2پروتون با سرعت ناباورانه 99999/99 درصد سرعت نور، در جايي زير كوه‌هاي آلپ در مرز سوييس و فرانسه،با هم شاخ‌به‌شاخ برخورد مي‌كنند تا بزرگ‌ترين، پرهزينه‌ترين، بنيادي‌ترين، عميق‌ترين و مهم‌ترين آزمايش علمي تمام تاريخ را در بزرگ‌ترين آزمايشگاهي كه براي اين منظور تهيه شده‌است، انجام دهند!

14 سال است كه بيش‌از 10هزار نيروي انساني كه يك‌سوم‌شان دكتراي فيزيك دارند، با صرف 10 ميليارد دلار هزينه، با همكاري 85 كشور، در آزمايشگاه ذرات بنيادي اروپا (سرن) مشغول آماده‌كردن ماشين عظيمي به‌نام LHC در محيطي به‌اندازه 27 كيلومتر و 100متر زير زمين هستند تا به يكي از بنيادي‌ترين سؤالات مدل استاندارد ذرات بنيادي در فيزيك پاسخ‌دهند: «وجود ذره هيگز».

بيش از 100 سال است كه فيزيكدانان نظري با بنيان‌گذاشتن ابزار بي‌نظيري به‌نام «مكانيك كوانتمي» و توسعه آن (نظريه ميدان‌هاي كوانتمي) در حال رمز گشايي از بي‌نظيرترين و شگف‌انگيزترين نظام خلقت، يعني اجزاي بنيادي طبيعت هستند.

تلاش‌هاي دانشمندان در اين 100سال در نظريه‌اي تحت عنوان «مدل استاندارد ذرات بنيادي» تدوين يافته‌است. مدلي كه براساس آن ذرات اصلي كه طبيعت با آنها ساخته‌شده است، مثل الكترون، فوتون، كوارك و... را طبقه‌بندي كرده و مكانيسم تعامل بين آنها (نيروها) را بيان مي‌كند.

در توسعه گام‌به‌گام اين مدل، در سال 1964 چند گروه از فيزيكدانان، جداگانه و به‌طور نظري وجود ذره‌اي را كشف كردند كه مي‌تواند بعضي از خواص بنيادي ذرات مثل «جرم» را توضيح دهد. اين ذره را فيزيكدان بزرگ هلندي «خرارد ت‌هوفت» به نام يكي از كاشفانش، «پيتر هيگز» فيزيكدان اسكاتلندي، « ذره هيگز» نام‌گذاري كرد.

به موازات اين تلاش نظري، فيزيكدانان تجربي هم در حال ساخت و توسعه دستگاه‌هايي بودند كه بتواند نتايج نظري را آزمايش كند.

يكي از مهم‌ترين اين دستگاه‌ها، شتاب‌دهنده‌ها هستند كه ذرات را در ميدان الكترومغناطيسي شتاب‌مي‌دهند و سپس از برخورد آنها به هم، نتايجي به‌دست مي‌آورند. مثال دبيرستاني‌اش را ممكن است خيلي از ما به‌ياد بياوريم؛

رادرفور، با شتاب‌دادن ذرات آلفا و كوباندن آن به ورقه‌اي از جنس طلا، هسته اتم را كشف كرد. امروزه شتاب‌دهنده‌ها بسيار بزرگ شده‌اند و به ذرات آن‌قدر انرژي مي‌دهند كه در اثر برخورد آنها به هم، به مكانيسمي كه در اعماق درون ذرات مي‌گذرد، پي‌مي‌برند.

شتاب‌دهنده LHC هم همين‌طور كار مي‌كند، اين شتاب‌دهنده در يك دايره 27 كيلومتري، به پروتون‌ها در يك تونل به قطر 4 متر كه از زير خاك فرانسه و سوييس مي‌گذرد، سرعتي بسيار نزديك به سرعت نور مي‌دهد و با برخورد آنها از روبه‌رو به هم شرايطي را به‌وجود مي‌آورد كه امكان كشف ذره هيگز را فراهم مي‌كند.

البته اين آزمايش احتمالا به سؤالات بنيادي ديگري هم پاسخ خواهد داد.برنامه امروز، صرفا براي آزمايش دستگاه است و آزمايش اصلي، 40روز ديگر شروع خواهد شد و بررسي داده‌هاي آن هم ممكن است چندسالي طول بكشد.

ولي جاي بسي خوشبختي است كه كشور ما هم سهمي در اين آزمايش عظيم جهاني دارد. بخش‌هايي از يكي از آشكارسازهاي اين آزمايشگاه در ايران ساخته‌شده‌است و هم‌اكنون گروه كوچكي از دانشمندان ايراني هم در اين طرح سهيم هستند.

اما جاي بسي تأسف است كه انتقال اطلاعات از طريق برخي افراد كه دانش كافي دراين‌باره ندارند، باعث رواج اين تصور در بين مردم شده كه با اجراي اين آزمايش، يك سياه‌چاله درست مي‌شود و همه دنيا نابود خواهد شد!

اين فعاليت ستايش‌برانگيزعلمي بيش از هرچيزي نشان‌دهنده نهاد ناآرام بشر براي كشف اسرار جهاني است كه در آن زندگي مي‌كنيم و بديهي‌است كه نتايج آن علاوه بر پاسخ به سؤالات گذشته، سؤالات بزرگ‌تر و عميق‌تري را براي آيندگان به‌وجود بياورند.

اين همان كنه و روح دانش است، به‌قول فيلسوف فقيد علم، كارل پوپر: «جست‌وجو همچنان باقي»!