عکاسان- فاطمه رشیدی:
دوست دارم رنج و عذابي را كه عشاير براي آزادي و بهرهمندي از طبيعت ميكشند در عكسهايم نشان دهم.
حسن غفاري سالها پيش وقتي دبيرستاني بود كار خود را از شاگردي در يك مغازه كوچك عكاسي در شهر ياسوج آغاز كرد و به گفته خودش مسحور جادوي چاپ و ظهور عكس شد. با ورود به دانشگاه و ادامه دادن تحصيلاتش در مقطع فوقليسانس و انتخاب عكاسي مستند اجتماعي همچنان به عكاسي وفادار ماند.
وقتي كوچ عشاير شروع ميشود غفاري ديگر تهران نيست و حاصل كارش عكسهايي است كه در آن ميتوان صداي كوچ و حركت، تاريكي شب و روشني روز، سردي و گرمي هوا، سختي و مهرباني مسير و عطر دلانگيز طبيعت را احساس كرد. غفاري مهربان و خوش اخلاق است، با سبك خاص خود و بيهيچ ادعايي.
اگر گوشياش را جايي فراموش نكرده باشد هر تلفني را جواب ميدهد! هميشه همسرش اولين كسي است كه عكسهايش را ميبيند و به گفته همسرش همين عكسها، دوريهاي چند ماهه او را از خانواده قابل تحمل ميكند. غفاري حالا در دانشگاه تدريس ميكند و گاهي وقتها نيز در نشريات عكاسي ميكند. و اهالي مطبوعات او را لر بزرگ مينامند. نمايشگاه عكسش در سايت www.IlatIran.com دريچه ايازنگاه غفاري به رنج، شادي، رنگ و كوچ عشاير
- گذرتان از عكاسي آنالوگ به ديجيتال چگونه بود؟
از سال 68 عكاسي آنالوگ را شروع كردم. در آن زمان به دليل اينكه عكس سياه و سفيد اين قابليت را داشت كه عكاس مراحل چاپ و ظهور عكس را خودش انجام بدهد مورد توجه من قرار گرفت.
اما كمي بعد كه امكانات چاپ و ظهور عكس رنگي در سطح كشور فراگير شد و مطبوعات و نشريات نيز رنگي شدند و در نتيجه عكسهاي مورد نياز جامعه و حتي مطبوعات به صورت رنگي در آمدند، من هم به سراغ عكس رنگي رفتم. اما در همان زمان طبق مطالعاتي كه داشتم ميدانستم دوربيني ساخته شده است كه به جاي كاغذ و نگاتيو حساس به نور، از نوعي حافظه استفاده ميكند و گفته ميشد اين دوربين جاي آنالوگ را خواهد گرفت. بعد هم كه دوربين ديجيتال به بازار آمد و شش سال است كه من از دوربين ديجيتال استفاده ميكنم.
- تفاوت عكاسي ديجيتال و آنالوگ از نگاه شما؟
عكاسي ديجيتال به دليل سهولت در استفاده، تكثير بهتر و بيشتر عكس، كم شدن هزينههاي جانبي، مثل نگاتيو، كاغذ، چاپ و غيره، امكان ارسال آسان عكس با استفاده از خدمات اينترنتي و كوتاه شدن مراحل توليد، نسبت به آنالوگ در جايگاه برتري قرار دارد. البته اگرچه ما هنوز در عكاسي ديجيتال به تكامل نرسيدهايم.
اما از طرف ديگر، ديجيتال با عكاسي آنالوگ و يك عمر 160 ساله طرف است و در واقع به نظر من عكاسي ديجيتال اوج پختگي و حاصل 160 سال تجربه آنالوگ است. ديجيتال در سالهاي اوليه عمرش باب طبع برخي ذائقههاي بصري نبود، چرا كه مثلا در عكاسي سياه و سفيد كيفيت پاييني داشت. كيفيت عكس آن از نگاتيو پايينتر بود اما با اين حال همه مشكلات اين دوربينها در حال حاضر رفع شده و عكاسي ديجيتال كاملتر هم خواهد شد.
- صنعت ديجيتال چه خدمتي به عكاسان كرده است؟
مباحث علمي دنيا به سمتي حركت كرده كه راحت زندگي كردن، شعار بشر شده است. در واقع عكاسي ديجيتال شرايطي را فراهم كرده تا عكاسان راحت به توليد عكس برسند. هر روز به كمك اين صنعت بر تعداد عكاسان افزوده ميشود چرا كه استفاده از ابزار عكاسي آسان شده است.
با دوربينهاي ديجيتال، بهدليل تنظيم درست مسافت، نورسنجي بالا، تعادل رنگ، تشخيص نقاط نورسنجي، تعادل نقاط تيره و روشن و غيره ميتوان عكسهايي با بهترين كيفيت گرفت. خلاف واقع نيست اگر بگويم كه با اين دوربينها كسي بتواند عكس بد بگيرد هنرمند است. در واقع همانگونه كه ما به كامپيوتر، موبايل، ويديو، وسايلي از اين دست دسترسي داريم به همين راحتي نيز از دوربين استفاده ميكنيم.
عكاسي ديجيتال يك سري هزينه پايه دارد مانند عكاسي آنالوگ مثلا دوربين، لنز، سختافزار و موارد ديگر. اما هزينههايي مانند نگاتيو و چاپ و ظهور و داروها و كاغذها در اين نوع عكاسي حذف شده است و جاي آنها را نرمافزارها گرفتهاند كه خوشبختانه يا متاسفانه (!) اين نرمافزارها در ايران به سادگي و با قيمت پاييني در اختيار عكاسان قرار ميگيرند. اين نوع عكاسي نهتنها هزينههاي جانبي ندارد، بلكه اطمينان خاطري از نظر كيفيت عكس نيز به عكاس ميدهد.
- اطمينان خاطر در چه مواردي است؟
رهايي از استرس خراب شدن عكس و چاپ و ظهور عكس در لابراتوار و ارسال عكس با امنيت بالاتر در فضاي مجازي. بهطور حتم عكاسي ديجيتال آينده چشمگيرتري خواهد داشت بايد بدون موضعگيري به استقبال آن برويم.
- در اين ميان و با وجود اين همه تغيير و امكانات، اصالت هنر عكاسي چه ميشود؟
ببينيد، الان چيزي كه مهم است داشتن ديد و شعور بصري است. در واقع همه دوربين به دست هستند و عكس ميگيرند اما هر كسي را نميتوان عكاس ناميد.
- با اين حساب تفاوت عكاس خوب و معمولي در چيست؟
در روزگاري كه هر روز ما با تصاويري از مجلات، تلويزيون، بيلبوردها و غيره، بمباران بصري ميشويم و به همان اندازه كه تعداد عكاس بيشتر ميشود، انتظار ما هم از عكاسي بيشتر ميشود.
در واقع هر كسي ما را جذب نميكند. عكس بايد خاص باشد كه مخاطبش را مجذوب و يا ميخكوب كند. شايد در عصر حاضر همه از دوربين استفاده ميكنند اما هنر عكاس در اين است كه ميداند چه موقع بايد عكس بگيرد و عكسش چه چيدماني داشته باشد.
- آرشيو عكس ديجيتال يا آلبوم؟
ما فرزندان نسل آلبوم هستيم. زماني كه عكس را شناختيم براي ما يك موجود حقيقي بود كه هم آن را ميديديم و هم لمسش ميكرديم. در نتيجه آلبوم براي من خوشايندتر است. اما ديدن عكس بر روي مانيتور ابزار نياز دارد. هر جايي امكان نمايش ندارد در حالي كه عكس كاغذي مانند كارت شناسايي است. با اين حال منكر آلبوم ديجيتال نميشوم چرا كه مثلا در يك كنفرانس آلبوم ديجيتالي خيلي راحت تر از آلبوم كاغذي است.
- اگراز عكس شما سوء استفاده شود چه ميكنيد؟
ما در ايران محكوم به سكوت هستيم و هيچ كاري نميتوانيم بكنيم. ناراحتي يك عكاس هيچ كس را ناراحت نميكند. به راحتي در فضاي حقيقي و مجازي عكسها دزديده ميشوند و مورد سوءاستفاده قرار ميگيرند، با اين حال جز عكاس دل كسي نميسوزد. همانگونه كه هنوز خيليها به حقوق مادي عكس پايبند نيستند و حقوق معنوي آن را نيز ناديده ميگيرند كه البته اين هم به خلأ وجود قانون در زمينه كپي رايت بر ميگردد.
- جايگاه عكاسي را در ايران چگونه ميبينيد؟
عكاسي در ايران از طريق محافل حكومتي شروع شد و به همين دليل هم خوب پيشرفت كرد. ناصرالدين شاه 2 سال پس از اختراع عكاسي، اولين دوربين را وارد ايران كرد و بعد هم به صورت يك درس در دارالفنون تدريس شد و هماكنون نيز تا مقطع كارشناسي ارشد امكان ادامه تحصيل دارد. به نظر من، ما در اين زمينه جايگاه علمي خوبي داريم.
در واقع مردم ما نوگرا هستند و در حال حاضر هم اگر ابزار نو جايگزين جريان آنالوگ شود، سرويسدهيها هم خوب است و اتفاقا آنچه مسلم است توليد تجهيزات معتبر از سوي توليد كنندگان معتبر است.
دوربين شما چيست؟
من از اول با دوربين نيكون كار ميكردم. در عكاسي آنالوگ، كنتراستي كه با لنزهاي نيكون بر روي فيلمهاي سياه و سفيد ايجاد ميشد، بهتر بود. البته اختلافات ميان دوربينهاي حرفهاي خيلي جزيي هستند و با توجه به توان مالي و كاربرد بايد دوربين را خريد.
- بازار دوربينهاي حرفهاي عكاسي در ايران و جهان چگونه است؟
هر 6 ماه يك دوربين جديد به بازار ميآيد در واقع نواقص دوربين قديمي برطرف و دوربين جديد ميشود. ابزاري كه در بازار وجود دارد نيز نيازهاي عكاسان را به خوبي برطرف ميكند.عكاسان نياز ندارند كه مرتب لوازم خود را عوض كنند بعضي وقتها يك دوربين چندين سال جواب ميدهد، اما دوربينهاي جديد در واقع رزلوشن، سرعت فوكوس و ذخيره بهتري دارند. خود من اكثرا نرمافزار و آنتي ويروسهاي دوربينم را به روز ميكنم.
دوربين كاستيهاي چشم را جبران ميكند. در واقع، هر تصوير يك دهم ثانيه در چشم ميماند و بعد به حافظه ميرود. اما نميتوان آن تصوير را نگه داشت يا بازسازي كرد چرا كه تصاوير به صورت كد وارد حافظه ميشوند اما دوربين ثبت حقيقي لحظهاي از واقعيت زندگي آدمهاست.
- سوژههايي كه هم در دوربين هم در ذهن شما ماندگار شدهاند؟
عكاسي از ايالات و عشاير در زمان كوچ از ييلاق به قشلاق و برعكس و سلسله مراتب ايلي كه وجود دارد بسيار در ذهنم ماندگارند. اما به همان ميزان نيز فقر و فقدان عدالت اجتماعي كه در فضاي زندگي عشاير وجود دارد، آزارم ميدهد. عشاير توليدكنندگان بيادعايي هستند و هويت ايرانيان را بايد ميان اين ايلها جستوجو كرد.دوست دارم رنج و عذابي را كه عشاير براي آزادي و بهرهمندي از طبيعت ميكشند، در عكسهايم نشان بدهم.
- به نظر شما مردمي كه از فناوريهاي اطلاعات و ارتباطات دورتر هستند، سوژههاي جذابتري نيستند؟
در فضاهاي شهري به دليل پيروي از مد و تيپسازي و نيز نوع ديالوگها، همه چيز تكرار ميشود، اما در فضاي سنتي تغييرات به كندي صورت ميگيرد و چشماندازهاي زيباي بصري ايجاد ميكند. از سوي ديگر، تنوع رنگ در زندگيهاي سنتي بيشتر است. مجموع اين عوامل باعث ميشود كه فضاهاي دور از IT براي ما جذابتر باشند.
- مردمان دور از فناوري چگونه با دوربين عكاسي ارتباط برقرار ميكنند؟
هر فرد دايره محيطي خاصي دارد و حريم در بين آدمها متفاوت است. در فضاهاي شهري براي عكاسي از يك سوژه بايد از خيابان، كوچه، درب حياط، درب منزل و غيره بگذريم و براي گذر از همه اينها مجوز قانوني لازم است. در ضمن، مردم شهرها با تاثير عكس آشنايي بيشتري دارند و به راحتي نسبت به عكاس واكنش نشان ميدهند.
در واقع به نوعي به عكاس بياعتمادند. اما در فضاهاي عشايري و روستايي حريمها و موانع برداشته ميشود. البته نكته ذكر شده به اين معني نيست كه در زندگي آنها حريمي وجود ندارد، بلكه كسي كه در يك سياه چادر زندگي ميكند حريمش، وسعت ديدش است، يعني حريم يك آپارتماننشين، خانهاش است و حريم يك فرد ايلاتي و عشاير، از زمين تا آسمان است با اينكه فضاي زندگي و دسترسي به حريم آنها راحتتر است اما اينجا عكاس بايد براي خودش قانون بگذارد و آن را رعايت كند. در واقع عكاس بايد جزيي از خود مردم عشاير باشد و به آنها احترام بگذارد.
همشهری استانها
