گزارش- نرگس رضايي:
نگرانيهاي مسئولان شهري و محيطزيست از بروز پديده «ريزگرد» در حالي عميقتر ميشود
كه اين پديده تاكنون دوبار آسمان تهران را تحتتأثير سوء قرار داده و در هر دو بار متوليان كاهش آلودگي هوا در دستگاههاي دولتي سكوت كردهاند.
پيش از اين زماني كه «ريزگرد» در اوايل سال براي اولينبار بروز كرد، مسئولان اجرايي در حوزه سلامت و محيطزيست با اين ادله كه «پديده» قابل پيشبيني نيست، كوتاهي خود در برابر سلامت شهروندان را توجيه و حتي با طبيعي جلوهدادن بروز چنين پديدههايي از آن دفاع كردند. هر چند در ابتداي بروز اين پديده كه بهمدت 24 ساعت، ميزان ذرات معلق در آسمان پايتخت را تا سهبرابر افزايش داد، اين ادله قابل قبول بوده و ميشد آن را پذيرفت اما در بازگشت دوباره اين پديده كه همزمان با بروز آن در استانهاي شمال غرب كشور اتفاق افتاد، اين ادله نهتنها رد شد بلكه مسئولان شهري و محيطزيست به ابعاد تازهاي از علل بروز پديده اشاره كردند كه نشان ميدهد، ريزگرد، قابل پيشبيني بوده و مسئولان سلامت و محيطزيست به اين علت كه اطلاعرساني نكرده و از موضع انفعال برآمدند، بايد جوابگو باشند چرا كه پيامدهاي اين پديده روي سلامتي شهروندان كمتر از آثار آلودگيهوا در زمستان سال گذشته نبوده است.
براساس اظهارات برخي مسئولان سلامت در ردههاي مياني، در جريان بروز پديده ريزگرد در پايتخت، اختلالات تنفسي ميان شهروندان افزايش يافته و تعداد زيادي از بيماران قلبي- تنفسي از اين موضوع آسيب ديدند.
گرچه اين اظهارات در حد تخمين و برآورد مسئولان از چند واحد درماني بوده و نهادرسمي هيچگاه آمار و ارقام مشخص از تعداد مراجعات به مراكز درمان پايتخت ارائه نداد اما نشست اخير وزيران 6دستگاه درخصوص آلودگي ناشي از پديده ريزگرد كه در ميان آنها اسم 7وزير امورخارجه نيز ديده ميشود بر حساسيت موضوع صحه گذاشته و اين شائبه كه مسئولان در اطلاعرساني كوتاهي كردهاند را تقويت ميكند چرا كه در بروز اين پديده عامل انساني بيتأثير نبوده است؛ موضوعي كه پيش از اين چنين تصور ميشدكه هيچ دخالتي در علل بروز «ريزگرد» نداشته است.
خواب خرگوشي سازمان حفاظت محيطزيست
براساس تازهترين اظهارات كارشناسان و مسئولان محيطزيست در علل بروز اين پديده، عامل انساني نيز دخالت داشته و اين مسئله تا حدود زيادي از تغيير سياستهاي مسئولان كشوري و دولتهاي همسايه نشأت ميگيرد. مطابق اين اظهارات از آنجا كه منشاء اين پديده از كويرهاي عراق و زمينهاي باتلاق آن كه درحال خشكشدن هستند بوده و براثر جريان باد به كشورهاي همسايه نفوذ ميكند، 3كشور ايران، عراق و عربستان بهصورت مشترك هزينههاي مالچپاشي اين اراضي را تأمين و تمام اراضي در فصل خاصي از سال مالچپاشي ميشد كه امسال بهعلت بروز برخي مشكلات و تغيير رويه دولتها در اين ارتباط، اين اقدام صورت نگرفت و پديده ريزگرد بهصورت گسترده بخشهايي از كشور را مورد هجوم قرار داد، بهگونهاي كه از جنوب كشور آغاز و به شمال غرب كشيده شد و در اين بين پايتخت به علت رطوبت موجود در هوا بيشترين ميزان گردوغبار ناشي از ريزگرد را تجربه كرد؛ موضوعي كه از ديدگاه كارشناسان سلامت مستلزم اطلاعرسانيهاي گسترده و همهجانبه از سوي رسانه ملي و متوليان بهداشت جامعه بود.
محمدهادي حيدرزاده، مشاور شهردار تهران در امور محيطزيست با تأكيد بر اين نكته كه به علت گستردگي اين پديده در كشور موضوع از ابعاد مختلف حساسيت پيدا ميكند، ميگويد: قبل از بررسي علل و در ابعاد طبيعي اين موضوع، بايد از مسئولان اين سؤال را پرسيد كه چرا به موضوع آن طور كه بايد حساسيت نشان ندادند و براي مالچپاشي اراضي همانند سالهاي قبل اقدامي صورت نگرفت؟
چرا كه مسئولان در سازمان حفاظت محيطزيست خود به اين موضوع آگاهي دارند و ميدانند ايران و عربستان دريافتكننده گردوغبار ناشي از اين پديده هستند و بايد براي پايداري ذرات شن در منطقه بروز پديده، روند مالچپاشي را ادامه ميدادند درحاليكه عملاً ميبينيم دستگاههاي متولي نهتنها از اين بابت هيچ نگراني نداشتند بلكه در حال حاضر نيز كه احتمال بازگشت پديده وجود دارد باز اقدامي انجام نميدهند؛ گويي سلامت شهروندان هيچ اهميتي ندارد و سازمان حفاظت محيطزيست همچنان در خواب خرگوشي خود بهسر ميبرد.
او ميافزايد: سازمان حفاظت محيطزيست و وزارت بهداشت در اين ارتباط، كوتاهي كرده و بهنوعي سلامت شهروندان را با سهلانگاري بهخطر انداختهاند و پيامدهاي ناشي از اين پديده روي سلامتي مردم زماني مشخص ميشود كه وزارت بهداشت، آمار دقيقي از ميزان مراجعات شهروندان به مراكز درمان ارائه دهد درحاليكه اين اتفاق نهتنها نميافتد بلكه آنها با سكوت در اين زمينه سعي ميكنند آن را كماهميت جلوه دهند.
لزوم نشست كميته اجراي كاهش آلودگي هوا
از ديدگاه مشاور شهردار تهران در امور محيطزيست كه پس از بروز پديده «ريزگرد» براي اولينبار در تهران، درخصوص بازگشت دوباره آن هشدار داده بود، پديده، نياز به بررسي و برنامهريزي در كميته اجرايي كاهش آلودگي هوا- كه بهعنوان متولي كاهش آلودگي هوا بهحساب ميآيد- داشت و بايد برنامهاي براي بازگشت احتمالي آن تهيه ميشد. چرا كه موضوع از نظر حساسيت كمتر از آلودگي هوا در زمستان نبود. در حالي كه اين اتفاق نيفتاد و استانداري تهران حتي به موضوع اشارهاي هم نكرد.
حيدرزاده معتقد است: كميته اجرايي كاهش آلودگي هوا مدتهاست كه جلسهاي تشكيل نداده و ظاهراً اقدامات آنها به روزهايي كه آلودگي هوا شهروندان را ميكشد محدود ميشود و معضلي مثل پديده ريزگرد قابليت تشكيل جلسه از ديدگاه آنها را نداشته است.بيتفاوتي اين كميته نسبت به بروز پديده و احتمال بازگشت آن درحالي است كه به اعتقاد بسياري از كارشناسان شهري و محيطزيست موضوع آلودگي هوا كه قرار بود با پيگيريهاي مسئولان حل شود، رها شده و اين مسئله درخصوص پديده ريزگرد بيش از هر چيز گوياي صوري بودن برخي اقدامات در اين ارتباط است.
دستگاه ديپلماسي بايد ورود ميكرد
كارشناسان محيط زيست معتقدند: باتوجه به حساسيت موضوع و با در نظر گرفتن اين نكته كه احتمال بازگشت پديده ريزگرد به تهران و گسترش آن در ديگر شهرهاي كشور وجود دارد لازم بود دستگاه ديپلماسي نيز در اين زمينه ورود پيدا ميكرد و با انجام مذاكرات با كشورهاي عربستان و عراق براي كنترل آن همانند سالهاي قبل چارهاي ميانديشيد.
عليرحمتي، كارشناس محيطزيست در حالي ورود وزارت امورخارجه را به اين موضوع ضروري ميداند كه معتقد است: پديده ريزگرد هرچند يك مسئله زيستمحيطي بوده اما اقدامات كشورها در كنترل آن ميتواند بسيار موثر باشد. او ميگويد: چنانكه دستگاههاي مختلف اجرايي براي حل مشكل هماهنگ نشوند موضوع ميتواند شكل پيچيدهتري به خود بگيرد و محدوده وسيعتري از كشور را تحت تاثير قراردهد؛ موضوعي كه مشاور شهردار تهران در امور محيطزيست نيز از آن به عنوان بهترين راه حل نام برده و اعتقاد دارد كشورهاي ايران، عراق و عربستان براي كنترل اين پديده بايد سرمايهگذاري كنند و علت اينكه چرا اين اقدام صورت نگرفته بايد مشخص شود.
چرا وزارت بهداشت اطلاعرساني نكرد
اين موضوع كه وزارت بهداشت و درمان در جريان بروز پديده ريزگرد اطلاعرساني نكرده و شهروندان دچار برخي اختلالات تنفسي شدند سوال اغلب مسئولان شهري و محيطزيست بوده و آنها همواره اين انتقاد را به اين سازمان وارد ميكنند كه چرا به رغم هشدارهاي مسئولان در اين حوزه، شهروندان را در جريان خطرات ناشي از اين پديده قرار ندادند و هيچ مسئولي از اين دستگاه اجرايي در خصوص آن اظهارنظر نكرد.
هرچند آنها اين اقدام وزارت بهداشت را همانند سازمان حفاظت محيطزيست به حساب سهلانگاري اين سازمان گذاشته و بيتفاوتي آنها نسبت به سلامتي شهروندان را كوتاهي در حق مردم دانستند. اما سخنگوي وزارت بهداشت در دفاع از رويكرد سازمان در مقابل اين پديده، مسائلي را مطرح ميكند كه به نظر ميرسد اين پديده از ديدگاه آنها چندان اهميت نداشته است.
هادي زارعنژاد ميگويد: زماني كه بحث آلودگي هوا پيش ميآيد ستاد اعلام شرايط اضطرار خود هشدارداده و توصيههاي بهداشتي را به مردم ميدهد بنابراين ضرورتي ندارد وزارت بهداشت در اين زمينه ورود كند و ما نميتوانيم با ارائه اين توصيهها امنيت رواني جامعه را تخريب كنيم.
او ميافزايد: پديده «ريزگرد» چندان جدي نبوده و آنها كه سعي ميكنند موضوع را حساس جلوه دهند مسائل را سياسي ميكنند و الا مگر تهران چه مشكلي داشت و چه اتفاق افتاد كه ما بايد مستقل عمل ميكرديم. سخنگوي وزارت بهداشت در حالي از سياسي كاري در بروز پديده ريزگرد سخن ميگويد كه از ديدگاه چند نفر از پزشكان اورژانس تهران، در جريان بروز اين پديده تعداد مراجعات به مراكز درماني افزايش يافته و شهرونداني كه داراي بيماريهاي تنفسي بودند به علت عدم دريافت توصيههاي بهداشتي و تردد در فضاهاي باز دچار مشكلات جدي شده بودند.
به گفته منصور آژ، يكي از پزشكان اورژانس، بسياري از مراجعان علت تشديد بيماري خود را ندانسته و آن را به عوامل ديگري نسبت ميدادند.غلظت ذرات معلق ناشي از پديده ريزگرد روز شنبه29فروردين به 178 PSI رسيد كه اين ميزان آلاينده براي بيماران تنفسي به شدت خطرناك است.
پيشبينيهاي هواشناسي درست نبود
يوسف رشيدي، مديرعامل شركت كنترل كيفيت هوا معتقد است: هرچند منشأ پديده «ريزگرد» خارج از كشور بوده و ما كنترلي روي آن نداريم ولي با اين حال سازمان هواشناسي بايد پيشبينيهاي درستي از اين پديده به عمل ميآورد و متعاقب آن دستگاههاي متولي به ارائه توصيههاي لازم به شهروندان ميپرداختند. بنابراين بخش مهمي از اين مسئله به پيشبينيهاي كارشناسان باز ميگردد كه حداقل در زمان بروز پديده درست صورت نگرفت.
او ميگويد: متاسفانه ايران از سمت غرب و جنوب توسط كشورهايي احاطه شده كه داراي كويرهاي پهناوري هستند و اين موضوع در اثر جريان باد به بروز پديدههايي ميانجامد كه «ريزگرد» نمونهاي از آن بوده و علت حساسيت آن بدين جهت است كه در تهران گردوغبار ناشي از آن با آلايندههاي صنعتي تركيب شده و رطوبت موجود در هوا خطرات ناشي از آن را افزايش ميدهد.
رشيدي ميافزايد:با وجود اينكه پديده قابل پيشبيني نيست اما در خصوص «ريزگرد» اين موضوع نميتواند صدق كند. چرا كه اين اتفاق به يكباره در تهران نيفتاد و پيش از آن در شهرهاي جنوب كشور شاهد بروز آن بوديم بنابراين مسئولان بايد حساسيت بيشتري به موضوع نشان ميدادند و پيشبينيهاي دقيقي از سوي سازمان هواشناسي ارائه ميشد.
مدارس بايد تعطيل ميشدند
محمدباقر صدوق، مديركل محيطزيست استان تهران نيز همانند ديگر مسئولان به عملكرد متوليان آلودگي هوا و دستگاههاي اجرايي مرتبط با سلامت شهروندان انتقاد داشته و معتقد است: باتوجه به هشدارهايي كه در خصوص بازگشت پديده دادهشده بود بايد كارگروهي تشكيل ميشد و در خصوص مواجهه با پديده، تصميمسازي ميكرد. او ميگويد:در استان آذربايجانشرقي بروز اين پديده به تعطيلي مدارس منجر شد در حالي كه در تهران هيچ اقدامي در اين راستا صورت نگرفت و هنوز هم بسياري از شهروندان از بروز اين پديده اطلاع نداشته و آن را با «مه» اشتباه ميگيرند.
صدوق ميافزايد: به رغم اينكه «ريزگرد» يك پديده طبيعي است ولي چنانكه بيش از چندبار اتفاق بيفتد سلامتي شهروندان را به مخاطره مياندازد و لازم است مسئولان در اين رابطه برنامهريزيهاي جامعي به عمل بياورند، موضوعي كه اغلب كارشناسان شهري و محيطزيست نيز به آن تاكيد دارند و معتقدند كه بروز چنين پديدهاي آن هم براي دومين بار در شهر، مستلزم برنامهريزيهاي همه جانبه از سوي دستگاههاي اجرايي است تا شهروندان آسيب كمتري متحمل شوند.
