روابطي كه گاه با شنيدن خبري و خواندن نكته اي همانند كوهي از خاطرات بر سرت آوار مي شود.

هفته گذشته در حال خواندن يكي از روزنامه ها بودم كه خبري به اين مضمون خواندم «حسين صبحدل، به بيماري فراموشي دچار شده است و به گفته پسرش – حامد صبحدل – هفت سالي است (از سال 78) كه فعاليت نمي كند »

در جايي ديگر از اين خبر آمده بود كه وقتي عده اي به ديدارش رفتند، «فرزندش دست اين موذن اذان به ياد ماندني را گرفته بود و به نزد مهماناني آورده بود كه برخي از آنها سالها با صبحدل كار كرده بودند، اما در چهره او هيچ كس آشنا نيست، او هيچ كس را به ياد نمي آورد. با گامهاي آرام در كنار معاون صداي سازمان صدا و سيما مي نشيند، اما لحظاتي بعد به آرامي  برمي خيزد. اصرارهاي بي سرانجام فرزندش هم تأثيري ندارد و طولي نمي كشد كه حاضران را ترك مي كند»

همه ما به افطار و سحر هاي ماه و مبارك رمضان دل مشغول بوده و هستيم.
اگر چه اين روزها و سالها سريالهاي پياپي نفس بينندگان را بريده است و حتي سبب شده است كه آنها مسجد رفتنشان را با پخش اين و آن سريال از فلان شبكه تنظيم كنند و چند سالي هم است كه موسيقي پاپ اندك اندك فضا را بر نواهاي سنتي افطار و سحر تنگ مي كند (به خصوص در سيما) اما هنوز نواي برخي اذانها و مناجاتها در ذهن و ضميرمان نشسته است و بيرون رفتني نيست؛ همانند اذان مرحوم موذن زاده و يا ربناي استاد شجريان و يا دعاي ابوحمزه ثمالي و ديگر ادعيه اي كه با صداهاي آشنا و جان نواز هر از گاهي به گوش جان شنيده مي شود.

جناب صبحدل در واقع پايه گذار اين گونه برنامه ها است و هم او بود كه از شجريان چنين ربنايي بيرون كشيد.وي در واقع به دليل آشنايي عميق به رديف آوازي از يك سو و نيز دستگاههاي قرآني از ديگر سو جمع اين دو هنر بود و توانست آشتي شگفت انگيزي بين اين دو گونه صوتي ايجاد كند.

يادم نمي رود كه پس از رفتن استاد شجريان از راديو وي استاد كريم صالح عظيمي را به راديو آورد تا تدريس رديف آوازي را پي بگيرد و استاد صالح عظيمي نيز شاگردان فراواني را تربيت كرد كه برخي از آنها امروزه در زمره نام آوران موسيقي آوازي ايرانند.
در سالهايي كه هنوز موسيقي چندان ارج و قربي نداشت و فتواي تاريخي حضرت امام درباره اين هنر اعلام نشده بود، صبحدل با برگزاري برخي از برنامه هاي آوازي راديو اين چراغ را روشن نگه داشت.

من آن روزها سن و سالي نداشتم ( در دوره دبيرستان) اما اين آوازها را از راديو مي شنيدم كه اتفاقاً از همان جا با صداي استاد صالح عظيمي  و يا ديگر شاگردانش آشنا شدم.
صبحدل صدايي شش دانگ داشت و قرآن را به خوبي تلاوت مي كرد و در خانواده وي نيز يكي از فرزندانش، قاري ممتاز شده بود و گاهي در برخي از درسهاي اخلاقي برخي از چهرهاي نامي  عرصه عرفان و كلام ، همانند درسهاي تفسير نهج البلاغه آقاي سروش و يا درسهاي دكتر شريعتي در حسينيه ارشاد  هم حضور مي يافت و اصولاً ترتيب دهنده برنامه هاي افتتاحيه اين گونه سخنراني ها بود كه پيش از شروع سخنراني حتماً بيتي از حافظ يا سعدي از سوي يكي از شاگردان آقاي عظيمي خوانده مي شد و سپس فرزند آقاي صبحدل قرآني تلاوت مي كرد. و آنگاه سخنران به پاي تريبون مي رفت.

 وي ابتدا در حسينيه ارشاد اين كار را به عهده گرفت و از سالهايي كه مرحوم دكتر شريعتي در آن مكان سخنراني مي كرد ، پايه گذار اين برنامه ها بود و جالب اين كه دكتر شريعتي هم در يكي از كتابهايش از تلاشهاي وي ياد مي كند.

 همچنان كه ديگر بزرگان و هنرمنداني چون استاد محمدرضا حکيمى، عبدالكريم سروش،  آقاي مشفق کاشانى ،  آقاي محمود شاهرخى، استاد محمدرضا شجريان ، قاسم رفعتى  ناصر مسعودى،  حسين آهى، و ديگراني  چون هادى آرزم، حميد شاهنگيان، پرويز خرسند  امير نورى ، رضا معينى، عباس سليمى، سيد محمد ميرزمانى، سيد حسام الدين سراج محسن حسن زاده، محمد اصفهانى، هادى سعيدى كياسري، سهيل محمودي،  عبدالرضا رضايى نيا، سيدعبدالحسين مختاباد، محمدرضا محمدى نيکو، ساعد باقرى، آقاي مداح  و ... بر خصوصيات اخلاقي اين چهره فروتن، صافي اعتقاد  عرصه هاي مختلف نواها و سخنراني هاي مذهبي صحه مي گذارند.

از جمله كارهاي ماندگار جناب صبحدل، اذان به ياد ماندني اش در نغمه بيات ترك بود كه با مقدمه اي شكوهمند آغاز مي شد  ؛ اذاني كه قدمت آن به سه دهه مي رسد و بايد آن را از آخرين اذان هاي شكوهمند به شمار آورد. شگفت اينكه اين اذان اين سالها كمتر از راديو پخش مي شود.

به جرأت مي توانم ادعا كنم كه اين اذان به دليل تسلط استاد صبحدل بر نواهاي قرآني از يك سو و رديف موسيقي آوازي از ديگر سو، و همچنين صداي پر و شش دانگش ، اگر همقران اذان مرحوم موذن زاده نباشد، با آن پهلو مي زند.

صداي حجيم و سوزناك صبحدل در اين اذان از قلب و شور وي نسبت به اين كتاب آسماني و نيز ماه مبارك خبر مي دهد.صبحدل نقطه عطفي در تهيه برنامه هاي افطار و سحر راديو بود كه بعد ها به تلويزيون هم گسترش پيدا كرد.سال هفتاد وي بهترين برنامه هاي راديويي در افطار و سحر را تهيه و پخش كرد.

خود وي در گفت و گويي با نگارنده گفته بود كه نسخه اي كه هم اينك از ربناي استاد شجريان پخش مي شود، نسخه اي تمريني بود و آقاي شجريان به استوديو آمده بود و كار را خوانده بود و قرار بود كه باز هم روي اين اثر كار كند تا پختگي بيشتري پيدا كند، اما همين كار تمريني به قدري محكم و زيبا از كار در آمده بود كه من حيفم آمد كه آن را پاك كنم و نگهش داشتم كه اگر آقاي شجريان دوباره براي خواندن آمد، و كار از اين بار بهتر درآمد پاكش كنم كه ديگر آقاي شجريان هم فرصتي نكرد و كار به همين شكل پخش شد.

اكنون كه اين چند خط را قلمي مي كنم و مي بينم كه اين پدر واقعي آواز و موسيقي مذهبي در راديو به چنين روزي دچار شده است، تنها مي توانم يادي از گذشته هاي نه چندان دور كنم و صداي محزون و خسته و البته روي گشاده جناب صبحدل را در خاطر آورم و از خداوند بخواهم كه بيماري فراموشي را از ذهن و ضمير اين موذن نامي بزدايد. آمين.