دكتر محسن گودرزي در اين نشست برخي از يافته‌هاي يكي از مهم‌ترين پژوهش‌هايش را با تحريريه همشهري‌آنلاين در ميان گذاشت.

پيمايش‌های عمومی یکی از ابزارهای مهم برای شناخت وضعیت نگرشی و رفتاری جامعه است. این نکته که هر نوع تلاش برای برنامه‌ريزي اجتماعی و فرهنگي همانند هر حوزة ديگر نيازمند در اختيار داشتن اطلاعات دقيق از وضعيت گرايش‌ها و رفتارهاي فرهنگي است، چندان هم که می‌نمایاند، بدیهی نیست. دليل آن نيز همين بس كه شمار پژوهش‌های در مقياس ملي و فراگير به تعداد انگشتان دست هم نیست.

بخشي از اين امر را بايد در وجود ديدگاهي جست كه معتقد است موضوعات اجتماعی و فرهنگی از طريق روش‌هاي كمّي قابل شناخت نيست. گرچه اين سخن درست و دقيق است كه شناخت فرهنگ تنها و تنها از طريق روش‌هاي كمّي ميسر نيست اما اين داوري در بارة هر روش ديگري هم که سوداي انحصار روش‌شناختي داشته باشد، صادق است.
در شرايط فقدان داده‌هاي معتبر و علمي، تجربيات شخصي مبناي قضاوت در بارة تحولات اجتماعي و فرهنگي مي‌شوند و خود پيداست كه ارائه تصويري جامع از فرهنگ بر مبناي اين نوع تجربيات تا چه مايه فقير و كم‌رمق است.

اگر حوزه اقتصاد را باحوزه فرهنگ مقايسه كنيم، در مي‌يابيم كه داده‌هاي اقتصادي به صورت تقریباً منظم از جانب چند سازمان و نهاد (مركز آمار، بانك مركزي و سازمان مديريت و برنامه‌ريزي) توليد و يا گردآوري مي‌شوند. تراكم داده‌ها در دورة زماني نسبتاً طولاني، براي اقتصاددان فرصت توصيف و يا تبيين تغييرات اقتصادي را فراهم كرده است. اقتصاددان با استفاده از اين اطلاعات مي‌تواند چگونگي وضعيت موجود اقتصاد و سمت و سوي تحولات آن را بيان نمايد. اگر همين وضعيت را با در عرصه اجتماعی و فرهنگی مقايسه كنيم، كاملاً كمبود داده‌هايي از اين دست را احساس خواهيم كرد.

پیمایش عمومی یکی از رایج‌ترین شیوه‌های تولید چنین داده‌هایی در عرصه اجتماعی و فرهنگی است. صفت عمومی به این معناست که هدف اصلی پیمایش به دست تصویری کلی و عمومی در باره طیف وسیعی از نگرش‌هاست و آن را از پیمایش‌های خاص و موضوعی که اقتضائات روش‌شناختی آنها متفاوت است، جدا می‌کند. 

پیش از انقلاب نخستین بار مرحوم دکتر علی اسدی با همکاری دکتر مجید تهرانیان و دکتر منوچهر محسنی پیمایش عمومی را در سال 1353 به اجرا درآورند. در سال 1374 دکتر منوچهر محسنی پیمایش دیگری را در پانزده شهر از پنج استان به اجرا در آورد.

در سال‌های بعد دکتر عبدالعلی رضایی و دکتر محسن گودرزی موج اول و دوم پیمایش ارزش‌ها و نگرش‌های ایرانیان را به اجرا درآورند. موج اول پيمايش در اسفند 1379 و موج دوم آن در ارديبهشت 1382 در 28 مركز استان اجرا شد.

در موج دوم پيمايش، نگرش‌‌ها و رفتارهاي پاسخگويان در عرصه‌هاي مختلف از قبيل خانواده، حيات سياسي، دين، اقتصاد، ارزيابي محيط اجتماعي، حيات اخلاقي، مشكلات اجتماعي، رضايت از زندگي، اعتماد اجتماعي، عدالت، جنسيت، مشاركت سياسي، احساس آزادي و امنيت، اميد به آينده، مصرف فرهنگي و... مورد بررسي قرار گرفته است. اطلاعات با استفاده از پرسشنامه و در نمونه‌اي با حجم تقريبي 4581 نفر از جمعيت ساكن مراكز استان‌هاي كشور گردآوري شده است.

به دلیل تنوع متغیرهای مورد بررسی امکان ارائه گزارش در مورد تمام متغیرها نیست. از همین رو، در این گزارش تنها بخشی از یافته‌ها در باره هنجارها و ارزش‌های خانوادگی و اعتماد به گروه‌های شغلی  ارائه می‌شود. کسانی که مایلند از نتایج سایر متغیرها مطلع شوند می‌توانند به کتاب یافته‌های پیمایش مراجعه کنند.

ارزش‌هاي خانوادگي
• در سال 1382، 40 درصد پاسخگويان مردان و 8 درصد آنها زنان را تصميم‌گيرندگان اصلي خانواده برشمرده‌اند. در سال 1353 ، 72 درصد پاسخگويان مردان را تصميم‌گيرندة اصلي خانواده ذكر كرده‌اند. سهم زنان در طول سه دهه تغييري نداشته است.

• در فاصله تقريباً سه دهه (از سال 1353 تا 1382) از سهم مردان در نظام تصميم‌گيري خانواده به ميزان 32 درصد كاسته شده است. درسه دهة اخير، خانواده از ساختي مردسالار به سوي ساخت دموكراتيك و مشاركتي تحول يافته است. بدان معنا كه تصميمات مهم خانواده بيشتر با مشاركت اعضاي خانواده اتخاذ مي‌شود.

برخي از يافته‌هاي مهم موج دوم

• در سال 1353، 55 درصد افراد تعداد مطلوب فرزندان را 2 فرزند و كمتر دانسته‌اند. در سال 82، 74 درصد پاسخگويان چنين نظري ابراز كرده‌اند. به اين ترتيب، الگوي خانوادة كم‌جمعيت عموميت بيشتري يافته است.

• در سال 1353، 90 درصد پاسخگويان با تعدد زوجات مخالف بوده‌اند. اين نسبت در سال 1382 كماكان 91 درصد است.
• در سال 1353، 41 درصد پاسخگویان ازدواج با فاميل را ترجيح مي‌دادند. اين نسبت در سال 1383 به 32 درصد رسيده است. یافته‌ها نشان می‌دهند که این هنجار كماكان از استحکام نسبی برخوردار است. .
• در سال 1382، 53 درصد پاسخگويان تفاوت سني 5 تا 9 سال را براي زوجين مناسب دانسته‌اند. اين نسبت در سال 1374، 52 درصد بوده است. تعداد پاسخگوياني كه فاصله سني 4 سال و كمتر را براي زوجين مناسب دانسته‌اند از 33 درصد در سال 1374 به 41 درصد در سال 1382 افزايش يافته است.  

زنان
• در سال 1353، 74 درصد مردان با اشتغال زنان مخالف بودند. اين نسبت در سال 1374 به 39 درصد، در سال 1379 به 68 درصد و در سال 81 به 21 درصد رسيده است.

اعتماد اجتماعي
• یکی از متغیرهای مورد بررسی در این گزارش میزان اعتماد اجتماعی به گروه‌های شغلی است. بر اساس یافته‌های به دست آمده در سال انجام پیمایش سطح اعتماد اجتماعي به بنگاه‌داران، تجار و بازاريان، و كسبه پايين‌تر از مشاغل ديگر بود. درصد اعتماد (کسانی که به اين مشاغل اعتماد زیاد ابراز کرده‌اند) به ترتيب عبارت بودند از 4، 11 و 17 درصد.
• در مقابل، سطح اعتماد به معلمان، استادان دانشگاه و ورزشكاران بالاتر از مشاغل ديگر است. سطح اعتماد به اين مشاغل به ترتيب عبارت است از 77، 71 و 62 درصد.

ارزیابی اخلاقی
یکی از زمینه‌های مهم در شناخت نگرش‌های اجتماعی تصوری است که مردم از جامعه خود دارند. به سخن دقیق‌تر، پاسخگویان خود را ساکن کدام فضای اجتماعی می‌دانند و از بودن در چنین فضایی چه احساسی دارند.
یکی از مفاهیمی که در این چارچوب مورد بررسی قرار گرفت، تصور پاسخگویان از فضای اخلاقی جامعه است. برای این مقصود، نفوذ دو گروه از ارزش‌های مثبت و منفی مورد پرسش قرار گرفت. بر اساس نتایج به دست آمده بیشتر افراد خود را در فضایی غیراخلاقی احساس می‌کردند. به این معنا که معتقد به کمیابی ارزش‌های مثبت و رواج اخلاقیات منفی بودند.
حس بودن در فضای غیراخلاقی در بین تحصیل‌کردگان و جوانان بیشتر از گروه‌های دیگر بود.
تحلیل عاملی از ارزش‌های اخلاقی نشان می‌دهد که ارزش‌های مثبت و منفی هر یک بر روی عامل جداگانه‌ای بار شده‌اند.

در مورد صفات مثبت اخلاقی اعداد جدول ناظر به کمیابی است. به این ترتیب مثلاً 56 درصد پاسخگویان معتقدند گذشت در بین مردم وجود ندارد. در مورد صفات منفی اعداد ناظر به تعداد کسانی است که به رواج این ارزش‌ها اعتقاد دارند. به این ترتیب، مثلاً 75 درصد پاسخگویان معتقدند که تقلب و کلاهبرداری در بین مردم رایج است.

در بخشی از پیمایش در باره وجدان کار سوال شده است نتایج نشان می‌دهند که به نظر پاسخگویان، سطح وجدان کار در جامعه پایین است. از نظر پاسخگویان رعایت مقررات و وقت‌شناسی کمتر رعایت می‌شود.