جشن سال نو يكي از قديمي‌ترين جشن‌ها و تعطيلات در دنياست كه براي اولين بار 4000 سال پيش، در شهر بابل برگزار شد. سال نوي بابليان، اولين روز رويت هلال ماه در آغاز فصل بهار بود. آغاز بهار، زماني منطقي براي شروع سال نو است زيرا براساس باور و اعتقاد عام، بهار فصل تولد دوباره، تازه شدن، شكوفايي و سرسبزي زمين است.

در مقاله زير به بررسي جشن سال نو در اقوام و نژاد‌هاي مختلف مي‌پردازيم. البته در روز‌هاي ديگر نيز به بررسي سال نو از نگاه اديان و همچنين جشن سال نو در بين پارسي زبانان خواهيم پرداخت.

جشن سال نو در بابل 12‌روز بود. شيوه جشن‌گرفتن هر روز ويژه همان روز بود و بايد اذعان داشت كه جشن‌هاي سال نو كنوني‌، در مقايسه با جشن‌هاي سال نو بابل قديم، كمرنگ و ساده به‌نظر مي‌رسد.

رومي‌ها نيز ابتداي سال نو را اواخر مارس قرار دادند اما هر امپراتور پس از بر تخت‌نشستن، تغييراتي در تقويم به‌وجود آورد تا حدي كه ديگر تقويم روم با چرخش خورشيد و تغييرات فصول هماهنگي نداشت. به‌منظور تنظيم و تصحيح تقويم، در سال 153 قبل از ميلاد، سناي روم، اول ماه ژانويه را آغاز سال نو اعلام كرد اما دخالت امپراتوران روم در تقويم و شروع سال نو تا زمان امپراتوري ژوليوس سزار ادامه پيدا كرد.

در سال‌‌46  قبل از ميلاد، سزار، مجددا اول ژانويه را به‌عنوان آغاز سال نو پذيرفت و اين تاريخ به تقويم سزاري مشهور شد. براي تطبيق تقويم و چرخش خورشيد، سال قبل از تنظيم تقويم سزاري، 445 روز اعلام شد. با وجود مخالفت كليساي كاتوليك با جشن‌هاي سال نو و كفر ‌دانستن آن، روميان در طول اولين قرن ميلادي سال نو را جشن گرفتند. در طول سال‌ها، تعداد پيروان آيين حضرت مسيح(ع)افزايش يافت و كليسا همزمان با بسياري از مراسم و جشن‌هاي غيرمسيحي‌، به روش خود جشن‌ها‌ي سال نو را برگزار مي‌كرد.

در قرون وسطا كليسا همچنان با برپايي جشن‌هاي سال نو مخالف بود‌. اكنون 400 سال است كه روز اول ژانويه به‌عنوان روز اول سال نو  جشن گرفته مي‌شود. يكي از رسوم سال نو، تصميم‌گيري و برنامه‌ريزي براي سال جديد است. اين روزها در آغاز سال نو‌، مردم تصميم مي‌گيرند كه در سال جديد، كشيدن سيگار را ترك يا وزن خود را كم كنند. اما در بابل يكي از متداول‌ترين تصميم‌ها باز‌گرداندن وسايل قرضي كشاورزي و درو بود.

سنت يا رسم استفاده از كودكان به‌عنوان سمبل، از يونان شروع شد. در قرن ششم قبل از ميلاد، يونانيان رسم داشتند كه با قراردادن يك كودك در سبد، تولد دوباره‌ ديونيسوس، خداي روح باروري را جشن بگيرند. مصريان عهد باستان نيز كودكان را به‌عنوان سمبل تولد دوباره يا تجديد حيات مي‌دانستند. گرچه كليساي اوليه اين رسم را كفر مي‌دانست اما محبوبيت اين رسم كليسا را وادار كرد تا آن را مجددا مورد ارزيابي قرار دهد و سرانجام اجازه داد كه در جشن‌هاي سال نو‌، از كودك به ‌عنوان سمبل تولد مسيح(ع) استفاده كنند.

خوش‌شانسي در سال نو

مردم دنيا عقيده دارند كه هر كاري كه در روز اول سال نو انجام دهند و هر چه در اين روز بخورند، روي بخت و اقبال آنان در سال جديد اثر مي‌گذارد؛ به همين دليل اين رسم در ميان مردم پا گرفت كه اولين دقايق سال نو را در كنار خانواده، فاميل و دوستان آغاز كنند. بعضي‌ها اعتقاد داشتند كه اولين كسي كه در سال آينده به ملاقات آنها مي‌آيد براي آنها خوش‌شانسي يا بد‌شانسي مي‌آورد؛ به‌ويژه اگر ملاقات‌كننده‌، يك مرد قدبلند با موهاي تيره باشد.

غذاهاي سنتي سال نو نيز به اعتقاد خيلي‌ها براي آنها شانس مي‌آورد و بسياري بر اين اعتقادند كه هر غذايي كه به شكل حلقه باشد، خوش‌شانسي مي‌آورد زيرا حلقه سمبل يك دوره سال است؛ به همين دليل آلماني‌‌ها معتقدند خوردن دونات در روز سال نو‌، شگون دارد.

در اغلب نقاط آمريكا سال نو را با خوردن لوبياي چشم‌بلبلي جشن مي‌گيرند‌. كلم نيز از جمله مواد غذايي است كه نشان‌دهنده شكوفايي و رونق است.

سال نو در جهان

سال نو در همه جوامع يعني شروع جديد، آرزو‌هاي جديد و افكار جديد. پيروان همه مذاهب، سال نو را با آداب و رسوم خاص خود و شور و اشتياقي مشابه جشن مي‌گيرند و باور دارند كه سال جديد، فرصت خوبي است براي اينكه بتوان خاطرات سال قديم را پشت سر گذاشت و سال جديد را با برنامه‌ريزي براي زندگي بهتر آغاز كرد. پيروان بعضي از اديان، سال نو را با نماز و عبادت و بعضي ديگر، با ترقه‌بازي و خوردن شيريني و كلوچه آغاز مي‌كنند.

سال نو هندو‌ها

هندو‌ها سال نو را بر مبناي تقويم قمري پانچانگا، جشن مي‌گيرند. نام متداول سال نو هندو‌ها، ويكرام ساموات است. در تقويم هندي‌ها، فصل‌ها بر مبناي چرخش خورشيد، ماه‌ها بر مبناي گردش‌ماه و روز‌ها بر مبناي چرخش ماه و خورشيد‌ تنظيم مي‌شوند. سال نو ويكرام‌، منشأ و مبدا سال نو هندو‌ها يا ويكرام ساموات به سال‌57 پيش از ميلاد مسيح  بر مي‌گردد.

در افسانه‌ها آمده است كه در اين سال شاه گاردابيلا، پادشاه افسانه‌اي هندو، يك زن تارك دنيا به نام ساراسواتي را به اسيري مي‌گيرد. برادر اين زن، راهب بزرگ و مشهور- كالاكاچاريا- از ساكا، فرمانرواي سرزمين ساكاستانا كمك خواست.

ساكا به جنگ گاردابيلا رفت و او را شكست داد و به اسيري گرفت. چندي بعد گاردابيلا آزاد شد اما به سرزمين خود بازنگشت و به جنگل پناه برد. در اين جنگل گاردابيلا به وسيله يك ببر كشته شد.

چند سال بعد، پسر او- ويكراماديتيا -كه در جنگل بزرگ شد، ساكا‌هاي اشغالگر را از سرزمين پدري‌اش- اوجين- بيرون راند‌. او اين روز را روز جشن و آغاز دوران جديد ويكرام ساموات اعلام كرد.

در سراسر هند سال نو‌ هندو‌ها با شكوه‌، شادي و نشاط جشن گرفته مي‌شود اما تاريخ آن در شمال و جنوب هند متفاوت است. سال نو  در  ايالت پنجاب، در روز 13‌آوريل در تاميل نادو 13‌يا14 آوريل‌، در آسام و بنگال، 14 يا 15‌آوريل جشن گرفته مي‌شود.

شروع سال نو در كشور‌هاي مختلفي كه آيين بودا دين رسمي آنهاست، تفاوت دارد. در كشورهاي تراوادين يعني تايلند، برمه، سريلانكا، كامبوج و لائوس، سال نو اولين روزي از ماه آوريل است كه قرص ماه كامل شود. در اين روز جشن‌هاي سال نو آغاز مي‌شود و به‌مدت 3روز ادامه مي‌يابد.

«سونگ كران» نام سال نو در كشور تايلند است. مردم تايلند‌، با تميزكردن خانه‌هاي خود به استقبال سال نو مي‌روند. آنان براي آغاز سال نو‌، آداب و رسوم و تشريفات متعددي دارند كه از همه مهم‌تر، پاشيدن آب به يكديگر است. مردم اعتقاد دارند كه اين عمل سبب پالايش (پاك شدن) روح انسان مي‌شود. مردم تايلند با گفتن «ساواتدي پي ماي» يا سال نو مبارك، براي يكديگر آرزوي سعادت و نيكي مي‌كنند.

در چين، كره و ويتنام، سال نو در ماه ژانويه يا اوايل ماه فوريه، آغاز مي‌شود‌؛ در حالي كه مردم تبت يك ماه ديرتر سال نو را جشن مي‌گيرند.

سال نو تبتي‌ها يا «لازر» چند روز طول مي‌كشد و مردم به جشن و سرور مي‌پردازند. اين جشن معمولا چند روز قبل از اولين روز سال نو آغاز مي‌شود و مردم غذاهاي مخصوص سال نو  را مي‌پزند تا در روز اول سال به راهبان هديه كنند. آنان خانه‌هاي خود را با‌ چراغ‌هاي رنگي چراغاني مي‌كنند. بعضي از اهالي تبت در جنگ‌هاي صحنه‌اي سنتي شركت مي‌كنند و به رقص مي‌پردازند و با منفجر كردن ترقه، ارواح شيطاني را مي‌ترسانند و از خود دور مي‌كنند.

سال نو نژاد سلت

سلت‌ها بخشي از مردم اروپا هستند كه به زبان سلتيك يا هندي- ‌اروپايي(آريني) صحبت مي‌‌كنند. اين مردم جشن‌هاي بسياري دارند كه از همه مهم‌تر جشن «سمين» يا جشن سال نو سلتيك‌هاست. كلمه سمين به زبان ايرلندي يعني نوامبر. اول نوامبر‌، روز آغاز جشن‌هاي سال نو است. سال نو سلتيك‌ها، «سمه» ناميده مي‌شود كه از نام خداي مرگ آريايي گرفته شده است. سمين در زبان گليك ‌يا زبان بومي اسكاتلندي يعني پايان تابستان. براساس اسطوره‌شناسي سلتيك‌، سمين يا سال نو سلتيك‌ها، يك شكاف در زمان است‌. در اين دوره دنياي ما با دنياي ديگر‌، در كنار يكديگر قرار مي‌گيرند و درگذشتگان مي‌توانند به خانه خود برگردند و خود را گرم كنند.

يكي از آداب و رسوم مهم سلتيك‌ها در سال نو، پيشگويي است. آنان از فندق (سمبل دانايي )براي طالع‌بيني استفاده مي‌كنند. از ديگر رسوم سلتيك‌ها مي‌توان  به  «اين ابلچ» يا بهشت سيب‌ها اشاره كرد؛ يعني جايي كه مردگان ميوه ترس را مي‌خورند و جاودانه مي‌شوند.

در آغاز سال نو، سلتيك‌ها براي اجداد خود مراسم ويژه‌اي دارند؛ آنان براي در‌گذشتگان غذا و نوشيدني تهيه مي‌كنند و در خانه را باز‌مي‌گذارند تا ارواح اجدادشان به‌راحتي وارد خانه شوند اما چون اعتقاد دارند كه تمام ارواح، خوب و روحاني نيستند‌، براي جلوگيري از ورود ارواح خبيث‌، با شلغم‌، تنديسي از نگاهبان روح مي‌سازند و در مقابل در ورودي خانه قرار مي‌دهند.

«اودچ شمهن» يا شب سال نو نقش مهمي در جشن‌هاي سال نو سلتيك‌ها دارد. در زمان‌هاي قديم مردم محصولات كشاورزي خود را جمع‌آوري كرده‌، احشام را براي جشن ذبح كرده و آتش‌بازي مي‌كردند و همه اعضاي فاميل در كنار هم به رقص و پايكوبي و خواندن سرود مي‌پرداختند.

با شروع دوران مسيحيت، سمين به «روز مقدسين» تغيير نام پيدا كرد و روز اول نوامبر روز همه مقدسين و روز دوم «روز استغاثه» براى ارواح نام گرفت. جشن سال نو سلتيك‌ها كه به هالوين مشهور است،  در كشور‌هاي آمريكا، ايرلند، بريتانيا، كانادا و...  هم جشن گرفته مي‌شود. اين جشن‌ها در روز 31 اكتبر آغاز مي‌شود و جوانان لباس ارواح يا لباس‌هاي عجيب و غريب مي‌پوشند و يك كدو تنبل روي سر خود مي‌گذارند.