ارتباطات- دکتر یونس شکرخواه*:
بعضي‌ها كاملا يگانه‌اند؛ پروفسور كاظم معتمد‌نژاد از جمله همين افراد است. نوشتن براي يك «هميشه استاد» كار دشواري است؛ هميشه استادي كه هم روزنامه‌نگار بوده و هم ارتباط‌گر و در هر دو عرصه نيز صاحب سبك و مدرسه است.

يگانگي پروفسور را شاگردانش بيشتر از مخاطبانش احساس مي‌كنند؛ پروفسور همه شاگردانش را «همكار» مي‌نامد؛ با وقار وارد كلاس مي‌شود و اگر بين ديدارها فاصله افتاده باشد؛ حتما با همه روبوسي مي‌كند؛ با لبخندي نجيبانه كه پيش درآمد دل سپردن به اوست، باوقار مي‌گويد و با وقار گوش مي‌سپارد؛ نت بر‌مي‌دارد تا دوباره راه بگشايد در قالب مشقي ديگر؛ اراده‌اي سرسخت دارد در اين راه.

پروفسور يگانه است، چون آنچه را كه در كلاس‌هايش مي‌آموزاند در وجوه ذات‌شناسانه و معرفت‌شناسانه به پيش ‌مي‌برد.

شاگردان بايد هر آنچه را فرا مي‌گيرند كاملا بشناسند، در اين مرحله حتي اگر يك توپ كريستال با هزاران وجه به دست گرفته باشند، بايد همه وجوه و ابعادش را ببينند و يك به يك شناسايي كنند، پروفسور در اين مرحله واقعا سخت‌گير است.

بايد ده‌ها كتاب و منبع را ببيني تا شايد او راضي شود؛ هميشه استاد؛ هميشه نسبت به عرصه‌ای که به آن «ذات‌شناسی» می‌گویند؛ دغدغه دارد. دغدغه ذات‌شناسی؛ هم مطالعه وجود و هستی است.

اما اين ذات‌ها را چطور بايد معنا كرد؟ تكيه پروفسور بر اين پرسش هم كه معرفت چيست؛ هميشه براي شاگردانش معنادار بوده است. اينكه معرفت چيست؛ ديباچه‌اي است براي كشاندن شاگردان به وادي معرفت‌شناسی؛ به نقطه‌اي كه ببيني دغدغه معرفت‌شناسی چیزی نیست، جز مطالعه نحوه دانستن و شناخت.

يگانگي پروفسور در تشويق كردن، اما رنگ ديگري دارد؛ وقتي طرحي در كلاس ارائه‌ مي‌شود؛ براي شاگردش كف مي‌زند؛ نقاط قوت كار را بازگو مي‌كند و تاكيد و اصرار مي‌ورزد كه از آنچه شاگردش ارائه كرده چيزها آموخته است؛ آنگاه منابع ديگري به او ارائه مي‌كند تا طرح به فينال برسد.

اين منابع حالا براي من معناي ديگري يافته‌اند؛ منابعي كه پروفسور در پايان ارائه طرح‌ها معرفي مي‌كند؛ مرتبط با موضوع طرح نيست؛ مرتبط با علائق و يا كم‌وكاستي‌هاي شاگرد است؛ پروفسور در واقع تدريس نمي‌كند؛ «معلم» مي‌سازد، كادر حركت معلم را هم تعيين‌ مي‌كند و او را در چارچوب بزرگتري پرورش مي‌دهد: پركردن كمبودها درمنظومه ارتباطي ايران.

اگر به شاگردان پروفسور نگاه ‌كنيد؛ خواهيد ديد كه هيچ‌كدام از آنها رساله‌هايشان غيرمرتبط با تخصص‌هايشان نيست.

آينده‌نگري ارتباطي در ايران بخش ديگري از اين يگانگي است. از ديدگاه پروفسور؛ آينده‌نگري، شكل صحيح سياستگذاري و برنامه‌ريزي ارتباطي ملي، درگرو آن است كه در سازماندهي فعاليت‌هاي گوناگون ارتباطي، به‌ويژه در عرصه همگرايي ارتباطات جمعي سمعي و بصري (راديو و تلويزيون)، ارتباطات دور و ارتباطات كامپيوتری، هماهنگي برقرار باشد. بنابراين؛ اصرار پروفسور بر انجام مطالعات و تحقيقات تخصصي و تشكيل نهادهاي تخصصي تا حدودي مشخص مي‌شود.

تغيير شرايط بين‌المللي، نور انداختن دقيق بر جهاني‌سازي و ـ نه جهاني شدن ـ به مثابه پوسته‌اي تازه براي نوسازي، از ديدگاه پروفسور از مقتضيات خاص سرمايه‌داري براي يكپارچگي فعاليت‌هاي اقتصادي است و بنابراين ترويج هر سياست را ـ از جمله مقررات‌زدايي و خصوصي‌سازي ـ بر نمي‌تابد.

همه شاگردان پروفسور بايد تجارب ارتباطي كشورهاي دنيا را مرور كنند و به پژوهش‌هاي ارتباطي بين‌المللي، براي شناخت كامل آخرين تحولات ارتباطي جهاني و تأثيرهاي احتمالي منفي يا مثبت آنها بر عملكردهاي ارتباطي داخلي توجه كنند.[مرور كنيد تشكيل سمينارهاي بين‌المللي، انجمن‌هاي تخصصي و حضور در مجامع گوناگون جهاني را به همت پروفسور]

پروفسور در مورد نظام مطبوعاتي ايران هم نگاه ويژه خودش را دارد. او به تدوين نظام جامع مطبوعات براي ايران ازچند جنبه‌ نگاه مي‌كند و استقلال حرفه روزنامه‌نگاري؛ شوراي مطبوعات؛ پيمان جمعي؛ آزادي بيان و حق دسترسي به اطلاعات جزو مولفه‌هاي مورد نظر پروفسور در اين عرصه است.

جامعه‌ اطلاعاتي، بحث روز دنيا هم كه اين روزها بيشتر بحث‌ها و تحركات پروفسور به آن اختصاص دارد؛ در نگاهِ يگانه پروفسور معنايي ديگر دارد. او معتقد است بايد برخلاف تجربه‌ جوامع غربي كه بيشتر در جهت آزادي‌گرايي به پيش رفتند و به برابري كمتر توجه كردند و برخلاف تجربه‌ كشورهاي سوسياليستي كه با تكيه بر برابري؛ آزادي را از بين بردند، به‌جايي رسيد كه تعادل فراهم شود و جامعه‌ اطلاعاتي آينده، جامعه‌اي مبتني بر آزادي و برابري باشد.

دلم مي‌خواهد به غبطه برانگيزترين وجه يگانه پروفسور هم اشاره كنم: «حافظه‌اي بي‌بديل» كه فقط در خدمت رشد ديگران به كار مي‌افتد؛ حافظه‌اي رشك‌برانگيز؛ به موقع؛ پردامنه و دقيق.

پروفسور كاظم معتمدنژاد يك واقعيت بزرگ ارتباطي است كه از خودش چيزي نمي‌گويد و وقتي شاگردانش از او مي‌گويند، ناخواسته اين واقعيت بزرگ را وارد گفتمان‌هاي كوچك خودشان مي‌كنند؛ مثل همين كاري كه من كردم.

* عضو هيئت علمي دانشگاه تهران
و سردبير همشهري آنلاين