آلودگی- گروه محيط زيست- سپيده سمائي:
«هواي تهران و ديگر كلانشهرهاي ايران آلوده است.»
«خودروها مقصر اصلي آلودگي هوا هستند.» اگر اين 2 گزاره را كنار يكديگر بگذاريم مسلما ميتوان خودروهاي بيكيفيت و در اصل شركتهاي خودروساز را متهمين رديف اول پرونده آلودگي هواي شهر معرفي كرد. اما آيا در اين پرونده بنزين ايراني و تهيه و توليدكنندگان اين بنزين از هرگونه اتهامي مبرا هستند؟ «كيفيت بنزين توليدي در پالايشگاههاي كشور از نظر ميزان آلايندگي تا سال ۱۳۹۱به استاندارد4رEURO ميرسد.».
اين گفته مديركل بهداشت، ايمني و محيطزيست وزارت نفت كه از سوي ديگر مقامات مربوطه نيز تاييد ميشود، خود مويدي بر اين ادعاست كه كيفيت بنزين ما در حال حاضر و در سالهاي پيش از اين آني نبوده است كه بايد باشد.اين نكته به كرات از سوي خودروسازان نيز مورد اشاره قرار گرفته است: « طبق مصوبه ۲۷ تيرماه سال ۸۴ هيات وزيران، ميزان آلايندگي خودروهاي وارداتي و ساخت داخل از سال ۸۴ تا ۸۸ بايد مطابق استاندارد 2ر EURO از ۸۸ تا ۹۰ مطابق 3ر EURO و از سال ۹۰ تا ۹۳ مطابق 4ر EURO باشد.»
به گفته مهندس نعمتبخش، دبير انجمن صنفي خودروسازان ايران، مطابق اين مصوبه، خودروهاي وارداتي يا ساخت داخل صفر كيلومتري كه از سال ۸۵ وارد بازار ميشوند بايد ۲ سال زودتر اين استانداردها را رعايت كنند: بر اين اساس خودروهاي صفر كيلومتر فعلي ما بايد مطابق يورو ۳ باشند و بر پايه همين مصوبه، وزارت نفت مكلف است بنزين مورد نياز براي رعايت اين استاندارد را دستكم ۶ ماه زودتر تامين و به ميزان لازم در جايگاهها عرضه كند در حاليكه هنوز اين اتفاق نيفتاده است و ما همچنان مجبور به استفاده از بنزين غيراستاندارد هستيم.
عدد اكتان پايين بنزين ايران، وجود تركيب MTBE و بالا بودن ميزان گوگرد در بنزين از مواردي است كه برخي كارشناسان را نسبت به كيفيت بنزين ايران معترض ميسازد. اين درحالي است كه بنزين از ابتداي مهر سال ۸۴ مشمول طرح جامع استاندارد شده است و به اين ترتيب ميزان گوگرد پالايشگاههاي آبادان، بندرعباس و شيراز كه بالاتر از حد مجاز بود اصلاح شد و عدد اكتان 2 پالايشگاه كه پايينتر از حد قابلقبول بود، با اجراي بعضي راهكارها به حد قابلقبول رسيد.
فقط 8 واحد تفاوت ناقابل
«بنزين توليدي ايران هماكنون در ميان كشورهاي منطقه خاورميانه از بالاترين سطح كيفيت برخوردار است و براساس استاندارد ملي توليد ميشود.»
اين را معاون تحقيقات غيرفلزي مؤسسه استاندارد و تحقيقات صنعتي ايران ميگويد. اما اينكه اين «استاندارد ملي» چقدر با استانداردهاي رايج بينالمللي همخواني دارد، خود داستان ديگري است كه محمد نوروزي رئيس امور بهبود و توسعه سوخت شركت بهينهسازي مصرف سوخت در مورد آن به همشهري ميگويد: مشخصات بنزين توليدي ما براساس استاندارد ملي است اما اين استاندارد، با چيزي كه بايد باشد فاصله دارد.مهمترين بخش اين فاصله را بايد در تفاوت 8 واحدي عدد اكتان بنزين ما با بنزين اروپا جستوجو كرد.
عدد اكتان (ميزان بهسوزي) بنزين ايران ۸۷ است و اين عدد در بنزين اروپا به ۹۵ ميرسد. اين تفاوت به ظاهر اندك، باعث افزايش مصرف سوخت تمام خودروها از يك سو و ايجاد مشكلات فني در موتورهاي جديد مانند زانتيا، ماكسيما، پژو ۲۰۶، فولكس گل، هيوندايي ورنا، ريو و... ميشود و مالكان اين خودروها مجبور به استفاده از بنزين سوپر هستند؛
چراكه موتورهاي بنزيني تراكم بالا نياز به بنزين با اكتان بالا دارند تا ميزان تراكمپذيري بنزين هم بالا باشد، در غيراين صورت بنزين در برابر تراكم مقاومت ندارد و هنگاميكه با هوا مخلوط ميشود خوب نميسوزد.
توليد آلايندههاي فراوان، آسيب ديدن موتور خودرو و افزايش ميزان سوخت از مواردي است كه در اثر مصرف بنزين با اكتان پايين (۸۷) روي ميدهد.اما مشكل آنجاست كه بنزين سوپر حتي در شهري مانند تهران نيز به اندازه كافي وجود ندارد.
وجود MTBE در بنزين توليد داخل از موارد ديگري است كه كارشناسان به آن اشاره ميكنند: «بنزين ايران، عمدتا داراي مواد افزودني به نام MTBE است كه بهشدت سرطانزاست. بنزينهاي اروپا كه توسط پالايشگاههايي با فناوري جديد توليد ميشوند، فاقد اين ماده افزودني سرطانزا هستند و همان طور كه توليدات پالايشگاه بندرعباس نيز نيازي به افزودن اين ماده ندارد، ولي به توليدات بقيه پالايشگاههاي قديمي بايد سرب يا MTBE اضافه كرد.»
MTBE بهمنظور بالا بردن عدد اكتان بنزين و افزايش بهسوزي آن پس از آنكه مضر بودن سرب مشخص شد، جاي اين ماده را در بنزين گرفت، اما پس از مدتي سرطانزا بودن اين ماده نيز محرز شد و در حال حاضر استفاده از آن در اروپا و آمريكا ممنوع شده است، اما مشكلات فني در بسياري از پالايشگاههاي ما مانع از حذف اين تركيب مضر از بنزينهاي ايراني است.
مهندس نوروزي، مشكلات مالي و تحريمها عليه ايران را از مواردي ميداند كه تاكنون مانع از بهروز شدن فناوريهاي مورد استفاده و دستگاههاي موجود در پالايشگاههاي ما شده است.
با وجود اين، وي حذف MTBE را از مواردي عنوان ميكند كه به همراه كاهش گوگرد بنزين در دستور كار وزارت نفت قرار دارد: فعلا افزودن 5 درصد اتانول به بنزين در پالايشگاههاي جنوب بهصورت پايلوت انجام ميشود و اميدواريم با رساندن اين ميزان به 10 درصد، كمبود عدد اكتان جبران شود و ديگر نيازي به استفاده از MTBE نداشته باشيم.
وي همچنين از برگزاري جلساتي با مؤسسه استاندارد براي ارتقاي استاندارد بنزين خبر ميدهد: بهزودي استانداردهاي جديد نوشته ميشود تا عرضه سوخت در ايران مطابق استاندارد 4ر EURO باشد.البته ظاهرا براي اجراي اين استاندارد بايد دستكم تا سال 91 منتظر باشيم؛ سالي كه اميد ميرود تا آن زمان توسعه پالايشگاهها اجازه استفاده از بنزيني با كيفيت بيشتر را بهخودروسواران ايراني بدهد.
