جمعه 10 مرداد 1393 | به روز شده: 19 دقیقه قبل

HAMSHAHRIONLINE

The online version of the Iranian daily Hamshahri
ISSN 1735-6393
سه شنبه 29 شهریور 1390 - 20:38:23 | کد مطلب: 146091 چاپ

تصاویر تغییرات خط ساحلی دریاچه ارومیه طی ۴۵ سال

محیط زیست > فجایع - همشهری‌آنلاین:
راهکارهای علمی و عملی به دور از مناقشات سیاسی و رفتارهای احساسی تنها راه حل مفید و موثر برای حل بحرانهای زیست محیطی چون مشکل دریاچه ارومیه به شمار می‌روند.

از این رو خبرگزاری مهر مصاحبه‌ای را با آرش شریفی پژوهشگر ایرانی بخش ژئولوژی دریایی و ژئوفیزیک مدرسه علوم جوی و دریایی Rosenstiel دانشگاه میامی آمریکا انجام داد که بخش اول آن را می‌خوانید:

  • به عنوان اولین سئوال، تاریخچه ای از تشکیل و موقعیت دریاچه ارومیه را بفرمایید؟

- دریاچه ارومیه بزرگترین آبگیر داخلی و مهمترین دریاچه دائمی ایران بوده و در شمال غرب و در ارتفاع ١٢٧٨ متری از سطح آبهای آزاد قرار دارد و از این نظر مرتفع‌ترین دریاچه در فلات ایران است. درحقیقت دریاچه ارومیه در یکی از پست‌ترین نقاط حوزه آبریز شمال غرب ایران واقع شده که دلیل این پستی، فروافتادگی حاصل از عملکرد مشترک گسل راستالغز تبریز و کمربند رانشی زاگرس است. این دریاچه توسط سنگ‌های گوناگون آذرین، دگرگونه و رسوبی احاطه شده است که از دیدگاه چینه ‌شناسی بازه زمانی گسترده ‌ای را از مجموعه‌های "دگرگونه پرکامبرین" مربوط به ٧٠٠-٨٠٠ میلیون سال پیش گرفته تا رسوبات گلی عهد حاضر نشان می‌دهد.

پردازش داده‌های عمق‌ سنجی و الگوسازی سه بعدی این داده‌ها نشان می‌دهد که بستر دریاچه دارای پستی و بلندی بوده و بر این اساس به دو بخش قابل تقسیم است که در تصویر 1 نشان داه‌ شده.

بخش جنوبی - میانی که از ورودی رودهای سیمینه رود و زرینه رود شروع شده و تا جنوب جزیره اسلامی ادامه می‌یابد و بخش میانی- شمالی که از جزیره اسلامی شروع و به انتهایی‌ترین حد شمالی دریاچه می‌رسد. همانگونه که در شکل یک مشاهده می‌کنید بخش جنوبی- میانی دارای عمق کم (١ تا ٣ متر) و به نسبت یکنواخت است و تنها در محدوده غربی جزایر اسپیر و اشک عمق افزایش یافته و به حدود ٦ متر می‌رسد. بخش میانی- شمالی در حقیقت یک فرورفتگی است که عمیق ترین بخش آن (در نزدیکی کوه زنبیل داغی) ١٦ متر ژرفا دارد. عمق این بخش در نواحی شمالی کاهش یافته و به یک متر می‌رسد.

  • دریاچه درحال حاضر در چه وضعیتی قرار دارد؟

- نوسان تراز آب دریاچه تعیین دقیق سطح آن را مشکل می‌کند با وجود این، وسعت دریاچه بر اساس عکس‌‌های ماهواره‌ای که توسط ماهواره لندسـت در یک دوره 6 ساله (از١٩٧٢ تا ١٩٨٤ میلادی) گرفته شده است، سطح آب بین ٦٨٢٧ تا ٥٣١٠ کیلومتر مربع تخمین زده شده است. سطح تراز میانگین دریاچه در کتاب دریاها و دریاچه‌های ایران نوشته مهندس شهرابی، ١٢٧٨ متر تعیین شده و اندازه‌‌گیریهایی که من در سال ١٣٨٠انجام دادم عدد ١٢٦٥ متر را برای سطح تراز دریاچه پیشنهاد می‌کند.

شواهد باستان ‌شناسی در بعضی شهرهای تاریخی (حسنلو، کردلو، گول‌تپه) نشان می‌دهد که سطح آب از چهار هزار سال پیش تاکنون هیچگاه از ١٢٩٠ متر بالاتر نبوده است. تغییرات سطح تراز آب و به ‌دنبال آن تغییرات خط ساحلی دریاچه ارومیه در طی ٤٥ سال گذشته بر پایه عکس‌ های هوایی و تصاویر ماهواره‌‌ای بازسازی شده که نتیجه آن را می‌توانید در تصویر زیر مشاهده کنید.

تغییرات خط ساحلی دریاچه ارومیه در نتیجه نوسان سطح تراز آب در ٤٥ سال گذشته که بر پایه عکسهای هوایی و تصاویر ماهواره‌ای تهیه شده است
تغییرات خط ساحلی دریاچه ارومیه در نتیجه نوسان سطح تراز آب در ٤٥ سال گذشته که بر پایه عکسهای هوایی و تصاویر ماهواره‌ای تهیه شده است

همانگونه که در تصویر بالا دیده می‌شود تراز دریاچه از سال ١٣٦٩ (١٩٩٠میلادی) تاکنون دچار افت شدیدی شده است. پردازش داده‌‌های ترازسنجی ماهواره‌‌ای نیز نشان می دهد که از سال ١٣٧٤ تا ١٣٨٩ تراز دریاچه حدود ٩ متر، یعنی در حدود ارتفاع یک ساختمان سه طبقه افت داشته است که این افت را می‌توانید در تصویر شماره 2 مشاهده کنید.

  • مهمترین دلایلی که سبب شد دریاچه ارومیه به این مرحله برسد چیست؟

- به ‌طور کلی میزان تغییرات سطح تراز هر دریاچه ‌ای پیرو میزان ورودی آب به داخل و خروجی آب از آن است که این امر توسط عوامل طبیعی و یا با دخالت انسان کنترل می ‌شود. دریاچه ارومیه نیز از این روند مستثنی نبوده و تغییرات سطح تراز آن پیرو ورودی آب از طریق رودخانه‌های دائمی و فصلی، بارش مستقیم و چشمه‌های آب زیرزمینی است. از آنجا که دریاچه ارومیه فاقد خروجی است و به دلیل شوری زیاد آب آن برای کشاورزی مناسب نیست تبخیر سطحی، موثرترین عامل خروج آب از دریاچه محسوب می‌شود.

  • آیا این تغییرات در میزان ورودی و خروجی آب دریاچه تحت تأثیر عوامل طبیعی بوده و یا دخالتهای بشر موجب بروز این تغییرات شده است؟

- برای بررسی این مطلب در قدم اول بهتر است نگاهی داشته باشیم به تغییرات میزان بارندگی و نوسان درجه حرارت در منطقه. به همین منظور، داده‌ های اقلیمی ایستگاه سینوپتیک ارومیه مورد استفاده قرار گرفت (تصویر شماره 3) و داده ‌های مربوط به تغییرات رطوبت و حداکثر درجه حرارت سالیانه در بازه زمانی ٥٥ ساله (تصویر شماره 4) یعنی از سال ١٣٢٩ تا ١٣٨٤ (از ١٩٥٠ تا ٢٠٠٥ میلادی) پردازش شد. نمودار بالا در شکل 3 تغییرات حداکثر درجه حرارت سالیانه را در بازه زمانی ٥٥ ساله در منطقه نشان می‌ دهد و همانطور که مشاهده کنید حداکثر سالیانه درجه حرارت با شیبی ملایم یک روند کاهشی را به نمایش می گذارد.

از سویی دیگر تغییرات درجه حرارت به‌ صورت دوره ‌ای بوده و هر ٧ تا ١٠ سال شاهد یک دوره نوسانی هستیم. حداقل پنج دوره نوسان درجه حرارت را در این داده‌ ها مشاهده می ‌کنیم. با بررسی دوره‌ های نوسان درجه حرارت در دهه‌های ١٩٦٠، ١٩٧٠ و ١٩٨٠ میلادی و مقایسه آن با نوسان‌های تراز آب دریاچه (تصویر بالا) می‌بینیم که تأثیر این تغییرات در حدی نبوده که توان تحمیل افت شدید تراز آب را داشته باشد.

در همین زمینه:
انتخاب سردبیر

میانگین هزینه‌های پرداخت درمانی مردم به ۷.۵ درصد رسیده است

همشهری آنلاین: وزیر بهداشت٬ درمان و آموزش پزشکی با اشاره به وجود برخی مشکلات از جمله کمبود تخت بیمارستانی ، نیروهای بهورز و مساله یارانه پرستاران گفت: بی‌تردید کاهش پرداخت هزینه‌های درمانی مردم، مهم‌ترین اتفاق در اجرای طرح نظام سلامت بوده است.

مسافران، زمان سفر را مدیریت کنند

همشهری آنلاین: فرمانده پلیس‌راه استان زنجان از مسافران خواست زمان سفر خود را مدیریت کنند تا با ترافیک سنگین در جاده‌ها مواجه نشوند.

طرح وزارت ورزش برای ساخت ۴ شهرک المپیک

همشهری آنلاین: وزیر ورزش و جوانان گفت در صورت اختصاص ۵۰۰ میلیون یورو تسهیلات به وزارت ورزش و جوانان، چهار شهرک المپیک در کشور ساخته می‌شود که یکی از این شهرک‌ها در مشهد مقدس خواهد بود.

بازی فکری علیه آلزایمر

همشهری آنلاینن: محققان دریافتند افرادی که پازل، جدول و انواع دیگر بازی‌‌های فکری را انجام می‌دهند عملکرد بهتری در یادگیری، آزمون و پردازش اطلاعات دارند و باعث کند شدن روند بیماری آلزایمر می‌شود.

مخالفت پارلمان اوکراین با استعفای نخست وزیر

همشهری آنلاین: پارلمان اوکراین پنجشنبه استعفای آرسنی یاتسنیوک نخست وزیر این کشور را نپذیرفت و به این ترتیب از بحران سیاسی جدید علاوه بر مناقشه مسلحانه در شرق اوکراین پیشگیری کرد.

افزایش شکایت‌ از جراحان زیبایی هشداری به متقاضیان

همشهری آنلاین: یک فوق تخصص جراحی پلاستیک و زیبایی، گفت: گرایش روزافزون به زیبایی و افزایش تقاضا برای این نوع جراحی، منجر به افزایش آمار جراحی‌های پلاستیک در دهه‌های گذشته شده است اما افزایش شکایت‌های مطرح علیه جراحان زیبایی، هشداری است که باید مورد توجه قرار گیرد.

احضار کاردار نیجریه در تهران

همشهری آنلاین: کاردار نیجریه در غیاب سفیر آن کشور به وزارت امور خارجه دعوت شد.

صبای قم و برتری مقابل ذوب آهن

همشهری آنلاین: صبای قم چهاردهمین دوره لیگ برتر را برتری مقابل ذوب آهن آغاز کرد. صبای قم و ذوب‌آهن از ساعت ۱۹ و ۴۰ دقیقه پنجشنبه در ورزشگاه یادگار امام (ره) به مصاف هم رفتند.

تصاویر ماهواره‌ای غزه قبل و بعد از حمله‌های ددمنشانه رژیم صهیونیستی

همشهری آنلاین: انتشار تصویرهای ماهواره‌ای تازه دریافت شده از غزه نه تنها از عمق فاجعه جنگی بی امان حکایت می‌کنند، بلکه گویای نابودی سرزمین‌های فلسطینی در حمله‌های ددمنشانه رژیم صهیونیستی است.

تراکتور مقابل فولاد به برتری رسید

همشهری آنلاین: تراکتور سازی نخستین ۳ امتیاز چهاردهمین دوره لیگ برتر را با پیروزی بر قهرمان فصل گذشته کسب کرد و با نتیجه دو بر یک قهرمان فصل گذشته یعنی فولاد خوزستان را شکست داد

جشنواره جهانی آلفورن؛ شیپور سنتی سوئیسی‌ها

همشهری آنلاین: پنیر سوراخ‌دار؛ ساعت‌های اعلا؛ شکلات درجه یک؛ این عناوین احتمالا شما را به یاد سوئیس می‌اندازد. اما این کشور آلفورن هم دارد.

علایم هشدار دهنده در زندگی مشترک

همشهری آنلاین: یک کارشناس ارشد روانشناسی بالینی گفت: هفت علامت هشداردهنده نشان‌دهنده‌ وجود مشکل در رابطه‌ همسران است که باید به موقع آن‌ها را شناخت.

ناصر احمدپور درگذشت

همشهری آنلاین: ناصر احمدپور، پیشکسوت عرصه مطبوعات ورزشی و سردبیر روزنامه ورزشی هوادار صبح پنجشنبه نهم مرداد درگذشت.

۹ مرداد: قیمت نفت و فلزات گرانبها در بازارهای آسیا

همشهری آنلاین: قیمت نفت خام و فلزات گرانبها در بازارهای آسیایی در مقایسه با روز گذشته نوسان داشته است.

پاتک پلیس به دپوی لباس‌های قاچاق

همشهری آنلاین: رییس پلیس آگاهی استان خراسان رضوی از کشف بیش از ۶۵۰۰ ثوب البسه قاچاق در مشهد خبر داد.

کاهش نزدیک ۲۰ درصدی سود سامسونگ

همشهری آنلاین: با کاهش رشد در بازار تلفن‌های همراه، سود شرکت سامسونگ الکترونیکس، غول الکترونیکی کره جنوبی به میزان قابل توجهی در سه ماهه دوم سال ۲۰۱۴ نسبت به مدت مشابه سال قبل کاهش یافت.

فوتبال، ایران و کره‌جنوبی ۲۷ آبان در تهران

همشهری آنلاین: خبرگزاری یون‌هاپ‌ کره‌جنوبی اعلام کرد تیم‌های ایران و کره‌جنوبی روز ۱۸نوامبر در تهران به مصاف هم خواهند رفت.