سال شاهد یک دوره نوسانی هستیم. حداقل پنج دوره نوسان درجه حرارت را در این داده‌ ها مشاهده می ‌کنیم. با بررسی دوره‌ های نوسان درجه حرارت در دهه‌های ١٩٦٠، ١٩٧٠ و ١٩٨٠ میلادی و مقایسه آن با نوسان‌های تراز آب دریاچه (تصویر بالا) می‌بینیم که تأثیر این تغییرات در حدی نبوده که توان تحمیل افت شدید تراز آب را داشته باشد.

در همین زمینه:
انتخاب سردبیر

همه می‌توانند منجم آماتور باشند

محمد سرابی: قبلاً که شهرهای بزرگ پر از ساختمان‌های پنج‌طبقه نشده بودند و خانه‌ها یک یا دو طبقه ارتفاع داشتند، خوابیدن روی پشت‎‌بام‌ها در فصل تابستان خیلی رایج بود.

پدیده پاشایی، نتیجه سرایت روانی است

همشهری‌آنلاین: کتاب یکی بود، یکی نبود- مرتضی پاشایی؛ یک تحلیل اجتماعی- ارتباطی با حضور دکتر مهدی محسنیان‌راد، مدرس دانشگاه و پژوهشگر ارتباطات و رسانه، دکتر مسعود کوثری، مدرس دانشگاه و پژوهشگر ارتباطات اجتماعی و اسماعیل رمضانی، نویسنده کتاب رونمایی شد.

موزه دوران اسلامی جایگاه مهمی دارد

همشهری‌آنلاین: سیدمحمد بهشتی رییس ایکوم با ابراز تاسف از تعطیلی موزه دوران اسلامی در دولت قبل تصریح کرد که موزه دوران اسلامی به دلیل نمایش مقاطعی از تاریخ ایران جایگاه مهمی یافته است.

افزایش هفت سال به عمر انسان با ۲۵ دقیقه پیاده روی روزانه

همشهری آنلاین: پژوهشگران حوزه سلامت در انگلیس می گویند: ۲۵ دقیقه پیاده روی در روز می تواند هفت سال به طول عمر انسان بیافزاید.

سطح استاندارد آلاینده‌ها هم برای سلامتی مضر است

همشهری آنلاین: نتایج یک مطالعه جدید در اروپا نشان داد حتی سطح استاندارد و بی‌خطر آلاینده‌ها در هوا هم می‌تواند تاثیرات منفی بر سلامتی داشته باشد.

میزان بودجه پارک‌های فناوری در ایران؛ تدوین قانون رفع موانع توسعه علم و فناوری

همشهری آنلاین: آخرین وضعیت و جدیدترین تصمیمات وزارت علوم در حوزه پارک‌های علم و فناوری، همزمان با نشست روسای پارک‌های علم و فناوری، از سوی محمد فرهادی وزیر علوم و وحید احمدی معاون پژوهش و فناوری وزیر علوم اعلام شد که محورهای آن در ادامه آمده است:

پترائوس: برای شکست داعش باید از القاعده کمک گرفت

همشهری آنلاین: فرمانده سابق نیروهای آمریکا در عراق و افغانستان تأکید کرد اعضای شاخه القاعده در سوریه در راهروهای قدرت آمریکا، مدافعان زیادی دارند و می‌توان از آنها برای مبارزه با داعش کمک گرفت.

قابلیت کشف موشک‌های کروز و نیمه‌بالستیک‌ توسط رادارهای جدید

همشهری آنلاین: فرمانده قرارگاه پدافند هوایی خاتم‌الانبیاء(ص) گفت: توسط رادارهای جدیدی که به قرارگاه پدافند پیوسته‌اند، موشک‌های نیمه‌بالستیک و همچنین موشک‌های کروز به‌راحتی قابل کشف هستند.

سرتیپ گلفام«روز پدافند هوایی» را تبریک گفت

همشهری آنلاین: امیرسرتیپ ستاد ابراهیم گلفام رئیس سازمان حفظ آثار و نشر ارزش‌های دفاع‌مقدس ارتش در پیامی «روز پدافند هوایی» را تبریک گفت.

شناسایی یک عضو هیات علمی دانشگاه آزاد با ۲۵۰ مقاله سرقتی

همشهری آنلاین: رییس دانشگاه آزاد از تخلف یک عضو هیات علمی این دانشگاه در انتشار ۲۵۰ مقاله دیگران به نام خود خبر داد و گفت: به محض اطلاع از این موضوع، از مراجع ذیربط خواستیم تا فرد متخلف را تحت پیگرد قانونی قرار دهند.

اجرای برجام فرصتی برای اعتمادسازی آمریکا

همشهری آنلاین: وزیر امور خارجه گفت: مردم ما به سیاست‌های امریکا بی اعتمادند و اجرای صحیح توافقنامه هسته‌ای، فرصتی برای امریکا ایجاد می‌کند که بتواند لااقل مقداری از اعتماد از دست رفته مردم ایران را ترمیم کند.

تپه‌های صبا و مشکل دکورهای برنامه‌های تلویزیون

همشهری آنلاین: تپه‌ی صبا جایگاه استودیوی برنامه‌های زنده و تولیدی شبکه پنج سیما در صداوسیماست که برنامه‌هایی از جمله «به خانه برمی‌گردیم»، «رنگین کمان»، «اقتصاد ایران»، «روزامد»، «رنگین کمان»، «به من بگو چرا»، «عطر عاشقی» و «تا نیایش»، در آنجا ساخته و به روی آنتن می‌روند.

بازیگر نقش سلینجر مشخص شد

همشهری آنلاین: «نیکلاس هولت» به عنوان بازیگر نقش «جی. دی. سلینجر» نویسنده سرشناس آمریکایی و خالق رمان مشهور «ناتور دشت» انتخاب شد.

مرثیه کشته شدن امیرکبیر در سایه

همشهری آنلاین: «تعزیه امیرکبیر» به کارگردانی گلبرگ ابوترابیان روز گذشته (۹ شهریورماه) در آخرین روز جشنواره‌ی تئاتر آیینی سنتی در سالن «سایه» مجموعه تئاترشهر به صحنه رفت.