تحقيقو توليد- محمود كريمي :
زندگي همه ما با فرآيند حل مسئله درآميخته است. همه فعاليتهاي حرفهاي يا شخصي ما در هم تنيده با مسئلههاست.
گاهي مسئله را تحمل ميكنيم تا گذر زمان و كسي ديگر، برايش راهحلي بيابد و گاهي از راهحلي كه ديگران پيش از ما كشف كردهاند، بهره ميگيريم.
هر چه مسئله جديتر و بحرانآفرينتر باشد، يافتن يك راهحلي اساسي براي آن در اولويت بالاتري قرار ميگيرد و بودجه كافي و فكر تعداد بيشتري صاحب انديشه برايش بسيج ميشود.
زمستان 1386 ما در ايران، سرما و مسئلههايي خاص به همراه داشت و دارد؛ اختلال در حملونقل و دشواري جمعآوري برفها و قطعي گاز شهرها و... همه از پيامدهاي آشنا و تجربه نشده آن بودند.
آيا همه جاي دنيا در زمستان، دچار مسئلههاي جدي ميشوند؟ آيا كسي در دنيا مسئلههايي شبيه ما را پيشتر تجربه كرده و راهحل خوبي هم براي آن يافته است؟
در اين نوشتار از چندمنظر مختلف به روزهاي سرد و برفي زمستان پرداخته شده؛ محصولي نو از فناوري، كمك فني به آمد و شد خودروها، فراهم كردن خدمات مناسب براي رانندگان و هشدار عادي رفتار نكردن به مردم، نمونههايي هستند كه به وصفشان ميپردازيم.
پرده اول: روبات برفخوار چشمبادامي
زمستانهاي سرد نيگاتاي ژاپن (Nigata) با بارش سنگين برف همراه است. چنين برفي زندگي و آمد و شد را براي اهالي شهر ، به ويژه مسنترها دشوار ميكند.
وكيتارو (Yuki-taro) روبات برفخواري است كه يك تيم پژوهشگر از 5 سازمان محلي براي حل اين مشكل مردم، ابداع كردهاند.
ابعاد اين روبات به ظاهر ساده، 160 دXر 95 دXر 75 سانتيمتر است و 400 كيلوگرم وزن دارد.
اين روبات كه به سامانه GPS مجهز است، چند دوربين روي چشمهاي خود دارد و با كمك باتري 48 ولتي خود 5 متر در دقيقه راه ميرود.
با اين توصيف، اين دستگاه ميتواند در سطح خيابان حركت كند و هر كجا كه برف ديد، آن را در مسيري به عرض 95 سانتيمتر با دهان بزرگ خود ببلعد.
پس از آن كه برفها خورده شد، سامانه داخلي روبات آنها را فشرده ميكند و سپس برفها را به شكل قالبهاي يخي در ابعاد 60 دXر30 دXر 15 سانتيمتر به وزن 12 تا 14 كيلوگرم از انتهاي دستگاه بيرون ميدهد.
نگهدارنده نصب شده در عقب روبات نيز وزن قالبهاي يخ را تا 100 كيلوگرم تحمل ميكند.
يوكي تارو حاصل 7 سال كار علمي گروهي از پژوهشگران سازمان ابداعهاي صنعتي نيگاتا (NICO)، مؤسسه تحقيق و توسعه، مؤسسه فناوري نيگاتا، دانشگاه ياماگاتا و مؤسسه تحقيقات صنعتي نيگاتا (IRI) است.
اين چند نهاد براي كمك به سالمندان جامعه برنامه مشتركي را تعريف كردند كه طي آن بايد دستگاههايي خودكار و دوستدار محيطزيست ساخته ميشد.
در سال 2006 اين روبات «جايزه طراحي خوب» را از سازمان ترويج طراحي صنعتي ژاپن در رسته بنگاههاي كوچك و متوسط (SME) از آن خود كرد.
سازندگان اين روبات كار روي طراحي آن را دنبال ميكنند تا بتوانند اندازه، وزن و هزينههايش را كاهش دهند.
ايشان قصد دارند طي 5 سال قيمت يوكي تارو را به كمتر از حدود 8 هزار و 300 دلار كاهش دهند و آن را به توليد تجاري برسانند.
پرده دوم: زنجير چرخ خميري
در روزهاي برفي، توصيه هميشگي پليس و مسئولان راهداري به رانندگان، همراه داشتن زنجير چرخ و بستن آن در جادههاست. اين توصيه را متأسفانه همه جدي نميگيرند.
در برفهاي اخير ايران هم شاهد بوديم كه قيمت يك زنجير چرخ در نقاط مختلف تا بيش از دو برابر افزايش يافت.
دشواري بستن و باز كردن زنجير و تأثير منفي راه رفتن خودرو با آن در مسير بدون برف، يكي از دغدغههاي رانندگان است.
يك شركت ايتاليايي با ابداع زنجير چرخ خميري، راهحلي 30 يورويي براي خلاصي از شر زنجير چرخ ارائه كرده است.
با اين كار،نه تنها دشواريهاي استفاده از زنجير چرخ فلزي رفع شده، بلكه چند مزيت ديگر هم بدان افزوده شده است.
اين زنجير خميري، در تيوپهايي عرضه ميشود كه مثل بستهبنديهاي سُس گوجهفرنگي، استفاده از آن راحت است. در تيوپ را باز ميكنيد و آن را به شكل و نقش دلخواه، دور تاير خودرو ميماليد. به همين سادگي زنجير چرخ نصب ميشود.
تاير كه در جاده خيس و برفي به پيش ميرود، زنجير مايع سفت ميشود و مثل لاستيك يخشكن، راننده را در حركت روي مسير برفي يا يخي كمك ميكند. همين روكش موضعي سفت، پس از تماس با زمين يا آسفالت خشك، كم كم دوباره مايع و سپس بخار ميشود.
زنجير چرخ خميري، سازگار با محيط زيست است و هيچ اثر مخربي براي طبيعت ندارد.
توسعه علم، توجه به كاركرد زنجير و اصرار نكردن بر هميشه فلزي بودن آن، محققان را به جنسي متفاوت ميرساند كه تصور ذهني ما را تغيير ميدهد.
مهم نيست كه اين ديگر زنجير نيست، مهم اين است كه كار زنجير را انجام ميدهد.
مفهوم كاركرد، در بسياري از تكنيكهاي نوآوري نقش كليد دارد و رمز بسياري از ايدهپردازيهاي موفق است.
پرده سوم: كيسهها و مخزنهاي شن مخصوص
پيش از آن كه برفي ببارد، رانندهها و مسافران تهراني، كيسههاي شن مخصوص را كنار اتوبانهاي پايتخت ميديدند.
اين كيسهها به تعداد بسيار و با فاصلههاي مناسب روي هم چيده شده بودند و از اين نظر به راحتي در دسترس رانندهها قرار ميگرفتند.
ديدن كيسهها كنار گذرگاههاي شهري، جدا از مسئله ساده شدن و فوري شدن خدمترساني در زمان نياز و روزهاي برفي، براي راننده نيز آسايش خاطر را بهدنبال داشت.
پيش از اين كيسههاي آشنا، مخزنهاي شن را از سال گذشته ميشناسيم. پيشتر از آن، چنين عادت داشتيم كه هر گاه برف ميآمد و نياز به كمكرساني از سوي مسئولان شهري بود، خودروهاي حمل شن در اتوبانها و خيابانها به راه افتند و كارگران سختكوش، شنها را به كمك بيل و پارو، روي سطح معابر بريزند.
وآوري نظاميافته و TRIZ براي حل مسئلهها از ابزارهاي فكري مختلفي كمك ميگيرد. يكي از معروفترين اين ابزارها، «40اصل نوآوري» است.
اين 40 اصل از بررسي و مطالعه عميق بيش از 150 هزار سند اختراع برگرفته شده و به كمك آنها، بسياري از مسئلههاي فني و مديريتي به راهحلهاي خوبي رسيدهاند.
اصل شماره يك اين 40 اصل، Segmentation نام دارد كه آن را در منابع فارسي «تقسيم» ترجمه كردهايم.
اصل تقسيم ما را راهنمايي ميكند تا در مواجه شدن با مسئلهها به قطعه قطعه كردن اجزاي آن فكر كنيم و ببينيم چه ايدههايي ميتواند ما را به پاسخي مطلوب برساند.
تقسيم كردن بار يك خاور حمل شن و نمك، راهحلي مثل ساخت و استقرار مخزنهاي شن مخصوص را در پي دارد.
در ادامه با تمركز بيشتر بر ارزيابي نتيجه اجراي اين راهحل، تقسيم بيشتر شنها و توليد كيسههاي شن مخصوص را ميتوان نتيجه گرفت.
شما اين راهحل را چطور ارزيابي ميكنيد و با بيشتر فكر كردن به اصل تقسيم، چه ايدههاي علمي و كاربردي ديگري را به مديريت شهري پيشنهاد ميدهيد؟
*نائب رئيس انجمن ايراني
نوآوري و مطالعات فناوري
