دوشنبه 28 مهر 1393 | به روز شده: 11 دقیقه قبل

HAMSHAHRIONLINE

The online version of the Iranian daily Hamshahri
ISSN 1735-6393
سه شنبه 29 شهریور 1390 - 19:38:23 | کد مطلب: 146091 چاپ

تصاویر تغییرات خط ساحلی دریاچه ارومیه طی ۴۵ سال

محیط زیست > فجایع - همشهری‌آنلاین:
راهکارهای علمی و عملی به دور از مناقشات سیاسی و رفتارهای احساسی تنها راه حل مفید و موثر برای حل بحرانهای زیست محیطی چون مشکل دریاچه ارومیه به شمار می‌روند.

از این رو خبرگزاری مهر مصاحبه‌ای را با آرش شریفی پژوهشگر ایرانی بخش ژئولوژی دریایی و ژئوفیزیک مدرسه علوم جوی و دریایی Rosenstiel دانشگاه میامی آمریکا انجام داد که بخش اول آن را می‌خوانید:

  • به عنوان اولین سئوال، تاریخچه ای از تشکیل و موقعیت دریاچه ارومیه را بفرمایید؟

- دریاچه ارومیه بزرگترین آبگیر داخلی و مهمترین دریاچه دائمی ایران بوده و در شمال غرب و در ارتفاع ١٢٧٨ متری از سطح آبهای آزاد قرار دارد و از این نظر مرتفع‌ترین دریاچه در فلات ایران است. درحقیقت دریاچه ارومیه در یکی از پست‌ترین نقاط حوزه آبریز شمال غرب ایران واقع شده که دلیل این پستی، فروافتادگی حاصل از عملکرد مشترک گسل راستالغز تبریز و کمربند رانشی زاگرس است. این دریاچه توسط سنگ‌های گوناگون آذرین، دگرگونه و رسوبی احاطه شده است که از دیدگاه چینه ‌شناسی بازه زمانی گسترده ‌ای را از مجموعه‌های "دگرگونه پرکامبرین" مربوط به ٧٠٠-٨٠٠ میلیون سال پیش گرفته تا رسوبات گلی عهد حاضر نشان می‌دهد.

پردازش داده‌های عمق‌ سنجی و الگوسازی سه بعدی این داده‌ها نشان می‌دهد که بستر دریاچه دارای پستی و بلندی بوده و بر این اساس به دو بخش قابل تقسیم است که در تصویر 1 نشان داه‌ شده.

بخش جنوبی - میانی که از ورودی رودهای سیمینه رود و زرینه رود شروع شده و تا جنوب جزیره اسلامی ادامه می‌یابد و بخش میانی- شمالی که از جزیره اسلامی شروع و به انتهایی‌ترین حد شمالی دریاچه می‌رسد. همانگونه که در شکل یک مشاهده می‌کنید بخش جنوبی- میانی دارای عمق کم (١ تا ٣ متر) و به نسبت یکنواخت است و تنها در محدوده غربی جزایر اسپیر و اشک عمق افزایش یافته و به حدود ٦ متر می‌رسد. بخش میانی- شمالی در حقیقت یک فرورفتگی است که عمیق ترین بخش آن (در نزدیکی کوه زنبیل داغی) ١٦ متر ژرفا دارد. عمق این بخش در نواحی شمالی کاهش یافته و به یک متر می‌رسد.

  • دریاچه درحال حاضر در چه وضعیتی قرار دارد؟

- نوسان تراز آب دریاچه تعیین دقیق سطح آن را مشکل می‌کند با وجود این، وسعت دریاچه بر اساس عکس‌‌های ماهواره‌ای که توسط ماهواره لندسـت در یک دوره 6 ساله (از١٩٧٢ تا ١٩٨٤ میلادی) گرفته شده است، سطح آب بین ٦٨٢٧ تا ٥٣١٠ کیلومتر مربع تخمین زده شده است. سطح تراز میانگین دریاچه در کتاب دریاها و دریاچه‌های ایران نوشته مهندس شهرابی، ١٢٧٨ متر تعیین شده و اندازه‌‌گیریهایی که من در سال ١٣٨٠انجام دادم عدد ١٢٦٥ متر را برای سطح تراز دریاچه پیشنهاد می‌کند.

شواهد باستان ‌شناسی در بعضی شهرهای تاریخی (حسنلو، کردلو، گول‌تپه) نشان می‌دهد که سطح آب از چهار هزار سال پیش تاکنون هیچگاه از ١٢٩٠ متر بالاتر نبوده است. تغییرات سطح تراز آب و به ‌دنبال آن تغییرات خط ساحلی دریاچه ارومیه در طی ٤٥ سال گذشته بر پایه عکس‌ های هوایی و تصاویر ماهواره‌‌ای بازسازی شده که نتیجه آن را می‌توانید در تصویر زیر مشاهده کنید.

تغییرات خط ساحلی دریاچه ارومیه در نتیجه نوسان سطح تراز آب در ٤٥ سال گذشته که بر پایه عکسهای هوایی و تصاویر ماهواره‌ای تهیه شده است
تغییرات خط ساحلی دریاچه ارومیه در نتیجه نوسان سطح تراز آب در ٤٥ سال گذشته که بر پایه عکسهای هوایی و تصاویر ماهواره‌ای تهیه شده است

همانگونه که در تصویر بالا دیده می‌شود تراز دریاچه از سال ١٣٦٩ (١٩٩٠میلادی) تاکنون دچار افت شدیدی شده است. پردازش داده‌‌های ترازسنجی ماهواره‌‌ای نیز نشان می دهد که از سال ١٣٧٤ تا ١٣٨٩ تراز دریاچه حدود ٩ متر، یعنی در حدود ارتفاع یک ساختمان سه طبقه افت داشته است که این افت را می‌توانید در تصویر شماره 2 مشاهده کنید.

  • مهمترین دلایلی که سبب شد دریاچه ارومیه به این مرحله برسد چیست؟

- به ‌طور کلی میزان تغییرات سطح تراز هر دریاچه ‌ای پیرو میزان ورودی آب به داخل و خروجی آب از آن است که این امر توسط عوامل طبیعی و یا با دخالت انسان کنترل می ‌شود. دریاچه ارومیه نیز از این روند مستثنی نبوده و تغییرات سطح تراز آن پیرو ورودی آب از طریق رودخانه‌های دائمی و فصلی، بارش مستقیم و چشمه‌های آب زیرزمینی است. از آنجا که دریاچه ارومیه فاقد خروجی است و به دلیل شوری زیاد آب آن برای کشاورزی مناسب نیست تبخیر سطحی، موثرترین عامل خروج آب از دریاچه محسوب می‌شود.

  • آیا این تغییرات در میزان ورودی و خروجی آب دریاچه تحت تأثیر عوامل طبیعی بوده و یا دخالتهای بشر موجب بروز این تغییرات شده است؟

- برای بررسی این مطلب در قدم اول بهتر است نگاهی داشته باشیم به تغییرات میزان بارندگی و نوسان درجه حرارت در منطقه. به همین منظور، داده‌ های اقلیمی ایستگاه سینوپتیک ارومیه مورد استفاده قرار گرفت (تصویر شماره 3) و داده ‌های مربوط به تغییرات رطوبت و حداکثر درجه حرارت سالیانه در بازه زمانی ٥٥ ساله (تصویر شماره 4) یعنی از سال ١٣٢٩ تا ١٣٨٤ (از ١٩٥٠ تا ٢٠٠٥ میلادی) پردازش شد. نمودار بالا در شکل 3 تغییرات حداکثر درجه حرارت سالیانه را در بازه زمانی ٥٥ ساله در منطقه نشان می‌ دهد و همانطور که مشاهده کنید حداکثر سالیانه درجه حرارت با شیبی ملایم یک روند کاهشی را به نمایش می گذارد.

از سویی دیگر تغییرات درجه حرارت به‌ صورت دوره ‌ای بوده و هر ٧ تا ١٠ سال شاهد یک دوره نوسانی هستیم. حداقل پنج دوره نوسان درجه حرارت را در این داده‌ ها مشاهده می ‌کنیم. با بررسی دوره‌ های نوسان درجه حرارت در دهه‌های ١٩٦٠، ١٩٧٠ و ١٩٨٠ میلادی و مقایسه آن با نوسان‌های تراز آب دریاچه (تصویر بالا) می‌بینیم که تأثیر این تغییرات در حدی نبوده که توان تحمیل افت شدید تراز آب را داشته باشد.

در همین زمینه:
انتخاب سردبیر

بیسکویت؛ میان وعده‌ای مناسب

همشهری آنلاین: بیسکویت یک مکمل غذایی کامل است که پزشکان به تازه مادران توصیه می‌کنند حتما به فرزندانشان بدهند.

شکار دومین طلا توسط ساره جوانمردی/ عالیه محمودی برنز گرفت

همشهری آنلاین: در دومین روز از رقابت‌های تیراندازی، ساره جوانمردی، بانوی ملی‌پوش تیم تیراندازی برای دومین بار نشان طلا را بر گردن آویخت.

کاروان غدیر در اولین روز مسابقات ۱۹ نشان رنگارنگ کسب کرد

همشهری آنلاین: در پایان اولین روز از رقابت‌های پاراآسیایی اینچئون، کاروان ایران با کسب ۵ نشان طلا، ۱۱ نقره و ۳ برنز در جایگاه چهارم ایستاد.

اعظم خدایاری نقره گرفت/ فاطمه منتظری به برنز دست یافت

همشهری آنلاین: دو بانوی ملی‌پوش تیم دو و میدانی کشورمان به نشان نقره و برنز دست یافتند.

حسن دهقانی و محسن کائیدی به نشان نقره پرتاب وزنه و پرتاب نیزه دست یافتند

همشهری آنلاین: در ادامه رقابت‌های دو و میدانی، سه نماینده دیگر کشورمان به میدان رفتند که حاصل آن دو مدال نقره و یک مقام پنجمی بود.

شاهین ایزدیار نشان نقره شنای ۵۰ متر آزاد را کسب کرد

همشهری آنلاین: در اولین روز از رقابت‌های شنا، شاهین ایزدیار در کلاس S۱۰، ماده ۵۰ متر آزاد به مصاف حریفان رفت.

رکوردشکنی هوای پاک در تهران

وزش باد غربی در روزهای اخیر موجب ثبت ۲ روز هوای پاک و ۳ روز هوای سالم در پایتخت شده است.

آشفتگی عربستان و ترکیه ازتحرکات دیپلماتیک ایران

نخست‌وزیر عراق و وزیر دفاع لبنان ۲۸ مهر در ایران هستند.

پایه‌های لرزان تحریم

در روزهای اخیر دادگاهی در انگلستان تحریم‌های اتحادیه اروپا علیه بابک زنجانی و ۶ شرکت ایرانی ازجمله شرکت ملی نفتکش را لغو کرد.

نگاه منطقه‌گرا به تقویت لبنان و عراق

حشمت‌الله فلاحت‌پیشه: مربعی از کشورهای ایران، لبنان، سوریه و عراق پس از شکل‌گیری بحران ۲۰۱۱ در سوریه و به‌دنبال آن ظهور و گسترش پدیده تروریسم سلفی در منطقه برای دفع خطر وحدت استراتژیک یافته‌اند.

پایان مناقشه اشتغال‌زایی درگرو ارائه آمار بیمه‌شدگان

جنجال آماری بر سر نرخ بیکاری هفته گذشته میان مسئولان دولتی و برخی کارشناسان بازار کار سرگرفت تا همچنان نرخ بیکاری ۹.۵درصدی برای تابستان امسال با تردید مواجه باشد.

دیدن سوپرمن از پنجره هواپیما

منچستر> مسافری در هواپیمای ایرباس ۳۲۰ که بر فراز انگلستان در حال پرواز بود ناگهان فریاد زد که مردی را شبیه سوپرمن دیده که از کنار پنجره‌اش عبور کرده است.

۲۴ درصد سهام بورس تهران شناور شد

میانگین سهام شناور آزاد در بورس تهران برای نخستین بار به ۲۴ درصد رسید.

دادوستد ۹ هزار میلیارد تومان سکه در بورس‌کالا

ارزش معاملات قراردادهای ‌آتی سکه طلا در بورس کالا از مرز ۹ هزار میلیارد تومان عبور کرد.

رشد ۲۶۴ واحدی شاخص بورس

شاخص کل بورس تهران در مبادلات ۲۶۴ واحد افزایش یافت و به ۷۲ هزارو ۲۸۱ واحد رسید.

کالاهای پرمصرف در مسیر گران شدن

قیمت ۵ گروه کالایی پرمصرف در هفته گذشته نسبت به هفته قبل آن در شهر تهران رشد قیمت داشته است و تنها ۲ قلم از کالاهای پرمصرف خانوارهای تهرانی ارزان‌تر و ۳قلم هم بدون تغییر مانده است.

اختصاص دلارهای حساب‌ذخیره ارزی به طرح‌های عمرانی

رئیس‌جمهور در جلسه ستاد هماهنگی اقتصاد مقاومتی از معاونت نظارت راهبردی رئیس‌جمهور خواست نسبت به استفاده از حساب ذخیره ارزی جهت تداوم طرح‌های عمرانی دولت اقدام کند.

اتصال شبکه سراسری راه‌آهن به قطارهای شهری

وزیر راه و شهرسازی بر ضرورت اتصال شبکه سراسری ریلی کشور به شبکه قطارهای شهری تأکید کرد.