نمايشگاه- آمنه فرخی:
بيست و يكمين نمايشگاه بينالمللي كتاب تهران پنج شنبه گذشته با حضور بيش از 70 كشور خارجي و قريب به 2 هزار ناشر داخلي فعاليت خود را در حالي آغاز كرد كه بنا به گفته مسئولان قرار است در اين دوره از شكلگيري نمايشگاه بينالمللي كتاب، چه در بخش ناشران داخلي و چه در بخش ناشران خارجي شاهد تحولات قابل توجه و حركتهاي روبه جلو از طرف مجريان و دستاندركاران برگزاري نمايشگاه بيست و يكم باشيم.
شايد يكي از بزرگترين اين حركات طي چند سال گذشته را بتوان حذف كتابهاي عربي ناشران عربي از بخش ارزي نمايشگاه بينالمللي كتاب تهران و قرار دادن اين دسته كتابها در بخش ريالي دانست، كه اسباب آسايش مخاطبين اين حوزه به ويژه طلاب و دانشجويان را براي تهيه و خريداري كتابهاي مورد نيازشان فراهم كرد. اگر چه اين تغييرات در ابتداي امر با مخالفت چندين ناشر روبهرو شد اما برنامهريزيها و بررسيهاي كارشناسان در اين زمينه نشان داد كه اين اقدام هم به لحاظ رضايتمندي مخاطب و هم به جهت مبادله كتاب در منطقه به ويژه آسياي ميانه بسيار موثر و تاثيرگذار خواهد بود. با اين وجود، با عملي شدن اين جريان برخي از ناشران عرب نسبت به اجرايي شدن اين طرح در نمايشگاه بيست و يكم گلايههايي دارند.
عطا اعلمي، مدير موسسه و انتشارات اعلمي از بيروت كه امسال بيش از 300 عنوان كتاب را در نمايشگاه بينالمللي كتاب تهران عرضه كرده است، در اين باره گفت: امسال به لحاظ فروش افت زيادي نسبت به ده سال گذشته داشتيم كه اجراي اين طرح در بروز آن بسيار موثر بوده است، از طرفي وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي قبلا روي كتابها يارانه به ناشران و مخاطبان ارائه ميكرد، اما امسال از اجراي اين برنامه به دلايلي جلوگيري شده و ما با مشكلات زيادي مواجه شديم. قيمت كتاب گران شده، مردم ايران هم توان مالي خوبي ندارند و با توجه به تورمي كه وجود دارد عملا خريدي صورت نميگيرد.
در اين سه روز نسبت به سه روز اول نمايشگاه نوزدهم كه دو سال گذشته در محل دائمي نمايشگاه بينالمللي كتاب(چمران) شركت داشتيم فروشمان حتي به 25 درصد آن مبلغ نيز نميرسد. امسال با گذشت چهار روز از آغاز نمايشگاه كتاب آنطور كه بايد شاهد حضور بازديدكنندگان نبوديم. كه به نظرم عمدهترين دليلش همين گراني كتاب و تورم است و حمايتهايي كه از طرف دولت ميبايست ميشده و نشده است.
استفاده از دستگاه كارتخوان يكي ديگر از برنامههايي بود كه به قول دستاندركاران نمايشگاه بينالمللي كتاب تهران ميبايست از اولين روز برگزاري نمايشگاه در غرفههاي ناشران داخلي و خارجي مورد استفاده بازديدكنندگان براي سهولت خريد و صرفهجويي در وقت نصب و راهاندازي ميشد، با گذشت چند روز از افتتاح نمايشگاه كتاب با حضور وزير فرهنگ و ارشاد اسلامي، شاهد بوديم كه هيچ يك از غرفههاي ناشران چه در بخش داخلي و چه در بخش ناشران خارجي مجهز به سيستم كارتخوان (P.O.S) نبودند. عدم هماهنگيها در اين زمينه مشكلات بسياري را براي غرفهداران و ناشران و متصديان غرفهها ايجا دكرده است، كه ناشران و غرفهداران بخش ناشران خارجي نيز با آن مواجه و از آن گلهمند بودند.
صابري، متصدي غرفه انتشارات كتاب پرتو علمآرا، ناشر فرهنگهاي عمومي و تخصصي انتشارات دانشگاه آكسفورد، در اين باره گفت: با گذشته سه روز از برپايي نمايشگاه كتاب هنوز غرفهها مجهز به سيستم «كارتخوان» نشده، و اين امر مشكلات زيادي را براي ما و بازديدكنندگان ايجاد كرده است. اطلاعرساني در اين مورد انجام شده و كارتها در اختيار خريداران قرار گرفته، اما عدم تجهيز غرفه ها به اين سيستم باعث شده كه يا خريدار به دليل همراه نداشتن پول به ميزان كافي از خريد خود منصرف شود و يا اين كار با سختي و مشكلاتي انجام پذيرد.
مجتبي لطيفي، مدير اين انتشارات نيز با اشاره به اين مطلب كه كليه ناشران و غرفهداران موظف بودند قبل از برگزاري نمايشگاه تمامي اقدامات لازم از جمله ايجاد اعتبار بانكي و كارهاي اداري را در اين زمينه به طور كامل انجام دهند گفت: اين مسئله اختلال بسياري در كار ما ايجاد كرد كه اگر درست و به موقع سيستم كارتخوان مورد استفاده و بهرهبرداري قرار ميگرفت قطعا ميتوانست در تسريع روند كار غرفهداران و همينطور صرفهجويي در وقت بازديدكنندگان بسيار موثر باشد.
اين جريانها در حالي در نمايشگاه بينالمللي تهران در حال اشكال سازي است كه به دنبال موفقيت و استقبال از اجراي اين پروژه در نمايشگاه بزرگ كتاب استاني سيستان و بلوچستان و استفاده همزمان يكصد دستگاه كارتخوان در غرفههاي اين نمايشگاه، مسئولان و دستاندركاران نمايشگاه بيست و يكم قول اجرا و عملي شدن اين طرح را در اولين روز برگزاري نمايشگاه به غرفهداران، ناشران و بازديدكنندگان داده بودند.
شايد اگر اجراي پروژه دستگاههاي كارتخوان در نمايشگاه تهران به شكل درست و سر موعد مقرر اتفاق ميافتاد، اين امكان ايجاد مي شد كه برخلاف سالهاي گذشته كه شاهد دست بهدست شدن بنهاي كاغذي بوديم، امسال شاهد اين مسئله نباشيم كه يارانه هر چند اندك در نظرگرفته شده براي افراد صرفا در مسير خريد كتاب خرج شود.
يكي ديگر از مشكلاتي كه در بخش ناشران خارجي به ويژه سالن همكف در نمايشگاه بينالمللي كتاب تهران به چشم ميخورد، مشكلاتي مربوط به تجهيزات و امكانات رفاهي براي غرفهداران و بازديدكنندگان اين سالنها بود. يكي از عمدهترين اين مشكلات عدم نصب دستگاههاي تهويه هوا و همينطور دستگاههاي خنككننده براي غرفههاي اين سالنها بود كه مشكل تنفس كاركنان و غرفهداران را به همراه داشت.
از طرفي به اعتقاد برخي از غرفهداران نسبت متناسبي ميان ميزان مبلغ پرداختي آنها بابت متراژ غرفه، امكانات و تسهيلات رفاهي كه ميبايست در اختيار آنها قرار گيرد وجود ندارد. به گفته يكي از ناشران شركتكننده در بخش ناشران خارجي نمايشگاه، بسياري از ناشران شركتكننده خارجي به ويژه از كشورهاي عربي بدون پرداخت هزينه، غرفههايي با متراژ بالا در اختيار داشتهاند، در حالي كه ناشران داخلي شركتكننده در بخش خارجي نمايشگاه موظف بودند براي دريافت غرفههاي خود متري 80 هزار تومان پرداخت كنند.
لطيفي مدير انتشارات پرتو علم آرا كه قريب به 300 عنوان كتاب را از انتشارات آكسفورد، در بيست و يكمين نمايشگاه بينالمللي كتاب تهران شركت داده است، در اين رابطه گفت: امسال براي دريافت غرفه 10 متري، 50 ميليون تومان پرداخت كرديم كه البته اين مبلغ را بايد در كنار هزينههاي ديگري مثل هزينه كارمندان، رفت و آمد و هزينه پاركينگ و... كه به ناشر تحميل ميشود قرار داد.
به اعتقاد لطيفي امسال در نمايشگاه به جهت تقسيمبندي، ارائه فضا و هزينههاي غرفهها تبعيض هايي صورت گرفته است.
او ميگويد: برخي از افراد به جهت رابطههايي كه دارند توانستند فضاهاي بهتري را در اختيار بگيرند و كساني كه اهل رابطه نيستند متاسفانه در بدترين نقطه سالنها قرار گرفتهاند. در اين زمينه و پخش متناسب ناشران در غرفهها و رديفهاي سالن ناشران به نظر ميرسد اعتدال و عدالت در نظر گرفته نشده. مضاف بر اين كه فضايي كه در اختيار برخي ناشرين قرار گرفته به لحاظ ساختاري به لحاظ شكل، ناهمواري زمين و... مناسب نيست و مشكلات زيادي را براي ارائه كتابها به مخاطب به وجود آورده است.
اين در حالي است كه اعلمي مدير انتشارات اعلمي از لبنان با ابراز خوشحالي از اينكه امسال آب از آسمان به روي كتابهايش نميريزد گفت: فضا و جايي كه در اختيار ماست به لحاظ ترتيب و موقعيت كاملا مناسب است هر چند به لحاظ موقعيتي در حد نمايشگاههايي كه در محل دائمي نمايشگاههاي تهران(چمران) برگزار ميشد نمي رسد، اما به هر حال قابل تامل است. بنا به گفته اعلمي، انتشارات اعلمي با ارائه بيش از 300 عنوان كتاب در حوزه معارف و اخلاق اسلامي امسال با پرداخت 2 ميليون و چهارصد هزار تومان، از غرفهاي با متراژ 30 متر بهرهمند بوده است.
اين در حالي است كه دكتر محسن پرويز معاون فرهنگي وزارت ارشاد در نشست مطبوعاتي خود در پاسخ به سؤال يكي از خبرنگاران حاضر در نشست گفت: در غرفهبندي نمايشگاه سعي شده عدالت در مورد ناشران رعايت شود. در طول هشت سال گذشته مبناي تقسيم غرفهها براساس تعداد عناوين كتابهاي منتشر شده در سه سال پيش از آن بوده كه به نظر ما اين مسئله چندان شايسته نيست در نتيجه اين مسئله را به بخش كميته داخلي نمايشگاه اعلام كرديم كه عوامل ديگري را هم از جمله سابقه و طول دوره فعاليت در اين امر دخيل بدانند و اين بازنگريها قرار است در سال آتي مورد استفاده قرار بگيرند.
