سه شنبه 8 اردیبهشت 1394 | به روز شده: 2 دقیقه قبل

HAMSHAHRIONLINE

The online version of the Iranian daily Hamshahri
ISSN 1735-6393
یکشنبه 15 اسفند 1389 - 12:33:13 | کد مطلب: 129836 چاپ

پدیده مصرف در خرید‌های شب‌عید

اجتماع > رفتارها - زهرا رفیعی:
بعضی از آیین‌ها و مناسبت‌ها فقط و فقط برای بچه‌هاست؛ لزوما نه به معنای بچگانه بودنشان بلکه به این دلیل که هیچ کسی به اندازه آنها از بودن در آن آیین یا فرارسیدن آن مناسبت خوشحال نمی‌شود و در انتظارش شب را به روز نمی‌رساند.

 نوروز از همان مناسبت‌هاست. آدم بزرگ‌ها عید را برای استراحت‌های طولانی‌اش دوست دارند ولی این بچه‌هایند که از آمدن و رفتن مهمان واقعا خوشحال می‌شوند و در ذهنشان اسکناس‌های نو و تا نخورده و خوراکی‌های مورد علاقه‌شان را می‌شمرند. برای بچه‌ها عید، بوی لباس‌های نو می‌دهد؛ لباس‌هایی که می‌خواهند همه ببینندشان و احساس خوش‌تیپی را در تعریف‌های مهمانان و میزبانان ببینند. خرید قبل از عید چه برای بچه‌ها باشد یا برای بزرگ‌تر‌ها سنت شده است، گویی بی‌خرید رخت و لباس نو، سال نو نمی‌شود.

خانواده‌ها به فراخور توان مالی‌شان اولویت‌بندی می‌کنند و بچه‌ها سر صف اولویت خرید قرار دارند. آنها که دستشان بیشتر از بقیه به دهانشان می‌رسد علاوه بر رخت و لباس، لوازم خانه را نیز عوض می‌کنند. در گزارش زیر نگاهی به پدیده مصرف در خرید‌های شب عید انداخته‌ایم.

خیابان‌ها پر است از عابرانی که سر بساط خنزر پنزر فروشی‌ها لحظه‌ای صبر می‌کنند و با وسوسه خرید کالاهای نه چندان مرغوب کنار می‌آیند. می‌خریم با این اطمینان که پول عیدی‌های امسال را به حساب‌هایمان ریخته‌اند و با همان خیال راحت به حراج‌‌ها سر می‌زنیم. روانشناسان معتقدند که آدمی همیشه به‌دنبال لذت است و برای به‌دست آوردن آن هر تغییری را که لازم بداند می‌دهد. تغییرات، تنوع به همراه می‌آورند. خیلی از خرید‌های ما ریشه در به‌دست آوردن لذت دارد؛ لذتی که در تنوع خود را نشان می‌دهد. خرید برای بسیاری از افراد یعنی تنوع، در واقع هدف از خرید ایجاد تغییر برای کسب لذت است، به همین خاطر خرید کردن اگر به شکل مطلوب انجام شود می‌تواند برای فرد ایجاد لذت کند.مصرف‌زدگی، استفاده بیش از حد و مصرف نامعقول کالاها و جایگزینی نیازهای غیر‌واقعی به جای نیازهای واقعی است و اگر چه مصرف یک متغیر اقتصادی و پیش نیاز تولید در کشور است اما مصرف‌زدگی پدیده‌ای مضر و آسیب‌زا در اقتصاد ملی است.

مصرف یک پدیده اجتماعی است. دلیل اجتماعی بودن آن را می‌توان در اقشار مختلف اجتماع یافت. دکتر امید علی‌احمدی، استاد دانشگاه آزاد در این‌باره می‌گوید: اقشار مختلف جامعه در مکان‌ها و زمان‌های مختلف مصارف متفاوتی دارند. اگر مصرف فقط یک امر فردی و روانشناختی تلقی می‌شد طبیعتا این تنوع را در گروه‌ها و شرایط اجتماعی مختلف نمی‌داشت به این دلیل می‌توان این برداشت را داشت که مصرف امری اجتماعی است. بر اساس مصرف هم می‌توان آدم‌ها را دسته‌بندی کرد. گروه قابل توجهی از مردم مصرف ویژه‌ای را انجام می‌دهند و عموم مصرفشان به هم شبیه است بنابراین سبک‌ویژه زندگیشان متفاوت خواهد شد. مصرف به‌عنوان یکی از شاخص‌های مهم زندگی هم شناخته می‌شود. به راحتی می‌توان گفت به من بگو چه مصرف می‌کنی تا بگویم سبک زندگی تو چیست. اگر حتی به پسماند‌های مصرفی یک خانواده در طول سال، ماه، هفته و حتی روز نگاه کنید می‌توانید این سبک را شناسایی کنید. در واقع کسی که دکوراسیون عوض می‌کند، خانه جدید می‌خرد، لباس‌های متنوع دارد سبک زندگی‌اش را به راحتی می‌توان تشخیص داد. به‌طور مثال از نسبتی که مصرف مواد خوراکی به مواد فرهنگ و یا سایر موارد دارد می‌توان سبک‌های زندگی افراد را تشخیص داد. سبک‌های زندگی، آدم‌ها را به خرید کالاهای فرهنگی‌تر یا مصرف‌گرایانه‌تر سوق بدهد که اثر درازمدت و ذهنی بیشتر یا کمتری را به‌دنبال خواهد داشت. میزان و نوع مصرف همچنین می‌تواند تغییر در فضا ایجاد کند.

این جامعه‌شناس می‌گوید: مصرف، فقط برای رفع نیاز نیست. برای مصرف، جامعه‌شناسان و صاحب‌نظران کارکرد‌های مختلفی را در نظر گرفته‌اند. یکی از این موارد مصرف خودنمایانه یا نمایشی است، نوع دیگر آن ابزاری برای ابراز منزلت است. به‌طور مثال وقتی کسی خودرویی می‌خرد که به لحاظ کیفیت فقط 10درصد با ماشین دیگر فرق می‌کند اما قیمتی 10برابر بیشتر دارد نشان می‌دهد که آن فرد پرداخت 9برابر بیشتر را برای کسب منزلت بیشتر پرداخته است. نوع دیگری آن، مصرف نمادین است. در این صورت از مصرف به‌عنوان یک عنصر نمادین و وسیله ارتباطی استفاده می‌کنیم برای اینکه به دیگران بگوییم ما چگونه فکر می‌کنیم. در مد برای اینکه فرد خود را متمایز کند و گرایش خود را نشان بدهد، امکان دارد از مد به عنوان رسانه‌ای برای اعلام هویت خود و چیستی و اعتقادات خود استفاده کند.

مصارف گاهی شکل آیینی دارند؛ مثل مصارف آیینی عید. طبیعی است که ابزارها و امکانات لازم برای چنین مراسمی را خریداری می‌کنیم و به مصرف می‌رسانیم.

آنچه در مورد مصرف شب عید می‌توان گفت این است که درست است که مردم ایران در این زمان بیش از سایر ایام سال خرید می‌کنند ولی این مصرف در طبقات مختلف یکسان نیست و معانی یکسانی نیز برای آنها وجود ندارد. به‌نظر می‌رسد که در طبقات بالا، متوسط و پایین اندک تفاوتی وجود داشته باشد. مثلا در طبقه متوسط این خرید‌ها برای ماندگاری و حفظ سنت‌ها و نشان دادن اعتقاد به این سنت‌هاست. در نظر طبقه بالا خرید شب عید بیشتر به معنای گذراندن دوره و زمانی است که خبر از نو شدن می‌دهد و بایستی تغییراتی در خودرو، خانه و لوازم منزل داد. در طبقات پایین مصرف نمادین و آیینی برای نشان دادن همگرایی و عنصر ارتباطی موجود در خود مراسم است برای اینکه نشان بدهند که آنها هم مانند دیگران به یک چیز می‌اندیشند و اعتقادات مشابهی دارند. به هر حال خرید شب عید می‌تواند نظام معناشناختی خاصی را ایجاد کند و کارکرد‌های مختلفی داشته باشد.دکتر امید علی‌احمدی در مورد اختصاص بیشترین خرید‌های نوروزی به کودکان می‌گوید: در طبقات پایین که وسع خانواده‌ها به قدری نیست که برای همه اعضای خانواده به یک اندازه خرید شود، اولویت‌بندی می‌شود و در این بین اولویت معمولا با کودکان است چرا که می‌خواهند آیین کهن و ارزشمند نوروز را به آنها یاد بدهند و البته این کودکان هستند که باید خاطراتی خوش از این دوران در ذهنشان داشته باشند.

در طبقات دیگر نیز اگر چنین اولویت‌بندی باشد بیشتر با محوریت زمان و میزان خرید است وگرنه برای دیگران نیز می‌توان به اندازه کودکان خرید کرد. در روز‌های دیگر سال مصرف اگر مخاطب خاصی نداشته باشد زنانه و مردانه می‌شود. خرید‌هایی مانند لوازم برقی خانه را غالبا مردان انجام می‌دهند و تصمیم نهایی را می‌گیرند ولی در مصارف روزمره نقش زنان جدی‌تر است. اما در خرید شب عید بسته به اینکه کدام جنس نقش عمده‌تری داشته باشد و به لحاظ فرهنگی آن نقش به کدام دو نقش متصل باشد این تصمیم‌گیری متفاوت است. وی گفت: فرهنگ، نقش تأثیر‌گذاری در نوع خرید دارد، بسته به اینکه در چه جنس و طبقه‌ای باشد به افراد نقش می‌دهد. اگر چه اینها باید کمرنگ شود و کل خانواده در آن چیزی که خریداری می‌شود نظر بدهند.

وی در پاسخ به این سؤال که آیا لذت از خرید کردن ریشه جامعه‌شناسانه دارد گفت: لذت یک واژه جامعه شناسانه نیست ولی شوق و تمایل افراد به خرید در گروه‌های اجتماعی مختلف نشان از همسویی و همسانی‌هایی دارد. لذت از خرید در اینجا معنای جامعه‌شناسانه می‌یابد. خرید‌های شب عید آنجا که می‌خواهیم شبیه دیگران بشویم یا معنایی را به آنها منتقل کنیم و تفاوت‌های خودمان را گوشزد کنیم، کارایی می‌یابد.

انتخاب سردبیر

تهران نفس می‌کشد

حامد فوقانی: گردوغبار آسمان پایتخت فقط منشأ خارجی ندارد چراکه معادن شن و ماسه جنوب غرب تهران با وسعت ۴۵۰هکتار یکی از مهم‌ترین کانون‌های تولید گردوغبار به‌حساب می‌آید. البته که خبر می‌رسد این معادن بزرگ به‌زودی تعطیل می‌شوند و کم‌کم جای آنها را فضای سبز و تفرجگاه شهری می‌گیرد.

۱۶ تیم حاضر در مسابقات جام جهانی ساحلی مشخص شدند

همشهری آنلاین: تیم‌های راه یافته به مسابقات جام جهانی فوتبال ساحلی ۲۰۱۵- پرتغال از شش منطقه جهان مشخص شدند.

راه‌اندازی موزه مجسمه در عمارت عین‌الدوله

مجسمه‌های شهری با تعیین عمارت عین‌الدوله به‌عنوان پایگاه اولیه موزه مجسمه دارای سرپناه شدند.

یادبود چرنوبیل

همشهری آنلاین: یکی از بستگان کشته‌شدگان حادثه چرنوبیل روز یکشنبه ۲۶ آوریل (۶ اردیبهشت) ۲۰۱۵ عکسی را در نزدیکی بنای بادبود قربانیان انفجار نیروگاه هسته‌ای چرنوبیل در کیف پایتخت اوکراین قرار می‌دهد.

مفاهیم: حفره خشک در دندانپزشکی چیست؟

همشهری آنلاین: اگر دندان کشیده باشید، شاید با عارضه‌ای بسیار دردناک به نام حفره خشک (Dry Socket) یا اوستئیت آوئولی که پس از آن ممکن شروع شود، آشنا باشید.

اقامه نمـاز به وقت سفر (قسمت اول)

اصغر اصغری: نماز ازجمله فرایضی است که اقامه آن در هر شرایطی واجب شده است.

کشف فسیل صدفی ۶۵ میلیون ساله در تربت حیدریه

همشهری آنلاین: عضو هیات گروه جغرافیای طبیعی دانشگاه آزاد اسلامی واحد مشهد از کشف فسیل صدف دو کفه‌ای دوره دوم زمین‌شناسی (کرتاسه) ۶۵ میلیون ساله در ارتفاعات پیشکوه شهرستان تربت حیدریه خبر داد.

۸ اردیبهشت؛ مهم‌ترین خبر روزنامه‌های ورزشی صبح ایران

همشهری‌آنلاین: تیتر یک روزنامه‌های ورزشی صبح ایران به شرح زیر است:

۸ اردیبهشت؛ خبر اول روزنامه‌های صبح ایران

همشهری‌آنلاین: تیتر یک روزنامه‌های صبح ایران عبارت است از:

آشنایی با روش تهیه پنکیک پیازچه

همشهری آنلاین: پنکیک‌ پیازچه در زمره‌ی پیش غذاهای محبوب چینی به حساب می‌آیند و تهیه‌ی آن هم از رستوران و هم از دستفروشان ‏دورگرد امکان‌پذیر است. این پنکیک‌ها به انواع شانگهایی آن بسیار نزدیک است. شما حتی می‌توانید آنها را آماده کرده و در فریزر بگذارید و هر وقت دوست داشتید بپزید و میل کنید. ‏

تیم ملی اسنوکر ایران به مرحله حذفی صعود کرد

همشهری آنلاین: با پایان یافتن مسابقات مرحله گروهی، امیر سرخوش، سهیل واحدی، افشین عبدالمحمدی و احسان حیدری‌نژاد به مرحله حذفی راه یافتند.

چرا خانم‌ها باید قبل از ساعت ۸ شام بخورند؟

همشهری آنلاین: محققان به این نتیجه رسیده‌اند که یک مدت دوازده ساعته‌ی روزه بودن در طول شب میزان قند خون را کاهش می‌دهد و به این ترتیب خطر ابتلا به دیابت و سرطان سینه کاهش پیدا می‌کند.

آشنایی با سه غذای رژیمی با کلم بروکلی

همشهری آنلاین: اگر تا بحال از کلم بروکلی استفاده نکرده‌اید دستور پخت‌های زیر را امتحان کرده و بروکلی را وارد رژیم غذایی خود کنید.

بیش از ۴میلیون تومان اختلاف کف و سقف حقوق بازنشستگی

علی‌اصغر محمدی: تفاوت فاحشی بین کف و سقف حقوق بازنشستگان سازمان تأمین‌اجتماعی وجود دارد. کف حقوق بازنشستگی امسال ۷۱۲هزار تومان و سقف آن نیز ۵میلیون تومان است، بدین‌ترتیب ۴میلیون و ۲۸۸هزار تومان اختلاف میان بازنشستگان مشاهده می‌شود.

مفاهیم: نویز صورتی چیست؟

همشهری آنلاین: نویز صورتی یکی از به اصطلاح نویزهای رنگی است، اما کاملا با نویز سفید متفاوت است.

تسهیلات ایثارگران در بودجه۹۴ (۴)

قانون برنامه پنج‌ساله پنجم توسعه جمهوری اسلامی ایران در پایان سال جاری به سرانجام خود می‌رسد. ماده۲۲۵ این قانون دولت را موظف کرده است، بار مالی همه قوانین و مقررات از جمله احکام قانون برنامه پنجم که مستلزم استفاده از منابع عمومی است را در لوایح بودجه سنواتی در حدود درآمدهای وصولی اجرا کند.

افزایش تعرفه‌های پزشکی‌تصویب شد

سرانجام و پس از کش‌وقوس‌های فراوان بین مخالفان و موافقان، میزان افزایش تعرفه‌های درمان سال۹۴ ابلاغ شد.

روی خوش هسته‌ای اعراب به تل‌آویو

از سال۱۹۷۰ و در دوران جنگ سرد پیمان منع گسترش تسلیحات هسته‌ای (ان‌پی‌تی) اجرایی شد تا شاید صلح و آرامش در دنیا بیشتر شود و جهان جایی امن‌تر برای زندگی بشر باشد.