همایش یک روزه ارزیابی سیاست گذاری‌های توسعه فناوری اطلاعات در ایران؛ با نگاهی به برنامه پنجم توسعه با حضور جمعی از اساتید و کارشناسان حوزه فناوری اطلاعات و ارتباطات در روز شنبه 23 آذر توسط انجمن ایرانی مطالعات جامعه اطلاعاتی و با همکاری مرکز محاسبات دانشگاه صنعتی شریف در اين دانشگاه برگزار شد.

به گزارش روابط عمومي انجمن ايراني مطالعات جامعه اطلاعاتي،در پنل اول دکتریحیی تابش، رئیس مرکز محاسبات و استاد دانشگاه صنعتی شریف، ضمن خوشامدگویی به حاضران، ضرورت برگزاری این همایش را خاطرنشان و بر توجه بیشتر مجامع سیاستگذار به مقولات کارشناسی در حوزه  ارتباطات و فناوری اطلاعات تاکید كرد.

در ادامه دکتر شهیندخت خوارزمی، نایب رئیس انجمن ایرانی مطالعات جامعه اطلاعاتی و عضو هیات علمی سازمان مدیریت صنعتی کشور، یکی از اهداف انجمن ایرانی مطالعات جامعه اطلاعاتی را نظارت علمي در بخش سياستگذاري‌هاي حوزه ارتباطات و فناوري اطلاعات برشمرد.

دكتر خوارزمي در ادامه افزود: اساسا جامعه اطلاعات محيطي است كه اطلاعات و دانش علمي بايد در آن آزادانه در گردش باشد و انجمن هم بايد به اين جريان سرعت و سهولت بخشد و انجمن وظيفه خود مي‌داند كه از تمامي بنيه علمي موجود چه در ميان اعضاي انجمن و چه خارج از انجمن در جهت ماموريت خود، يعني ناظر و مشاور علمي ICT كشور بهره برداری کند. 

وي گفت: دراین همایش مقولة سیاست گذاری در حوزة ICT مورد ارزیابی قرار می گیرد و در آستانة تدوین برنامه پنجم توسعه کشور شرایط را برای جلب نظر کارشناسان و صاحبنظران حوزه  ICT با هدف تدوين سند توسعه و انتخاب متدولوژي مناسب سياست‌گذاري آماده می‌سازد.

دكتر خوارزمي همچنین خاطر نشان کرد که در این همایش از برنامه ریزان و سیاست گذاران حوره  ارتباطات و فناوری اطلاعات، مديران ارشد سابق و فعلي وزارت ICT، شورای عالی اطلاع رسانی، اعضاي كميسيون فناوري اطلاعات مجلس، مديران، استادان و پژوهشگران حوزه ICT دعوت شده است.  

دکتر شهیندخت خوارزمی در پايان اظهارات خويش گفت: این همایش اولین برنامه مشترک انجمن ایرانی مطالعات جامعه اطلاعاتی با دانشگاه صنعتی شریف است و  از دکتر سهراب پور(ریاست دانشگاه صنعتی شریف) ، دکتر شهشهانی و دکتر تابش از اساتید برجستة دانشگاه صنعتی شریف به دلیل حمایت‌های بی دریغ، و همچنین از حضور حاضران در همایش تشکر و قدردانی كرد. 

پس از سخنان دکتر خوارزمی، مهندس رضا باقری اصل، مدیر دفتر فناوری‌های نوین مرکز پژوهش‌های مجلس، محقق و پژوهشگر حوزه فناوری اطلاعات و ارتباطات، به ارائه گزارش خود با عنوان "انتخاب الگوي مناسب سياستگذاري توسعه فناوري اطلاعات و ارتباطات در سطح ملي" پرداخت.

وي در این گزارش الگوهاي سياستگذاري توسعه ICT و تجارب موفق جهاني در سياستگذاري توسعه ICT در كشور‌هاي منتخب را مورد بررسی قرار داد و با تحليل برنامه‌ها و سياست‌هاي مشترک استخراج شده، به شناسایی الگوهاي مطلوب پرداخت.

الگوهاي توسعه فناوري و به طور خاص فناوري اطلاعات در مستندات بين‌المللي ، چگونگی انتخاب بهترين الگوی مناسب، جهت‌گيري اين دولتها و برنامه‌هاي آن‌ها در الگوي انتخاب شده و چگونگی پیاده سازی الگوها از جمله سوءلاتی است که در این گزارش به آن پرداخته شده است.

همچنین در این گزارش سابقهICT در ایران، در چهار گروه؛ نهادهاي مؤثر در سياست‌گذاري و هدايت فناوري، قوانين و برنامه‌هاي مرجع توسعه فناوري ارتباطات و اطلاعات، فناوري ارتباطات و اطلاعات در بودجه‌هاي سالانه، وضعيت ايران در شاخص‌هاي جهاني ICT  مورد مطالعه قرار گرفته است. 

فعالیت‌های نهادهای موثر بر ICT در ایران نيز در قالب 9 گروه ذیل؛ سازمان مديريت و برنامه‌ريزي كشور، وزارت ارتباطات و فناوري اطلاعات، شوراي عالي فناوري اطلاعات، شوراي عالي اطلاع‌رساني، شوراي عالي انفورماتيك، شوراي عالي امنيت فضاي تبادل اطلاعات، شوراهاي استاني توسعه و كاربرد ICT، سازمان تنظيم مقررات و ارتباطات راديويي كشور و كميسيون تنظيم مقررات ارتباطات، دفتر همكاري‌هاي فناوري رياست جمهوري، مورد بررسی قرار گرفته است.

قوانين و برنامه‌هاي مرجع توسعه فناوري ارتباطات و اطلاعات در ايران در قالب 7 قانون و سند؛ قانون برنامه دوم توسعه، قانون برنامه سوم توسعه، قانون بودجه1381، سند چشم انداز بيست ساله کشور، برنامه چهارم توسعه، سند توسعه بخشي فناوري اطلاعات و ارتباطات، نظام جامع فناوري اطلاعات كشور، ارزیابی شده است.

مهندس رضا باقري اصل وضعيت ايران در شاخص هاي جهاني ICT، شاخص دسترسي ديجيتال، شاخص فرصت ديجيتال، شاخص انتشار ICT ، شاخص آمادگي الکترونيک، شاخص‌هاي زيرساخت ICT را در این گزارش بررسی كرده است. شكاف سياست‌های توسعه ICT را در قالب سیاست‌های ايجادي، ضعف در سياست‌هاي عرضه فناوري به خصوص  ارتباط دانشگاه با صنعت؛ سياست‌هاي انتشاري،ضعف در زير ساخت‌هاي توسعه فناوري و تقاضاي فناوري؛ و سياست‌هاي واسطه‌اي، فاصله با استانداردهاي جهاني به جهت تمرکز بر سياست‌هاي هماهنگ سازي دولتي وعدم ادامه روند تکفا در آموزش، از جمله مواردي است كه مهندس باقري اصل در اين گزارش به آن پرداخته است. 

وي درارزیابی خود  الگوي پيشنهادي بانک جهانی را یکی از متدولوژی‌های مناسب توسعه فناوری اطلاعات و ارتباطات در ایران معرفی نمودند.

برنامه ريزي راهبردي بلند مدت، ايجاد زيرساخت‌هاي لازم قبل از گسترش کاربردهاي ICT ، تقويت بخش خصوصي، حمايت از بخش خصوصي در توليد و بکارگيري ICT  با اموري نظير ارائه اطلاعات و همکاري‌هاي فني، ايجاد مراکز محک‎زني، ايجاد مراکز فناوري به منظور مشاوره منطقه‌اي، مشاوره توليد و ايجاد شبکه‌هاي مشارکتي بنگاه‌ها، نهادسازي به منظور مديريت و هماهنگ سازي فناوري، کاهش مداخله دولت در تصدي و افزايش سياست‌هاي حمايتي از بخش غير دولتي در يک روند بلند مدتاز جمله پيشنهادات مهندس باقري اصل براي توسعه فناوري اطلاعات و ارتباطات در ايران بود.

پنل دوم همایش با ارائه سخنرانی دکتر کاظم معتمد‌نژاد، پدر علوم ارتباطات ایران و رئیس انجمن ایرانی مطالعات جامعه اطلاعاتی آغاز شد.

دکتر معتمدنژاد درباره تدوين برنامه‌هاي توسعه‌اي اظهار داشت: برنامه‌هاي توسعه‌اي به ويژه در حوزه فاوا بايد براساس يك طرح جامع آينده‌نگر كه مبتني بر پژوهشگري، سياستگذاري، برنامه‌ريزي و ارزيابي باشد صورت گيرد ودر برنامه توسعه ICT بايد تمامي جنبه‌ها و نياز‌هاي كشور و چگونگي بهره‌وري از امكانات ICT تعيين و مباني نظري توسعه ارتباطات نيز تبيين و روند رشد پيش‌بيني شود. اين در حالي است كه در كشور ما هيچكدام از اين موارد در تدوين برنامه‌هاي توسعه در نظر گرفته نمي‌شود. 

رئیس انجمن ایرانی مطالعات جامعه اطلاعاتی نهاد‌هاي برنامه‌ريز و سياست گذار در حوزه ICT را به عنوان معضل و مانعي در جهت توسعه برشمردند و گفتند: نهاد‌هاي متعدد موازي كه با يكديگر ارتباط ارگانيك ندارند و جلسات مشترك برگزار نمي‌كنند، اقداماتشان با هم هماهنگ نيست در نتيجه هر يك برنامه‌ريزي خودش را داشته و دنبال مي‌كند پس نمي‌توان در انتظار نتايج مثبت بود.

دکتر معتمد‌نژاد بر ضرورت وجود يك نهاد ديد‌ه‌بان دانش محور در خصوص چگونگي پيشرفت و تحولات ICT در جهان تاكيد كرد و گفت: چون اين نهاد در كشور نيست، فقط اعداد و ارقام هستند كه مسير توسعه را رقم مي‌زنند و پيش‌بيني‌ها منطبق با جريانات جهاني نيست و برنامه‌هاي توسعه‌اي در كشور ما به صورت انتزاعي و براساس تجربيات قبلي تدوين مي‌شود. چنانكه هر برنامه توسعه تقليدي از برنامه قبلي است.

وي افزود: نخستين و مهم‌ترين اقدامي كه امروز بايد بدان بپردازيم آن است كه مطالعات تحقيقاتي،علمي توسعه را مورد توجه قرار دهيم و اين اتفاق نبايد در شورا‌ها يا وزارتخانه‌ها پيگيري شود بلكه بايد در مراكز علمي دانشگاهي و براساس ضروريات علمي محض انجام شود ودر این راستا بايد به پژوهش‌هاي صورت گرفته مرتبط در سطح كارشناسي ارشد و دكترا توجه ويژه‌اي شود. 

دكتر معتمد نژاد ادغام شورا‌هاي موازي حوزه ICT زير عنوان شوراي عالي جامعه اطلاعات و در قالب كميسيون‌هاي IT انفورماتيك و... را راه‌حل برتر در خصوص وجود شورا‌هاي موازي دانستند و گفتند: بايد ياد‌آور شويم كه منافع ملي و مصلحت عمومي بر هر چيزي مقدم است.

همچنین دکتر معتمدنژاد بر فلسفه وجودی انجمن به عنوان دیده بان علمی کشور در حوزه ارتباطات و فناوری اطلاعات تاکیدكرد و گفت: انجمن ایرانی مطالعات جامعه اطلاعاتی از ابتدای امر با هدف نظارت و حمایت از اجرای 11 خط عمل مصوب اجلاس های جهانی WSIS در ایران تشکیل شده است اما با گذشته چند سال از زمان تاسیس، متاسفانه نتوانسته آن گونه که شایسته این مجموعة علمی است حضور پررنگ و موثر در سیاست گذاری های این عرصه داشته باشد. این استاد برجسته علوم ارتباطات در پایان اظهار امیدواری نمودند تا با حمایت دانشگاهیان و همکاری مسئولین تصمیم ساز این امر مهم تحقق یابد.

در ادامه میز گرد پرسش و پاسخ با حضور دکتر علی اکبر جلالی، مهندس رضا باقری اصل، مهندس نصرالله جهانگرد، مهندس سعیدی نائینی و مدیریت آقای دکتر حسین ابراهیم آبادی به عنوان نماینده انجمن، برگزار شد. 

پس از مطرح شدن پرسش‌های حاضرین شرکت کننده و ارائه دیدگاه‌های ایشان، اعضای دعوت شونده در میز گرد به ارائه نقطه نظرات خود پرداختند.

مهندس نصرالله جهانگرد ضمن تاکید بر گزارش ارزیابی سیاستگذاری‌های فناوری اطلاعات در جهت تصمیم گیری‌های برنامه پنجم توسعه، به ضرورت هماهنگی نهادهای مختلف اشاره كرد.

مهندس سعیدی نائینی نیز از انجمن ایرانی مطالعات جامعه اطلاعاتی به دليل برگزاری این گونه نشست‌ها تشکر کردند و بر ضرورت ادامه برگزاری این چنین جلساتی تاکید كرد.

دکتر علی اکبرجلالی نیز در گزارشی به ارائه توضیحاتي درباره نقشه اینترنت در جهان، معرفی 20 کشور اول جهان از نظر تعداد کاربران، بررسی ضریب نفوذ اینترنت پر سرعت، بررسی ضریب نفوذ تلفن همراه، بررسی مشترکین تلفن همراه نسل 3 در جهان و معرفی نسل آینده تلفن همراه در جهان؛ و مقایسه ایران با شاخص های موجود جهانی پرداخت.

در پایان دکتر حسین ابراهیم آبادی ضمن جمع بندی مطالب ارائه شده بر ضرورت ارزیابی توسعة فناوری‌های ارتباطات و اطلاعات تاکید كرد.

وي گفت:  البته، گزارش‌هايي از عملكرد دولت در بخش زير‌ساخت‌هاي ارتباطي ارائه شده، اما وقتي سخن از توسعه فناوري اطلاعات و ارتباطات مي‌شود، بايد مجموعه‌اي از این فرآيند‌ها در كشور، مثل ميزان دسترسي به شبكه به شكل فراگير و توسعة این فناوری‌ها در میان اقشار مختلف مردم، ميزان توليد محتواي الكترونيك به خط و زبان فارسي و ميزان گردش اطلاعات نيز بررسي و در اين زمينه‌ها نيز گزارش عملكرد ارائه شود.

دکتر حسین ابراهیم آبادی گفت: برخلاف تصور موجود در كشور‌ ما جريان فكري مطالعاتي در زمينه توسعة فناوري اطلاعات و ارتباطات وجود ندارد. اگر در برخي جنبه‌هاي فني هم توسعه‌ مشاهده مي‌شود، به دليل وجود برخي الزامات و ضرورت‌ها است و اقدامات ICT براساس ضرورت‌های مقطعي انجام مي‌شود.

وي وجود جريان فكري و مطالعاتي در مسير توسعه ICT، بررسی  موقعيت داخلي كشور و جايگاه بين‌المللي و منطقه‌اي و همچنين بررسی تحولات جهاني را براساس روند رشد فناوري‌ها و تحولات بين‌المللي، از الزامات تدوین برنامه پنجم توسعه دانست.

همچنین دکتر ابراهيم آبادي افزود: اگر قصد داريم براساس سند چشم‌انداز 20 ساله كشور در سال 1404 به جايگاه كشور برتر منطقه دست يابيم، در مرحله نخست بايد به يك ارزيابي همه جانبه از وضع موجود دست يابیم و با انتخاب رويكرد گذشته گرا، عملكرد دولت در برنامه چهارم توسعه را مورد ارزيابي و بررسي قرار دهيم. در مرحله بعد، با انتخاب رويكرد آينده‌نگر در جهت رفع ضعف‌ها، اقدامات مفيد را طراحي و در دستور پياده‌سازي قرار دهيم.

دکتر ابراهیم آبادی همچنین درباره نقش انجمن مطالعات جامعه اطلاعاتی در حوزه تامين جريان مطالعاتي و فكري توسعه كشور گفت: انجمن همواره خود را موظف مي‌داند که به عنوان نهادي مردمي در ارتباط و تعامل و ياري‌رساني علمي پژوهشي با دولت قرار گيرد و همواره هم تمايل خود را نسبت به اين امر آشكار كرده است.