آگاهي از اين موضوع كه با اجراي برخي راهكارهاي ساده به‌ويژه در ساختمان‌هاي در حال ساخت مي‌توان از اتلاف مقدار قابل توجهي انرژي در واحدهاي مسكوني و تجاري جلوگيري كرد، مي‌تواند به بازگشت ميزان قابل‌توجهي از اين انرژي به سبد ذخيره ملي كمك كند.

بررسي وضعيت مصرف انرژي در ساختمان‌ها نشان مي‌دهد كه اين موضوع به‌طور مستقيم به عدم‌اجراي قوانين به‌ويژه مبحث نوزدهم مقررات ملي ساختمان در كشور مربوط مي‌شود. با اين وجود ناديده گرفتن اين مسائل از سوي سازندگان همچنان ادامه دارد و حتي بسياري از ساختمان‌هايي كه هم اكنون در كشور ساخته مي‌شوند با مشكلات متعددي در اين زمينه مواجه هستند؛ در حالي كه اتلاف انرژي هزينه‌هاي سنگيني را به اقتصاد ملي وارد مي‌كند.

از سوي ديگر برابر با ماده 33 قانون نظام مهندسي كشور، وزارت مسكن و شهرسازي مسئول اجراي ضوابط و مقررات ملي ساختمان در طراحي و اجراي تمام طرح‌هاي ساخت و ساز بوده كه در 20 مبحث تدوين شده است، مديريت مصرف انرژي نقش عمده و مؤثري را در زمينه حفظ منابع ايفا مي‌كند و با توجه به اينكه مقررات ملي ساختمان به تمام دستگاه‌هاي ذي‌ربط ابلاغ شده برقراري ارتباط با مجريان، پيمانكاران و توليدكنندگان تجهيزات بهينه‌سازي به‌عنوان راهكار اصلي اجرايي شدن قوانين تلقي مي‌شود؛ با اين وجود به جرات مي‌توان گفت در شرايط فعلي هنوز بسياري از فعالان بخش ساخت‌وساز آشنايي دقيقي با اين مفاهيم ندارند و بايد روش‌هاي بهينه‌سازي مصرف سوخت در ساختمان‌ها معرفي و آموزش داده شود.

مصرف كمتر، آسايش بيشتر

در بسياري از كشورها، ساختمان‌ها بيش از 40 درصد سهم كل انرژي را مصرف مي‌كنند، بنابراين در نظر گرفتن برنامه‌هاي جدي براي كاهش مصرف انرژي در اين بخش هدفي است كه بايد با فراهم كردن شرايط آسايش ساختمان با حداقل مصرف انرژي تامين شود.

در چند دهه گذشته بالا رفتن تقاضا براي حفظ انرژي منجر به استفاده وسيع از مصالح عايق‌ در پوشش ساختمان شده است، اين گفته‌هاي محمد رضا اسلامي، يكي از كارشناسان سازمان بهينه‌سازي مصرف سوخت است.

او مي‌گويد: «از مسائل مهم در اين زمينه، هدايت از طريق رسانايي، تابش، انرژي و پنجره است. توجه به اين موارد علاوه بر آنكه آرامش را براي ساكنان به ارمغان مي‌آورد، موجب صرفه‌جويي قابل‌توجهي در مصرف انرژي خواهد شد. مصالح با مقاومت حرارتي بالا مانند پشم و سنگ، عايق خوبي هستند و ديوارهاي توخالي شيشه‌ها و پنجره‌هاي دو جداره هم به‌علت وجود لايه‌‌اي از هوا بين دو جداره، موجب افزايش مقاومت حرارتي مي‌شوند.

اسلامي در مقايسه اتلاف انرژي از طريق ديوارهاي آجري و پنجره مي‌گويد: «عايق حرارتي شيشه و آجر يكي است، با اين وجود به‌دليل ظرافت شيشه نسبت به ديوارهاي آجري ميزان حرارت 40 برابر سريع‌تر از دست مي‌رود، بنابراين استفاده از پنجره‌هايي كه يك متر و 10 سانتي‌متر از كف فاصله دارند نه تنها ميزان انرژي كمتري را از دست مي‌دهد، بلكه براي دريافت نور فضاي پشت آن نيز كافي است.»

اين كارشناس سازمان بهينه‌سازي مصرف سوخت با بيان اينكه با توجه به جمعيت و اندازه اتاقي كه پنجره براي آن در نظر گرفته مي‌شود، مي‌توان گفت كه دريافت 30 درصد نور و گرما كافي است، ادامه داد:«اتاق‌هايي كه با پنجره‌هاي يك متر و 80 سانتي‌متري و حتي 2متري ـ برابر با اندازه يك ديوار ـ براي آن در نظر گرفته مي‌شود، علاوه بر اينكه براي گرمايش و سرما با مشكل روبه‌رو خواهد شد، نور اضافي را به اتاق هدايت مي‌كند كه در بيشتر موارد براي مقابله با آن از پرده‌هاي ضخيم استفاده مي‌شود كه كاري بيهوده است.

افزايش بازدهي با دوجداره‌ها

يكي از بخش‌هاي مؤثر ساختمان در انتقال انرژي، پنجره‌ها هستند كه گاهي اصرار بر كاهش مخارج آنها و نوع نما، باعث كاهش بازده انرژي و موجب تحميل انتخاب سامانه انرژي قوي‌تر براي ساختمان مي‌شود، اين موضوعي است كه اسلامي در بخش دوم گفته‌هاي خود بر آن تأكيد مي‌كند و مي‌گويد:«يك نماي بهينه از لحاظ انرژي سهم مهمي در انتخاب يك سامانه انرژي اقتصادي در ساختمان دارد؛ البته سطوح شيشه‌اي بزرگ فوايدي از لحاظ استفاده از نور طبيعي روز دارند اما از آنجا كه پنجره‌ها و به‌طور كلي شيشه‌ها، يكي از بهترين گذرگاه‌هاي گرما و سرما محسوب مي‌شوند و با توجه به اينكه طبق محاسبات به عمل آمده، بيش از 30 درصد از گرماي داخل از اين طريق به هدر مي‌رود، براي صرفه‌جويي در انرژي گرمايي، بهترين كار نصب شيشه‌هاي دوجداره است.»

اين كارشناس سازمان بهينه‌سازي مصرف سوخت ادامه داد:«انجام اين كار داراي دو مزيت اصلي است؛ هم مانعي براي رد و بدل سريع انرژي پديد مي‌آيد و هم با توجه به اينكه امروزه بيشتر پنجره‌هاي ساختمان‌ها به خيابان و كوچه‌هاي پر رفت‌وآمد و پر سر و صدا مشرف هستند، به اين طريق عايقي در مقابل سر و صدا نيز ايجاد شده و آرامش بيشتري در خانه حاكم مي‌شود. البته او تاكيد مي‌كند كه استفاده از پنجره‌هاي دوجداره كه نماهاي تمام شيشه‌اي دارند، از نظر قيمت مقرون به صرفه نيست.

نماي ساختمان،  هويت شهر

دكتر مصطفي بهزادفر، استاد دانشگاه علم و صنعت، نما را از جهت رنگ، ميزان شفافيت و هماهنگي با طراحي شهري قابل اهميت مي‌داند و مي‌گويد: « در حالي كه كاربرد شيشه به‌طور محدود در ساختمان اشكالي ندارد، اما اينكه در90‌درصد يك ساختمان از شيشه استفاده شده باشد، با معماري شهري ايران و تهران سازگاري ندارد.»

او دلايل اقليمي را يكي از موارد اصلي در اين مورد مي‌داند و ادامه مي‌دهد: «هواي گرم و خشك ايران و تهران و ميزان بالاي تابش نور كه مانند كشورهاي اروپايي محدود نيست، يكي از چند دليلي است كه استفاده از نماهاي شيشه‌اي به ميزان زياد را زير سؤال مي‌برد.»

دكتر بهزادفر با بيان اينكه انعكاس نور دروني و بيروني براي مناطقي با اين نوع آب و هوا و تابش نور فاقد مطلوبيت است، افزود:«استفاده از معماري سنتي نيز در سال‌هاي اخير رو به فراموشي گذاشته است و استفاده از فضاهايي كه بتواند نماي مبتني بر مصالح بومي مانند آجر و سنگ را در ساختمان‌هاي تازه‌ساز نشان دهد، كمتر ديده مي‌شود، در حالي كه با تكيه بر عامل زيبايي‌شناسي نيز مي‌توان گفت اين نوع نماها براي تهران مطلوبيت ندارد.»

استاد دانشگاه علم و صنعت ادامه داد: «براساس عامل زيبايي‌شناسي در بنا بايد گفت بنايي كه يكنواختي آزاردهنده نداشته باشد و تنوع و يكپارچگي در آن رخ بنمايد، از مطلوبيت بيشتري برخوردار است؛ در حالي كه بناهاي تمام شيشه علاوه بر اينكه تناسب بصري ندارد، خشك و بي‌روح به‌نظر مي‌رسد كه حتي با انعكاس نور از طريق شيشه عابران را آزار مي‌دهد.» دكتر بهزادفر در نظر گرفتن موضوع زلزله را در استفاده از شيشه در بناهاي ايران و تهران ضروري دانست و افزود:«تهران يك شهر زلزله‌خيز با درصد بالا است.

اين امر بديهي، قطعي و اثبات شده است كه نمي‌توان از آن چشم‌پوشي كرد، بنابراين استفاده بيش از اندازه از شيشه در ساختمان خطر ريزش در زمان وقوع اين‌گونه حوادث را بالا برده و اصولا منطقي نيست.» او با تأكيد بر اينكه حتي ممكن است انفجاري از داخل باعث پرتاب خرده شيشه‌ها در زمان بروز حادثه شود، توصيه كرد كه بهتر است در ايجاد نماهاي شيشه‌اي براي ساختمان‌ها تعديل شود.

در كنار اين موضوع بسياري از محققان و كارشناسان مبحث انرژي معتقدند درصورتي كه روش‌هاي منطقي مصرف انرژي در كشور اجرا شود تا سال 1393 افزون بر 16 درصد و تا سال 1403 حدود 27 درصد كاهش مصرف انرژي را شاهد خواهيم بود كه اين رقم معادل 3 هزار و 186 ميليون بشكه نفت خام محاسبه مي‌شود.