پنج شنبه 6 آذر 1393 | به روز شده: 9 دقیقه قبل

HAMSHAHRIONLINE

The online version of the Iranian daily Hamshahri
ISSN 1735-6393
سه شنبه 29 شهریور 1390 - 19:38:23 | کد مطلب: 146091 چاپ

تصاویر تغییرات خط ساحلی دریاچه ارومیه طی ۴۵ سال

محیط زیست > فجایع - همشهری‌آنلاین:
راهکارهای علمی و عملی به دور از مناقشات سیاسی و رفتارهای احساسی تنها راه حل مفید و موثر برای حل بحرانهای زیست محیطی چون مشکل دریاچه ارومیه به شمار می‌روند.

از این رو خبرگزاری مهر مصاحبه‌ای را با آرش شریفی پژوهشگر ایرانی بخش ژئولوژی دریایی و ژئوفیزیک مدرسه علوم جوی و دریایی Rosenstiel دانشگاه میامی آمریکا انجام داد که بخش اول آن را می‌خوانید:

  • به عنوان اولین سئوال، تاریخچه ای از تشکیل و موقعیت دریاچه ارومیه را بفرمایید؟

- دریاچه ارومیه بزرگترین آبگیر داخلی و مهمترین دریاچه دائمی ایران بوده و در شمال غرب و در ارتفاع ١٢٧٨ متری از سطح آبهای آزاد قرار دارد و از این نظر مرتفع‌ترین دریاچه در فلات ایران است. درحقیقت دریاچه ارومیه در یکی از پست‌ترین نقاط حوزه آبریز شمال غرب ایران واقع شده که دلیل این پستی، فروافتادگی حاصل از عملکرد مشترک گسل راستالغز تبریز و کمربند رانشی زاگرس است. این دریاچه توسط سنگ‌های گوناگون آذرین، دگرگونه و رسوبی احاطه شده است که از دیدگاه چینه ‌شناسی بازه زمانی گسترده ‌ای را از مجموعه‌های "دگرگونه پرکامبرین" مربوط به ٧٠٠-٨٠٠ میلیون سال پیش گرفته تا رسوبات گلی عهد حاضر نشان می‌دهد.

پردازش داده‌های عمق‌ سنجی و الگوسازی سه بعدی این داده‌ها نشان می‌دهد که بستر دریاچه دارای پستی و بلندی بوده و بر این اساس به دو بخش قابل تقسیم است که در تصویر 1 نشان داه‌ شده.

بخش جنوبی - میانی که از ورودی رودهای سیمینه رود و زرینه رود شروع شده و تا جنوب جزیره اسلامی ادامه می‌یابد و بخش میانی- شمالی که از جزیره اسلامی شروع و به انتهایی‌ترین حد شمالی دریاچه می‌رسد. همانگونه که در شکل یک مشاهده می‌کنید بخش جنوبی- میانی دارای عمق کم (١ تا ٣ متر) و به نسبت یکنواخت است و تنها در محدوده غربی جزایر اسپیر و اشک عمق افزایش یافته و به حدود ٦ متر می‌رسد. بخش میانی- شمالی در حقیقت یک فرورفتگی است که عمیق ترین بخش آن (در نزدیکی کوه زنبیل داغی) ١٦ متر ژرفا دارد. عمق این بخش در نواحی شمالی کاهش یافته و به یک متر می‌رسد.

  • دریاچه درحال حاضر در چه وضعیتی قرار دارد؟

- نوسان تراز آب دریاچه تعیین دقیق سطح آن را مشکل می‌کند با وجود این، وسعت دریاچه بر اساس عکس‌‌های ماهواره‌ای که توسط ماهواره لندسـت در یک دوره 6 ساله (از١٩٧٢ تا ١٩٨٤ میلادی) گرفته شده است، سطح آب بین ٦٨٢٧ تا ٥٣١٠ کیلومتر مربع تخمین زده شده است. سطح تراز میانگین دریاچه در کتاب دریاها و دریاچه‌های ایران نوشته مهندس شهرابی، ١٢٧٨ متر تعیین شده و اندازه‌‌گیریهایی که من در سال ١٣٨٠انجام دادم عدد ١٢٦٥ متر را برای سطح تراز دریاچه پیشنهاد می‌کند.

شواهد باستان ‌شناسی در بعضی شهرهای تاریخی (حسنلو، کردلو، گول‌تپه) نشان می‌دهد که سطح آب از چهار هزار سال پیش تاکنون هیچگاه از ١٢٩٠ متر بالاتر نبوده است. تغییرات سطح تراز آب و به ‌دنبال آن تغییرات خط ساحلی دریاچه ارومیه در طی ٤٥ سال گذشته بر پایه عکس‌ های هوایی و تصاویر ماهواره‌‌ای بازسازی شده که نتیجه آن را می‌توانید در تصویر زیر مشاهده کنید.

تغییرات خط ساحلی دریاچه ارومیه در نتیجه نوسان سطح تراز آب در ٤٥ سال گذشته که بر پایه عکسهای هوایی و تصاویر ماهواره‌ای تهیه شده است
تغییرات خط ساحلی دریاچه ارومیه در نتیجه نوسان سطح تراز آب در ٤٥ سال گذشته که بر پایه عکسهای هوایی و تصاویر ماهواره‌ای تهیه شده است

همانگونه که در تصویر بالا دیده می‌شود تراز دریاچه از سال ١٣٦٩ (١٩٩٠میلادی) تاکنون دچار افت شدیدی شده است. پردازش داده‌‌های ترازسنجی ماهواره‌‌ای نیز نشان می دهد که از سال ١٣٧٤ تا ١٣٨٩ تراز دریاچه حدود ٩ متر، یعنی در حدود ارتفاع یک ساختمان سه طبقه افت داشته است که این افت را می‌توانید در تصویر شماره 2 مشاهده کنید.

  • مهمترین دلایلی که سبب شد دریاچه ارومیه به این مرحله برسد چیست؟

- به ‌طور کلی میزان تغییرات سطح تراز هر دریاچه ‌ای پیرو میزان ورودی آب به داخل و خروجی آب از آن است که این امر توسط عوامل طبیعی و یا با دخالت انسان کنترل می ‌شود. دریاچه ارومیه نیز از این روند مستثنی نبوده و تغییرات سطح تراز آن پیرو ورودی آب از طریق رودخانه‌های دائمی و فصلی، بارش مستقیم و چشمه‌های آب زیرزمینی است. از آنجا که دریاچه ارومیه فاقد خروجی است و به دلیل شوری زیاد آب آن برای کشاورزی مناسب نیست تبخیر سطحی، موثرترین عامل خروج آب از دریاچه محسوب می‌شود.

  • آیا این تغییرات در میزان ورودی و خروجی آب دریاچه تحت تأثیر عوامل طبیعی بوده و یا دخالتهای بشر موجب بروز این تغییرات شده است؟

- برای بررسی این مطلب در قدم اول بهتر است نگاهی داشته باشیم به تغییرات میزان بارندگی و نوسان درجه حرارت در منطقه. به همین منظور، داده‌ های اقلیمی ایستگاه سینوپتیک ارومیه مورد استفاده قرار گرفت (تصویر شماره 3) و داده ‌های مربوط به تغییرات رطوبت و حداکثر درجه حرارت سالیانه در بازه زمانی ٥٥ ساله (تصویر شماره 4) یعنی از سال ١٣٢٩ تا ١٣٨٤ (از ١٩٥٠ تا ٢٠٠٥ میلادی) پردازش شد. نمودار بالا در شکل 3 تغییرات حداکثر درجه حرارت سالیانه را در بازه زمانی ٥٥ ساله در منطقه نشان می‌ دهد و همانطور که مشاهده کنید حداکثر سالیانه درجه حرارت با شیبی ملایم یک روند کاهشی را به نمایش می گذارد.

از سویی دیگر تغییرات درجه حرارت به‌ صورت دوره ‌ای بوده و هر ٧ تا ١٠ سال شاهد یک دوره نوسانی هستیم. حداقل پنج دوره نوسان درجه حرارت را در این داده‌ ها مشاهده می ‌کنیم. با بررسی دوره‌ های نوسان درجه حرارت در دهه‌های ١٩٦٠، ١٩٧٠ و ١٩٨٠ میلادی و مقایسه آن با نوسان‌های تراز آب دریاچه (تصویر بالا) می‌بینیم که تأثیر این تغییرات در حدی نبوده که توان تحمیل افت شدید تراز آب را داشته باشد.

در همین زمینه:
انتخاب سردبیر

چهارمین شماره ماهنامه سیاسی، فرهنگی دنیای قلم منتشر شد

همشهری‌آنلاین: این ماهنامه با بخش کلمه‌ آغاز می‌شود؛ دنیای قلم در هر شماره با طرح یک کلمه، دیدگاهافراد مختلف را درخصوص کلمه مورد بحث بیان می‌کند.

الجزایر؛ بازداشت ۴ جوان به جرم عضویت در داعش

همشهری آنلاین: رسانه های خبری الجزایر گزارش دادند ماموران امنیتی فرودگاه بین المللی الجزایر دستکم چهار جوان را به اتهام همکاری با داعش در سوریه و پس از بازگشت به کشور بازداشت کردند .

نظرات رؤسای شوراها در قانون بودجه سال بعد کشور لحاظ می‌شود

نشست مشترک روسای شوراهای اسلامی کلانشهرها با معاون عمران و توسعه شهری و روستایی وزیرکشور و رئیس سازمان شهرداری‌ها و دهیاری‌های کشور به‌منظور بحث و تبادل نظر در زمینه موضوعات مرتبط با شوراها و مدیریت شهری برگزار شد.

نقش خانواده در مشکلات تغذیه‌ای کودکان

همشهری آنلاین: یک متخصص اطفال با بیان اینکه مشکلات تغذیه‌ای کودک با ناآگاهی و نحوه نادرست تغذیه خانواده در ارتباط است، تاکید کرد: مناطق و شرایط خاص زندگی و محدودیت دسترسی خانواده به تغذیه سالم و کافی از عواملی است که فرد را به سوی سوء تغذیه سوق می‌دهد.

موتورهای برقی و تاکسی‌های نو، میهمانان تازه تهران

گام‌های محیط‌زیستی مدیریت شهری براساس برنامه پنج‌ساله در حال تحقق است. در یکی از این گام‌ها، مدیرعامل سازمان تاکسیرانی شهر تهران از ورود بیش از ۲ هزارو ۵۰۰ تاکسی نو به ناوگان تاکسیرانی تهران خبر داد.

چگونه ویتامین C بیشتری مصرف کنیم؟

همشهری آنلاین: با توجه به سرد شدن هوا یکی از بهترین راه‌ها برای جلوگیری از سرماخوردگی، مصرف موادمغذی و حاوی ویتامین مخصوصا ویتامین C است.

آشنایی با نکاتی مهم درباره خرید و انگل‌زدایی سبزیجات

همشهری آنلاین: یک متخصص تغذیه با تاکید بر نبود نظارت بهداشتی کافی بر سبزی‌جات ارایه شده در سطح شهر تهران، گفت: سبزی‌جات به ظاهر پاک و دسته‌بندی که در نقاط مختلف شهر فروخته می‌شوند به هیچ عنوان تمیز نیستند و می‌توانند باعث انتقال بسیاری از بیماری‌ها به بدن انسان شوند.

زندگینامه: سامی یوسف (۱۳۵۹-)

همشهری آنلاین: سامی یوسف (Sami Yusuf) با نام اصلی سیامک رادمنش تهیه‌کننده، آهنگساز، ترانه‌سرا و خواننده ایرانی تبار ساکن در بریتانیا است که در ترانه‌هایش به مضامین اسلامی می‌پردازد.

استقبال شهرداران آسیا از پیشنهاد قالیباف

شهردار تهران که به‌منظور شرکت در مجمع جهانی شهرداران آسیایی به شهر هایکوی چین سفر کرده بود پیش از ترک این شهر در جمع خبرنگاران حاضر شد و بر ایجاد صندوقی مشترک به‌منظور توسعه شهرهای آسیایی تأکید کرد.

تحقق تدریجی تفکیک پسماند از مبدأ

مدیریت بهینه پسماندها و برنامه‌ریزی هدفمند در جهت ارتقای سیستماتیک آن می‌تواند در زمینه کاهش مشکلات موجود و بالا بردن سطح سلامت شهروندان تأثیرات مطلوب و بسزایی داشته باشد.

مصوبه افزایش ۳۰ درصدی قیمت نان مسکوت ماند

با تصمیم هیأت وزیران، افزایش ۳۰ درصدی قیمت نان از ابتدای آبان‌ماه تصویب شده اما دولت بنابر مصالحی این افزایش قیمت را تا اطلاع ثانونی مسکوت گذاشته است.

کاهش تورم سالانه؛ افزایش تورم ماهانه

هم مرکز آمار ایران و هم بانک مرکزی ایران به فاصله یک روز از کاهش نرخ تورم در آبانماه خبر دادند؛ با این تفاوت که مرکز آمار می‌گوید نرخ تورم نقطه به نقطه همچنان رو به کاهش است و بانک مرکزی اما گزارش داده رشد تورم نقطه به نقطه که چندماه متوقف شده بود، در‌ماه گذشته دوباره افزایش یافته است.

سفرهای خارجی مسئولان زیر ذره‌بین

زمانی مرحوم سیدجلال یحیی‌زاده نماینده سابق تفت و یزد در مجلس نهم که عضو هیأت نظارت بر سفرهای خارجی کارکنان دولت و مجلس بود انتقاد کرد که سفرهای خارجی نمایندگان به اطلاع هیأتی که برای نظارت بر مسافرت‌های خارجی کارکنان دولت تشکیل شده نمی‌رسد و عملاً قانون اجرا نمی‌شود.

بازنشستگی مشاغل سخت و زیان‌آور تسهیل شد

وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی از ابلاغ آیین‌نامه جدید قانون بازنشستگی مشاغل سخت و زیان‌آور خبر داد.

نقش لابی صهیونیسم در مذاکرات

فواد ایزدی*: چند روز از تمدید مذاکرات هسته‌ای ایران و کشورهای عضو ۱+۵ می‌گذرد اما سخنانی که جان کری وزیر خارجه آمریکا بعد از پایان نشست به زبان آورد، همچنان مورد توجه رسانه‌های دنیا و بعضا در داخل است.

اعتراض در آمریکا سراسری شد

اعتراض به حکم تبرئه پلیسی که تابستان گذشته یک جوان سیاهپوست را در شهر فرگوسن آمریکا کشت، هر روز شهرها و ایالت‌های بیشتری را در این کشور فرامی‌گیرد.

ارسال ۹۰ هزار پیام از زمین به مریخ

همشهری آنلاین: رادیوتلسکوپ‌ها به مناسبت پنجاهمین سالگرد اکتشافات مریخی، روز جمعه ده‌ها هزار پیام زمینی را به سوی مریخ ارسال خواهند کرد.

سفر وزیر امور خارجه سوریه به مسکو

همشهری آنلاین: خبرگزاری رسمی لبنان اعلام کرد وزیر امور خارجه سوریه بامداد چهارشنبه ۵ آذر از فرودگاه بین‌المللی بیروت عازم مسکو شد.