و با مقايسه اين ماركرهاي ژنتيك، عمل تعيين هويت سريع‌تر صورت مي‌گيرد و همه افراد همانند كدملي، صاحب« باركد» ژنتيك كه تعيين‌كننده هويت ژنتيك هر فرد است، مي‌شوند.

دكتر محمود تولايي، رئيس پژوهشكده فناوري‌هاي نوين زيستي دانشگاه علوم پزشكي بقيه‌الله، باركد ژنتيك را مانند كد ملي دانست و به همشهري گفت: اين باركد ژنتيك به ما امكان مي‌دهد در حوادثي كه پيكر فرد قابل شناسايي نباشد تنها با استفاده از يك تار مو يا در حد ميلي‌متر از بافت بدن و يا اندكي از مايعات بيولوژيكي بدن فرد به شناسايي قطعي وي بپردازيم.

وي افزود: با توجه به اينكه ايران جزء كشورهايي است كه از عوارض طبيعي مانند سيل و زلزله برخوردار است و بعضا امكان در معرض جنگ قرارگرفتن را دارد، براي پيشگيري از اينكه در حوادث آينده، افراد پس از جان باختن گمنام و ناشناخته باقي بمانند، سعي شده است تا اين دانش و قابليت به كشور معرفي شود.

در اين طرح فعلا اولويت با گروه‌ها و مشاغل پرخطر مثل خلبانان، خبرنگاران، آتش‌نشانان و...است كه اگر سازمان‌هاي مربوطه قرارداد‌هاي لازم را عقد كرده باشند به آنها تعلق مي‌گيرد در غير اين‌صورت افراد بنا به ميل شخصي خود مثلا درصورت ارائه به دادگاه مي‌توانند با پرداخت هزينه‌هاي آن، اين كار را انجام دهند.

وي در پاسخ به اين سؤال همشهري مبني بر اينكه ميانگين هزينه اين كار در حال حاضر چقدر است؟ تصريح كرد: انجام اين كار به‌دليل گران‌‌بودن كيت‌هاي آزمايشگاهي بسيار پرهزينه بوده و حدود 700‌دلار است و هر فرد مي‌تواند برمبناي قرارداد حدود 200 تا 300‌هزار تومان پرداخت نمايد.

تولايي ادامه‌داد: استفاده از اين فناوري مي‌تواند مانع بسياري از سودجويي‌ها و خلاف‌ها شود؛ به‌طور مثال فردي كه بيمه عمر است براي اينكه مورد سوءاستفاده قرار نگيرد، نمونه دي‌ان‌اي او در سازمان بيمه‌اي جهت مطابقت موجود است.

وي اضافه كرد: البته اين قابليت در حوزه‌هايي مانند تعيين ابويت، تشخيص مجرم و رديابي لكه‌هاي خون براي شناسايي افراد مجرم در دنيا در حال اجراست و طي چند سال گذشته در كشور ما نيز استفاده شده اما براي نخستين بار است كه به شكل انبوه از مجموعه اطلاعات ژنتيك باركد تهيه‌شده است كه ترجمه اطلاعات آن مي‌تواند تصوير منحصر به فرد اختصاصي براي هر فرد را تشخيص دهد.

انگشت نگاري ژنتيك

استفاده از اطلاعات ژنتيك موجود در يك سلول و پي‌بردن به هويت ژنتيك آن در واقع نوعي
 انگشت نگاري از دي‌ان‌اي است. اين روش كارايي‌هاي مختلفي در زندگي بشر دارد كه يكي از مهم‌ترين كاربردهاي آن شناسايي قربانيان حوادث مختلف از جمله سقوط هواپيما، آتش‌سوزي‌ها و تصادفات شديد است.

تولايي خاطرنشان ساخت: اثر انگشت ژنتيك به اين معني است كه با استفاده از سلول‌هايي از بدن انسان، اعم از پوست، مو، استخوان يا ارگان‌هاي ديگر مولكول‌هاي
دي ان‌اي فرد استخراج مي‌شود و مي‌توان هويت ژنتيك او را شناسايي كرد و با بررسي همان نواحي تكراري كه در دي‌ان‌اي افراد مختلف متفاوت است، به تفاوت‌هاي انسان‌ها با يكديگر پي برد.

پزشكي قانوني

در اين روش با استفاده از كوچك‌ترين اثر باقي‌مانده از مجرم، دي‌ان‌اي فرد استخراج مي‌شود.
ذره‌اي از بزاق، ناخن، مو و حتي ته سيگار به جاي مانده از فرد كه اثري از سلول‌هاي او روي آن باقي مي‌ماند، براي متخصص جهت تشخيص هويت كفايت مي‌كند.

دكتر تولايي تأكيد كرد: در اينگونه موارد اگر يك بانك اطلاعاتي باشد كه اطلاعات ژنتيك تمامي مجرمين در آن ثبت شود و به عبارتي پروفايل ژنتيك آنها تهيه شده باشد با مقايسه اطلاعات به دست آمده سرعت عمل تشخيص مجرمين بالا مي‌رود.

متخصص بيوفناوري نيز در اين زمينه بيان داشت: استفاده از روش تعيين هويت ژنتيك افراد در مسائل بيولوژيكي، تكامل و مهاجرت‌هاي ژنتيك در عرصه‌هاي جغرافيايي مطرح مي‌شود.

دكتر تولايي در خصوص كاربرد باركد ژنتيك جهت رديابي مجرمين اذعان كرد: ابتدا تشخيص هويت افراد در جرايم جنايي با توجه به يك سري شواهد قابل رؤيت و توجه به شكل ظاهري افراد انجام مي‌شد، اما به مرور زمان عمل تشخيص هويت با استفاده از اثر انگشت مجرم انجام مي‌شود كه اين روش نيز مشكلاتي به همراه دارد.

او در ادامه گفت:‌ در بسياري موارد مجرمين عمدا براي از بين بردن امكان رديابي، اثر انگشت خود روي آلات و ابزار جرم را از بين مي‌بردند. وي افزود: در اينگونه موارد كه شواهد ظاهري به‌طور كامل از بين رفته باشد توجه به ويژگي‌هاي ژنتيك فرد بسيار حائز اهميت است.

تهيه كارت‌هاي ژنتيك

رئيس پژوهشكده فناوري‌هاي نوين زيستي تصريح كرد: در حال حاضر در ايران براي شاغلين در شغل‌هاي پر خطر از جمله خلبانان، كادر‌هاي پرواز و نظاميان كار تهيه كارت‌هاي ژنتيك آغازشده است.

افرادي چون خلبانان، نيروهاي مسلح، ملوانان و افراد ديگري كه در مشاغل پرخطر شاغل هستند، جزو گروه‌هاي هدف به شمار مي‌روند و با اجراي كامل اين طرح و ايجاد بانك اطلاعات ژنتيك، امكان تشخيص هويت آنها كه در معرض سوانح و خطراتي چون سقوط هواپيما، آتش‌سوزي، انفجار، زلزله و سيل قرار دارند به سهولت فراهم مي‌شود.

درصورت تهيه كارت‌هاي ژنتيك با داشتن باركد ژنتيك افراد در بانك، مي‌توان با استفاده از يك تار مو، يك قطره خون يا چند ميلي‌متر مربع از بافت بدن فرد كه پس از حوادث ناگوار در محل باقي مي‌ماند اطلاعات ژنتيك وي را استخراج و هويت او را شناسايي كرد.

دكتر تولايي درخصوص طرح‌هاي مرتبط در دست اجرا تأكيد كرد: تعيين هويت ژنتيك شهداي گمنام و مفقودين طرحي مداوم است كه انجام مي‌شود.

پس از يافته شدن اين پيكرها، قطعه كوچكي از استخوان جدا شده و ماركر ژنتيك آنها با نمونه خون خويشاوندان آنان تطبيق داده مي‌شود.

از آنجا كه خصوصيات ژنتيك فرد در تك‌تك سلول‌هايش وجود دارد، استفاده از اين شيوه به پژوهشگران اين امكان را مي‌دهد كه با در اختيار داشتن يك قطعه مو، يك قطره خون، يك قطعه استخوان و يا حتي آثار بزاق دهان يك فرد نسبت به شناسايي او اقدام كنند.