عمومی- ترفندهاي خلاق براي ترويج ترك سيگار، به بهانه روز جهاني مبارزه با دخانيات
تحقيقات جديد نشان ميدهد استعمال دخانيات، خطر ناباروري در زوجها را بهدنبال دارد. همچنين درصد بالايي از ناتوانيهاي جنسي مردان ريشه در مصرف دخانيات دارد.
عفونتهاي تنفسي، برونشيت مزمن، بيماري هاي قلبي عروقي، ناهنجاريهاي دهان و دندان و مهمتر از همه سرطان ريه از ديگر عوارض مهم استعمال دخانيات است.اما تمام اين دانستهها باعث نميشود تا جمعيت علاقهمند به سيگار در جهان كاهش چشمگيري داشته باشد.
امروزه مصرف دخانيات از مخربترين رفتارهاي غيربهداشتي است كه سلامت جوانان و نوجوانان را با خطر جدي مواجه ميكند. مصرف مواد دخاني در نوجوانان و جوانان به حدي رسيده كه سازمان بهداشت جهاني امسال شعار«جوانان بدون دخانيات» را براي هفته مبارزه با دخانيات در نظر گرفته است.
هشدار نسبت به خطرات و زيانهاي استعمال دخانيات، اجراي ممنوعيت تبليغ، ترويج و حمايت مالي از دخانيات، حفاظت افراد از دود ناشي از استعمال دخانيات، افزايش ماليات برمحصولات دخاني و كمك به افراد سيگاري جهت ترك سيگار از جمله سياستهاي سازمان بهداشت جهاني براي كاهش و كنترل مصرف مواد دخاني است.
اما رويكرد ايجاد محدوديت براي ايجاد بازدارندگي و كنترل هر فرايند ناپسند در زندگي، رويكرد و رفتاري است كه سالهاست شاهد آن هستيم. اما آمارهاي تكاندهنده مرگ و ميرهاي ناشي از مصرف دخانيات، گواه اين مهماند كه مسئله هنوز هماني است كه بوده؛ سيگار كشيدن يا نكشيدن.
در دنيايي كه همه چيز آن به سمت طراحي سيستمهاي خودبهخودي ميرود و امر و نهيها و رفتارهاي فرمايشي جاي خود را به تصميمگيريهاي آگاهانه ميدهد، براي كمك به حل مسئله سيگار نكشيدن، ايدههاي خلاقي در حال اجرا هستند كه مرور برخي از آنها ما را نسبت به اثربخشي و عمق تاثير آنها به فكر فرو ميبرد.
اين در شرايطي است كه دستورالعملها و ابلاغها و بخشنامهها هنوز آن تاثيري را كه بايد، ندارند. محمود كريمي/ نايبرئيس مؤسسه مطالعات نوآوري و فناوري ايران
پرده اول: زير سيگاري ترك سيگار
اگر به موضوع «سيگار نكشيدن» بهعنوان يك مسئله فكر كنيم و فارغ از استرس و درجه اهميت آن به تحليل درست صورت مسئله و آنچه «راهحل خوب» ميناميم اش بپردازيم، ميتوانيم ايدههاي بكر و جالبي بيابيم.
ايدههايي كه نه با جستوجو و فكر كردن به شيوههاي ايجاد محدوديت فيزيكي و اجباري، بلكه با تفكر بهخودبهخود انجام شدن محدوديت و از درون هر انسان بر آمدن خواست و اراده سيگار نكشيدن برميآيد.
با اين وصف، روشهاي مشابهي مثل تعريف هميار پليس ميتواند در خانواده عوامل كنترلي مؤثر و خودبهخود به ما در يافتن ايدههاي جديد كمك كند. آنچه در اين تصوير ميبينيم به ظاهر به كشيدن سيگار كمك ميكند، اما ظرافتي پشت انديشه آن نهفته است.
نكته اينجاست كه انجمن سرطان سنگاپور به توليد و هديه دادن زيرسيگاريهايي اقدام كرده كه در آغاز بازدارنده و نكوهشكننده بهنظر نميآيد، اما حتما استفادهكننده آن را به فكر فرو ميبرد تا بالاخره روزي بهخودآيد كه به راستي من با ريه خودم چه ميكنم. اين زيرسيگاري فرد را ترك ميدهد.
آنچه طراح اين ايده را به موفقيت ميرساند استفاده از عامل مضر در جايگاه تبديل شدن به عامل مفيد است. اين يك قاعده كلي است كه در زمينههاي مختلف هم كاربردهاي مثالزدني داشته است.
وقتي مامور پليس آگاهي براي كشف يك پرونده از فردي از جنس مجرمين بهره ميگيرد در حقيقت همين ترفند را بهكار برده است. مسئلهها و راهحلهاي آنها بسيار شبيه به هم هستند، كافي است نگاه ما شباهت را تشخيص دهد و بتوانيم راهحل جديدي را براساس ايده يا راهحل قبلي ابداع كنيم.
پرده دوم: كيسه بوكس سيگاري
مبارزه كردن با سيگار را اينجا به شكل نمادي زنده در مبارزههاي تمريني ميبينيم؛ درست جايي كه در نقطه مقابل روي آوردن به سيگار است. اگر به تضاد ورزش با استعمال دخانيات و تندرستي و سلامتي با بيماري خوب فكر كنيم، ميبينيم كه اين راهحل چندان هم غريب و دور از ذهن نيست.
ايدههاي مختلفي از اين نوع نگاه كردن به مسئله ميتواند طرح شود كه در ميان آنها اجرا كردن برخي بسيار ساده و كمهزينه است. مثل «معما چو حل گشت آسان شود» اينجا هم مصداق دارد.
حال بايد بيشتر فكر كنيم تا ببينيم به جاي تكرار اين ايده، چه راههاي ديگري قابل بررسي هستند. هميشه راهحل بهتري وجود دارد، به شرط آنكه بدان فكر كنيم. جستوجوي تضادها و بهرهگيري مثبت از آنها ترفندي است كه در اين مثال از آن بهره گرفتهاند.
پرده سوم: شليك دود به قلب جامعه
اگر به فرايند سيگار كشيدن و عوارض جانبي آن فكر كنيم و حتي بتوانيم با اغماض، بخشي از ماجرا كه بهخود فرد سيگاري مربوط است را ناديده بگيريم، بخش عمومي اين جرم - اجازه دهيد از همين واژه جرم استفاده كنيم -كه به جامعه آسيب ميرساند قابل اغماض نيست.
اين ايده كه سيگار را به شكل تفنگ دو لول تصوير كرده و بيهيچ توضيح و تفسير و شعاري، به صراحت منظور خود را به مخاطب منتقل كنيم، حكايت از ظرافت نوع نگاه خالق آن دارد. طراح با توجه به تاثيرهاي اجتماعي موضوع، روشي را براي انتقال مفهوم انتخاب كرده كه از ديد همگان ناپسند است.
وي تشابه سيگار با تفنگ را بزرگنمايي كرده تا اثر مخرب آن بر فرد و جامعه را نيز مثل خودكشي يا قتل عام بزرگ و غيرعادي جلوه دهد.
پرده چهارم: خروجي اگزوز به ورودي مجاري تنفسي
اين روزها، در و ديوار و كوچه و خيابان و خلاصه هر فضاي خالي و قابل ديدي، به تابلوي تبليغاتي تبديل شده است.
اين تبليغ كردن براي كالا و سازمان و خدمات، خاص كشور و شهر و ديار ما نيست، همه جاي دنيا چنين است و متخصصان تيزبيني به جستوجوي فرصتهاي بكر تبليغاتي هستند تا از آنها براي كسب منافع بيشتر بهره گيرند.
در ميان اين هياهو، ايدههاي خلاق و نو جذابيتهاي ويژهاي دارند كه به واسطه آنها مخاطب را به فكر فرو ميبرند. بازي كردن با فضاي واقعي و درك فرصت استفاده بالفعل از شرايط بالقوه آنها را در كشورمان تجربه كردهايم. نقاشي كردن روي ديوار گذرگاههاي شهري نمونهاي از اين خانواده به شمار ميآيد.
در تبليغ پشت اين اتوبوس، محصولي مرتبط با «ترك سيگار» معرفي شده است. جذابيت آن به استفاده هوشمندانه از اگزوز و دود اتوبوس، به جاي سيگار و دهان فرد سيگاري است.
بدون توضيحهاي تكراري مرسوم در تبليغها و گم شدن اصل ماجرا ميان همهمه واژههاي تبليغات، طراح عبارت ساده و گوياي «آماده ترك هستيد؟» را كنار تصوير اثرگذار و بزرگنمايي شده فرد در حال سيگار كشيدن قرار داده و ما را به ترك سيگار دعوت و تحريك كرده است.
ديدن چيزها در شكل و جايگاه غيرمتعارف خود لزوما نياز به ابزار و فناوري پيچيده ندارد، كافي است خلاق و متفاوت نگاه كنيم.
پرده پنجم: دفن خودخواسته در قبر زندگي
اين پرده از چندگانه جستوجوي روشهاي ديگر ترويج سيگار نكشيدن ايده بكر و
قابل توجهي دارد. در اين مورد، طراح به صراحت و بدون تعارف فرد سيگاري را به روزگار بعد از مردنش ميبرد.
اتاق سيگار كشيدن كه خارج از ايران جدي و مرسوم و در كشورمان نيز در برخي موارد مثل فرودگاهها نسبتا مورد توجه است در اين مثال بهعنوان محور انتخاب شده است.
۲ دوست يا همكار سيگاري در اين اتاق كه سيگار كشيدن در آن مجاز است (دقت كنيم كه كسي به آنها نگفته سيگار نكشيد و برگ جريمه هم برايشان صادر نكرده) مشغول گپ و گفتوگو هستند.
طبيعي است كه با هر پك زدني دود آن را بيرون بدهند و عادي است كه نگاهشان به بالا هم بيفتد. آن بالا نقطه تمركزي است كه طراح كشف كرده و فرصت اثرگذارياش را آنجا يافته است.
سقف را بهعنوان سطح زمين در نظر گرفته و اتاق را قبر فرد سيگاري. آن بالا روح فرد در حال پرواز است و ديگران هم سر قبر او در حال فاتحه خواندن و دعاي آمرزش يا لعن و نفرين هستند كه چرا به دست خودش مرده است!
