جمعه 31 مرداد 1393 | به روز شده: چند لحظه قبل

HAMSHAHRIONLINE

The online version of the Iranian daily Hamshahri
ISSN 1735-6393
سه شنبه 29 شهریور 1390 - 20:38:23 | کد مطلب: 146091 چاپ

تصاویر تغییرات خط ساحلی دریاچه ارومیه طی ۴۵ سال

محیط زیست > فجایع - همشهری‌آنلاین:
راهکارهای علمی و عملی به دور از مناقشات سیاسی و رفتارهای احساسی تنها راه حل مفید و موثر برای حل بحرانهای زیست محیطی چون مشکل دریاچه ارومیه به شمار می‌روند.

از این رو خبرگزاری مهر مصاحبه‌ای را با آرش شریفی پژوهشگر ایرانی بخش ژئولوژی دریایی و ژئوفیزیک مدرسه علوم جوی و دریایی Rosenstiel دانشگاه میامی آمریکا انجام داد که بخش اول آن را می‌خوانید:

  • به عنوان اولین سئوال، تاریخچه ای از تشکیل و موقعیت دریاچه ارومیه را بفرمایید؟

- دریاچه ارومیه بزرگترین آبگیر داخلی و مهمترین دریاچه دائمی ایران بوده و در شمال غرب و در ارتفاع ١٢٧٨ متری از سطح آبهای آزاد قرار دارد و از این نظر مرتفع‌ترین دریاچه در فلات ایران است. درحقیقت دریاچه ارومیه در یکی از پست‌ترین نقاط حوزه آبریز شمال غرب ایران واقع شده که دلیل این پستی، فروافتادگی حاصل از عملکرد مشترک گسل راستالغز تبریز و کمربند رانشی زاگرس است. این دریاچه توسط سنگ‌های گوناگون آذرین، دگرگونه و رسوبی احاطه شده است که از دیدگاه چینه ‌شناسی بازه زمانی گسترده ‌ای را از مجموعه‌های "دگرگونه پرکامبرین" مربوط به ٧٠٠-٨٠٠ میلیون سال پیش گرفته تا رسوبات گلی عهد حاضر نشان می‌دهد.

پردازش داده‌های عمق‌ سنجی و الگوسازی سه بعدی این داده‌ها نشان می‌دهد که بستر دریاچه دارای پستی و بلندی بوده و بر این اساس به دو بخش قابل تقسیم است که در تصویر 1 نشان داه‌ شده.

بخش جنوبی - میانی که از ورودی رودهای سیمینه رود و زرینه رود شروع شده و تا جنوب جزیره اسلامی ادامه می‌یابد و بخش میانی- شمالی که از جزیره اسلامی شروع و به انتهایی‌ترین حد شمالی دریاچه می‌رسد. همانگونه که در شکل یک مشاهده می‌کنید بخش جنوبی- میانی دارای عمق کم (١ تا ٣ متر) و به نسبت یکنواخت است و تنها در محدوده غربی جزایر اسپیر و اشک عمق افزایش یافته و به حدود ٦ متر می‌رسد. بخش میانی- شمالی در حقیقت یک فرورفتگی است که عمیق ترین بخش آن (در نزدیکی کوه زنبیل داغی) ١٦ متر ژرفا دارد. عمق این بخش در نواحی شمالی کاهش یافته و به یک متر می‌رسد.

  • دریاچه درحال حاضر در چه وضعیتی قرار دارد؟

- نوسان تراز آب دریاچه تعیین دقیق سطح آن را مشکل می‌کند با وجود این، وسعت دریاچه بر اساس عکس‌‌های ماهواره‌ای که توسط ماهواره لندسـت در یک دوره 6 ساله (از١٩٧٢ تا ١٩٨٤ میلادی) گرفته شده است، سطح آب بین ٦٨٢٧ تا ٥٣١٠ کیلومتر مربع تخمین زده شده است. سطح تراز میانگین دریاچه در کتاب دریاها و دریاچه‌های ایران نوشته مهندس شهرابی، ١٢٧٨ متر تعیین شده و اندازه‌‌گیریهایی که من در سال ١٣٨٠انجام دادم عدد ١٢٦٥ متر را برای سطح تراز دریاچه پیشنهاد می‌کند.

شواهد باستان ‌شناسی در بعضی شهرهای تاریخی (حسنلو، کردلو، گول‌تپه) نشان می‌دهد که سطح آب از چهار هزار سال پیش تاکنون هیچگاه از ١٢٩٠ متر بالاتر نبوده است. تغییرات سطح تراز آب و به ‌دنبال آن تغییرات خط ساحلی دریاچه ارومیه در طی ٤٥ سال گذشته بر پایه عکس‌ های هوایی و تصاویر ماهواره‌‌ای بازسازی شده که نتیجه آن را می‌توانید در تصویر زیر مشاهده کنید.

تغییرات خط ساحلی دریاچه ارومیه در نتیجه نوسان سطح تراز آب در ٤٥ سال گذشته که بر پایه عکسهای هوایی و تصاویر ماهواره‌ای تهیه شده است
تغییرات خط ساحلی دریاچه ارومیه در نتیجه نوسان سطح تراز آب در ٤٥ سال گذشته که بر پایه عکسهای هوایی و تصاویر ماهواره‌ای تهیه شده است

همانگونه که در تصویر بالا دیده می‌شود تراز دریاچه از سال ١٣٦٩ (١٩٩٠میلادی) تاکنون دچار افت شدیدی شده است. پردازش داده‌‌های ترازسنجی ماهواره‌‌ای نیز نشان می دهد که از سال ١٣٧٤ تا ١٣٨٩ تراز دریاچه حدود ٩ متر، یعنی در حدود ارتفاع یک ساختمان سه طبقه افت داشته است که این افت را می‌توانید در تصویر شماره 2 مشاهده کنید.

  • مهمترین دلایلی که سبب شد دریاچه ارومیه به این مرحله برسد چیست؟

- به ‌طور کلی میزان تغییرات سطح تراز هر دریاچه ‌ای پیرو میزان ورودی آب به داخل و خروجی آب از آن است که این امر توسط عوامل طبیعی و یا با دخالت انسان کنترل می ‌شود. دریاچه ارومیه نیز از این روند مستثنی نبوده و تغییرات سطح تراز آن پیرو ورودی آب از طریق رودخانه‌های دائمی و فصلی، بارش مستقیم و چشمه‌های آب زیرزمینی است. از آنجا که دریاچه ارومیه فاقد خروجی است و به دلیل شوری زیاد آب آن برای کشاورزی مناسب نیست تبخیر سطحی، موثرترین عامل خروج آب از دریاچه محسوب می‌شود.

  • آیا این تغییرات در میزان ورودی و خروجی آب دریاچه تحت تأثیر عوامل طبیعی بوده و یا دخالتهای بشر موجب بروز این تغییرات شده است؟

- برای بررسی این مطلب در قدم اول بهتر است نگاهی داشته باشیم به تغییرات میزان بارندگی و نوسان درجه حرارت در منطقه. به همین منظور، داده‌ های اقلیمی ایستگاه سینوپتیک ارومیه مورد استفاده قرار گرفت (تصویر شماره 3) و داده ‌های مربوط به تغییرات رطوبت و حداکثر درجه حرارت سالیانه در بازه زمانی ٥٥ ساله (تصویر شماره 4) یعنی از سال ١٣٢٩ تا ١٣٨٤ (از ١٩٥٠ تا ٢٠٠٥ میلادی) پردازش شد. نمودار بالا در شکل 3 تغییرات حداکثر درجه حرارت سالیانه را در بازه زمانی ٥٥ ساله در منطقه نشان می‌ دهد و همانطور که مشاهده کنید حداکثر سالیانه درجه حرارت با شیبی ملایم یک روند کاهشی را به نمایش می گذارد.

از سویی دیگر تغییرات درجه حرارت به‌ صورت دوره ‌ای بوده و هر ٧ تا ١٠ سال شاهد یک دوره نوسانی هستیم. حداقل پنج دوره نوسان درجه حرارت را در این داده‌ ها مشاهده می ‌کنیم. با بررسی دوره‌ های نوسان درجه حرارت در دهه‌های ١٩٦٠، ١٩٧٠ و ١٩٨٠ میلادی و مقایسه آن با نوسان‌های تراز آب دریاچه (تصویر بالا) می‌بینیم که تأثیر این تغییرات در حدی نبوده که توان تحمیل افت شدید تراز آب را داشته باشد.

در همین زمینه:
انتخاب سردبیر

پیکر پنج شهید دوران دفاع مقدس در استان کرمان تشییع شد

همشهری آنلاین: پیکر پاک پنج شهید سرافراز دوران دفاع مقدس روز جمعه همزمان با سالروز شهادت امام جعفر صادق (ع) در شهرستان های مختلف استان کرمان تشییع شد.

مزایای شیر مادر/ نوزاد را از شیر مادر محروم نکنید

همشهری آنلاین: مدیر گروه سلامت خانواده و جمعیت معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی کرمان گفت: تغذیه انحصاری با شیر مادر از مرگ و میر ۱۱درصد کودکان زیر یک سال پیشگیری می‌کند.

صنعت دفاعی رکن بازدارندگی و اعتماد به نفس ملی

همشهری آنلاین: ستادکل نیروهای مسلح در بیانیه‌ای به مناسبت گرامیداشت ۳۱ مرداد ماه روز صنعت دفاعی کشور، عرصه صنعت دفاعی را یک رکن رکین بازدارندگی و نماد خودباوری و اعتماد به نفس ملی و صحنه هراس جبهه دشمنان ملت ایران دانست.

کارنامه نهایی کنکور دکتری سال ۹۳ منتشر شد

همشهری آنلاین: کارنامه داوطلبان واجد شرایط گزینش کنکور دکتری سال ۹۳ حاوی اطلاعات لازم، رتبه داوطلب و آخرین رتبه پذیرفته شده در هر یک از کد رشته‌های معرفی شده، جمعه ۳۱ مرداد ماه توسط سایت سازمان سنجش آموزش کشور منتشر شد.

از عفو خدا، درس بگیر!

امروز، روز شهادت توست؛ تو که در روزگاری پُرتلاطم زندگی کردی، روزگاری که آزادی و آرامش و ثباتی برقرار نبود، نه اجتماعی و سیاسی، نه علمی و نه حتی شخصی. با این‌همه از دل این روزگار پرآشوب درخشیدی و جهان دین و دانش را، تا همیشه وامدار خود کردی.

بوعلی سینا؛ ‌الگوی‌پزشکان

آرش نهاوندی: در هر کشوری از دنیا برای احیا و احترام به علوم مختلف، یکی از افراد را به‌عنوان الگوی ملی انتخاب می‌کنند و سپس مناسبت‌هایی را منطبق با زادروز یا روز درگذشت آن الگوی ملی برگزار می‌کنند.

وزیر بهداشت: شیر و ماست موجود در بازار پالم ندارد

همشهری آنلاین: وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی با تاکید بر اینکه اکنون محصولات لبنی شیر و ماست در بازار عاری از روغن پالم است، گفت:‌ وزارت بهداشت با کنترل و نظارت دقیق خود مانع از هرگونه تخلف در این زمینه خواهد شد.

برگزاری نمایشگاه‌های فناوری با هدف الکترونیکی شدن شهر تهران

همشهری‌آنلاین: عضو شورای شهر تهران لازمه الکترونیکی شدن تهران را اطلاع رسانی به مردم در قالب برگزاری نمایشگاه‌های رسانه‌های دیجیتال و توسعه فناوری اطلاعات با هدف آشناسازی شهروندان با این ابزارهای دنیای مدرن عنوان کرد.

کاهش مناطق ممنوعه پروازی، اقدامی برای ثبات پروازهای عبوری

همشهری‌آنلاین: معاون سابق هوانوردی سازمان هواپیمایی کشور با اشاره به اینکه ارائه خدمات ناوبری هوایی یکی از سه رکن اساسی برای انجام پرواز هواپیماها در هر کشوری به شمار می‌آید، گفت:

تعداد موسسات قرآنی فعال؛ گزارش عملکرد ۱۰ ساله سازمان دارالقرآن

همشهری آنلاین: رییس سازمان دارالقرآن کشور با اعلام اینکه بیش از شش هزار موسسه و خانه قرآنی در نقاط مختلف کشور فعالیت می‌کنند، گفت: دو هزار و ۵۰۰ موسسه در نقاط شهری و بقیه به عنوان خانه‌های قرآنی روستایی فعالیت می‌کنند.

عطر ۴ شهید گمنام در اردبیل پیچید

همشهری آنلاین: جمعی از مردم و مسوولان استان اردبیل از چهار شهید والامقام گمنام در فرودگاه اردبیل استقبال کردند.

۳۱ مرداد؛ گزارش نماز جمعه تهران

همشهری آنلاین: آخرین نماز جمعه مرداد ماه ۹۳ در تهران به امامت آیت‌الله موحدی کرمانی برگزار شد.

وداع مردم خرم‎آباد با ۲ شهید گمنام دفاع مقدس

همشهری آنلاین: مردم خرم‎آباد با دو شهید گمنام هشت سال دفاع مقدس وداع کردند.

اعتراف اولاند: به شورشیان سوریه سلاح دادیم

همشهری آنلاین: فرانسوا اولاند رئیس جمهور فرانسه اعتراف کرد: کشورش مقادیری سلاح در اختیار مخالفان مسلح نظام سوریه گذاشته است.

مراسم تشییع پیکر سه شهید گمنام در چهارمحال و بختیاری

همشهری آنلاین: پیکر سه شهید گمنام با حضور پرشور مردم و مسئولان در چهارمحال و بختیاری تشییع و تدفین شد.

نخستین دانشنامه امام مهدی (عج) رونمایی شد

همشهری آنلاین: نخستین دانشنامه امام مهدی (عج) همزمان با سالروز امام جعفر صادق (ع) بنیانگذار مذهب شیعه جعفری رونمایی شد.

عکس روز: سیاه‌پوست معترض

همشهری آنلاین: صورت مردی که در تظاهراتی در روز چهارشنبه ۲۰ آگوست (۲۹ مرداد) در شهر فرگوسن در ایالت میسوری آمریکا تحت تاثیر گاز تحریک‌کننده چشم پلیس قرار گرفته است، با شیر و قطرات آب شستشو می‌شود.

بیمه شدن ۵ میلیون نفر در طرح تحول نظام سلامت

همشهری آنلاین: وزیر بهداشت ضمن بازدید از بخش‌های مختلف بیمارستان امام خمینی اردبیل از بیمه شدن پنج میلیون نفر در طرح تحول نظام سلامت خبر داد.