نهادها- كيوان كوشا:
اتحاديه بينالمللي ارتباطات دوربرد از جمله نهادهاي تخصصي سازمان ملل متحد است كه بهمنظور ارتقاي سطح همكاريهاي بينالمللي در كليه زمينههاي ارتباطات دوربرد تأسيس شد.
مهمترين فعاليتهاي اتحاديه بينالمللي ارتباطات دوربرد عبارتند از: مشخص كردن فركانسهاي راديويي، تعيين و ارائه استانداردهاي فني و عملياتي ارتباطي، كمك به كشورهاي مختلف براي توسعه نظامهاي ارتباطي از راه دور، و برگزاري همايشهاي مختلف در زمينه ارتباطات دوربرد.
در سالهاي اخير، اتحاديه بينالمللي ارتباطات دوربرد مسئوليتهاي جديدي را براي ايجاد هماهنگي ميان دامنه در حال گسترش فنآوريهايي نظير شبكه رقومي با خدمات يكپارچه Integrated Services Digital Network (ISDN) ارتباطات تلفنهاي رقومي همراه، پست الكترونيكي*، و ارتباطات چندرسانهاي برعهده گرفته است.
يكي از نقشهاي كليدي اين اتحاديه تضمين اتصال متقابل سريع و آسان ميان شبكهها در نقاط مختلف جهان است كه در واقع عامل اصلي در رشد شبكههاي ارتباطي دوربرد بهشمار ميآيد
اهداف. در اساسنامه اين اتحاديه (مصوب 1992 در ژنو) اهداف آن چنين توصيف شده است :
ـ برقراري و توسعه همكاريهاي بينالمللي ميان كلّيه اعضاي اتحاديه بهمنظور بهبود و استفاده درست از امكانات ارتباط دوربرد؛
ـ ارتقاي فني و ارائه كمك به كشورهاي در حال توسعه در زمينه ارتباطات دوربرد و نيز فراهمآوري اطلاعات و منابع مالي مورد نياز براي اجراي آنها؛
ـ توسعه امكانات فني، افزايش بهرهوري خدمات ارتباطات دوربرد، و استفادهپذير كردن آنها تا حد ممكن براي عموم مردم؛
ـ گسترش مزاياي استفاده از فنآوريهاي نوين ارتباط دوربرد در كلّيه نقاط دنيا؛
ـ ارتقاي سطح استفاده از خدمات ارتباط دوربرد با هدف تسهيل روابط سالم؛
ـ ايجاد هماهنگي ميان فعاليتهاي اعضاي اتحاديه؛
ـ كمك به انتخابِ رويكردي روشنتر در مباحث ارتباط دوربرد در اقتصاد و جامعه اطلاعاتي جهاني، از طريق همكاري با ديگر سازمانهاي دولتي بينالمللي و منطقهاي و نيز سازمانهاي غيردولتي كه در زمينه ارتباطات دوربرد فعاليت ميكنند
نقشهاي اساسي
اتحاديه بينالمللي ارتباطات دوربرد، در زمينههاي زير، بهطور خاص نقش اساسي برعهده دارد:
ـ تخصيص، توزيع، و ثبت طيف فركانسهاي راديويي و نيز نظارت بر وضعيت قرار گرفتن ماهوارهها در مدار زمين بهمنظور جلوگيري از ايجاد اختلال ميان ايستگاههاي راديويي كشورهاي مختلف؛
ـ تلاش براي از بين بردن اختلال ميان ايستگاههاي راديويي كشورهاي مختلف و بهبود استفاده از طيف فركانسهاي راديويي و مدارهاي ماهوارهاي زمين براي خدمات ارتباطات راديويي؛
ـ تسهيل تدوين استانداردهاي بينالمللي ارتباطات دوربرد با در نظر داشتن كيفيت مناسب ارائه خدمات؛
ـ ترويج همكاريهاي بينالمللي در ارائه كمكهاي فني به كشورهاي در حال توسعه و نيز ايجاد، توسعه، و بهبود تجهيزات و شبكههاي ارتباطي دوربرد؛
ـ تلاش براي هماهنگي توسعه امكانات ارتباطات دوربرد؛
ـ ترويج همكاري ميان اعضاي اتحاديه با هدف تعيين تعرفهها در سطحي تا حد ممكن پايين و متناسب با خدمات كارآمد و توجه به ضرورت تعيين اداره مالي مستقل ارتباطات دوربرد؛
ـ مطالعه، وضع مقررات، تصويب قطعنامهها، تنظيم رهنمودها و پيشنهادها، و نيز گردآوري و اشاعه اطلاعات در زمينه ارتباطات دوربرد؛
ـ فراهمآوردن اعتبارات خاص و مناسب با همكاري سازمانهاي بينالمللي جهت توسعه طرحهاي اجتماعي بهمنظور گسترش خدمات ارتباط دوربرد در محرومترين مناطق جهان.
تاريخچه:
در 24 ماه مه 1844، ساموئل مورس نخستين پيام خود را از طريق خط تلگراف ميان واشنگتن و بالتيمور براي عموم ارسال كرد، كه در واقع، آن را ميتوان آغاز عصر ارتباطات دوربرد بهشمار آورد. ده سال بعد، ارتباطات تلگرافي در دسترس عموم قرار گرفت. در اين برهه از زمان، خطوط تلگراف بهسبب آنكه كشورهاي مختلف از نظامهاي متفاوتي استفاده ميكردند و رمز خاص تلگراف خود را بهمنظور حفظ اسرار پيامهاي تلگرافيِ نظامي و سياسي بهكار ميگرفتند، از مرزهاي ملي فراتر نرفت. از اينرو، پيامها ميبايست قبل از ارسال به كشورهاي همسايه، از طريق شبكههاي تلگرافي، ابتدا ترجمه ميشد و به رمز قابل فهم براي كشور متبوع در ميآمد و سپس ارسال ميگرديد
بدينترتيب، كشورهاي مختلف تصميم گرفتند به توافقهايي در زمينه اتصال متقابل شبكههاي ملي خود دست يابند. بنابراين، برخي كشورها موافقتنامههاي دوجانبه يا منطقهاي در زمينه ارتباطات تلگرافي ميان خود به امضا رساندند. بهطور مثال، در سال 1868 چندين پيمان منطقهاي براي توافق در مورد اتصال متقابل شبكههاي تلگرافي ميان مناطق مختلف به امضا رسيد. ضمناً بهمنظور توسعه شبكههاي تلگرافي در تعداد بيشتري از كشورها و گسترش استفاده از اين ابزار ارتباطي، بيست كشور اروپايي تصميم گرفتند بهمنظور تدوين چارچوبي مشخص براي ارتباطات تلگرافي، وضع مقررات واحد جهت استانداردكردن تجهيزات مورد نياز براي تضمين ارتباطات متقابل، و تعيين دستورالعملهاي عملياتي يكسان، كه تا آن زمان در كشورهاي مختلف متفاوت بود، نشستي برگزار كنند.
در 17 ماه مه 1865، پس از انجام بيش از دو ماه مذاكرات فشرده، نخستين پيمان بينالمللي تلگراف (International Telegraph Convention) توسط بيست كشور شركتكننده در نشست پاريس به امضا رسيد و اتحاديه بينالمللي تلگراف (International Telegraph Union) بنيان نهاده شد كه نقطه آغاز پيدايش اتحاديه بينالمللي ارتباطات دوربرد محسوب ميگردد. امروزه، با گذشت بيش از 130 سال از تأسيس اتحاديه بينالمللي ارتباطات دوربرد، اهداف كاربردي و بنيادي آن همچنان بدون تغيير عمده باقي مانده است. از آن زمان تاكنون، امكانات ارتباطي دوربرد گسترش شتابناكي داشته و در حقيقت تاريخچه اتحاديه بينالمللي دوربرد تجلي پيشرفتهايي است كه در حوزه ارتباطات دوربرد به وقوع پيوسته است.
بهدنبال اختراع تلفن در سال 1876 و گسترش ارتباطات تلفني، در سال 1885 اتحاديه بينالمللي تلگراف، تدوين مقررات بينالمللي ارتباطات تلفني را آغاز كرد. با اختراع ارتباطات تلگرافي بيسيم (Wireless Telegraphy) كه نخستين نوع ارتباطات راديويي بهشمار ميآيد و نيز استفاده از اين شيوه جديد، بهويژه براي دريانوردي، تصميم بر آن شد كه در سال 1906 همايشي مقدماتي در زمينه ارتباطات راديويي بهمنظور بررسي مسئله مقررات بينالمللي ارتباطات تلگراف راديويي (Radiotelegraph Communications) برگزار شود. در اين همايش كه در شهر برلين برپا گرديد، نخستين پيمان بينالمللي تلگراف راديويي (International Radiotelegraph Convention) بهتصويب رسيد كه نخستين مقررات تلگراف بيسيم را در بر داشت. اين مقررات كه تاكنون از طريق چند همايش در زمينه ارتباطات راديويي مورد تجديدنظر و اصلاح قرار گرفته است بهعنوان مقررات ارتباطات راديويي (Radio Regulations) شناخته ميشود
در سال 1920، براي نخستينبار پخش صوت از استوديوهاي شركت ماركوني صورت گرفت و عصر پخش صوت آغاز گرديد. در سالهاي 1924 و 1925 نيز بهترتيب كميته بينالمللي مشورتي تلفن (International Telephone Consultative Committee) و كميته بينالمللي مشورتي تلگراف (International Telegraph Consultative Committee) تأسيس گرديد و كميته بينالمللي مشورتي راديو (International Radio Consultative Committee) (تأسيس 1927) مسئوليت ايجاد هماهنگي ميان مطالعات فني، آزمونها، و ارزيابي و سنجش موضوعات مختلف مربوط به ارتباطات دوربرد و تعيين استانداردهاي بينالمللي را برعهده گرفت. بدينترتيب، كميتههاي مشورتي، مسئول برگزاري همايش نظارتي اتحاديه بينالمللي تلگراف شدند كه در آنها توافقهاي بينالمللي در كلّيه زمينههاي ارتباطات دوربرد بهتصويب ميرسيد.
در سال 1927 در همايش بينالمللي تلگراف راديويي (International Radiotelegraph Conference) فركانسهاي راديويي مشخص به خدمات راديويي مختلفِ موجود در آن زمان بهمنظور تضمين كارآيي بهتر عمليات ارتباطي، با توجه به افزايش تعداد خدمات راديويي كه از فركانسهاي مختلف استفاده ميكردند، اختصاص يافت. در همايش سال 1932 در مادريد، اتحاديه بينالمللي تلگراف تصميم گرفت، با تلفيق پيمان بينالمللي تلگراف (1865) و پيمان بينالمللي تلگراف راديويي (1906)، پيمان بينالمللي ارتباطات دوربرد (International Telecommunication Convention) را تشكيل دهد و نام آن را از ابتداي ژانويه 1934 به "اتحاديه بينالمللي ارتباطات دوربرد"، يعني نام امروزي آن، بهمنظور نمايان ساختن دامنه وسيع مسئوليتهاي آن (بهطور مثال، همه انواع ارتباطاتِ سيمي و راديويي و نظامهاي نوري يا الكترومغناطيسي) تغيير دهد.
در سال 1947، پس از خاتمه جنگ جهاني دوم، اتحاديه بينالمللي ارتباطات دوربرد همايشي را در شهر آتلانتيك با هدف توسعه و نوگرايي در سازمان خود برگزار كرد. به واسطه توافقِ بهعمل آمده با سازمان ملل متحد، اتحاديه بينالمللي ارتباطات دوربرد از 15 اكتبر 1947 به نهاد تخصصي سازمان ملل متحد مبدل شد و مقرّ اصلي آن از سال 1948 از شهر بِرن به شهر ژنو انتقال يافت. علاوه بر اين، هيأت بينالمللي ثبت فركانس International Frequency Regestration Board /IFRB بهمنظور نظارت بر طيف فركانسهايي كه پيوسته پيچيدهتر ميشد، تشكيل گرديد و جدول تعيين فركانسها (Table of Frequency Allocations) كه درسال 1912 معرفي گرديده بود، اجباري شد تا از اين طريق از اختلالهاي راديويي ميان ايستگاههاي ارتباطي، هواپيماها، برجهاي مراقبت، تلفن اتومبيلها، نظامهاي ارتباطي كشتيها و ايستگاههاي ساحلي، فضاپيماها، و جز آن جلوگيري شود.
در سال 1956، كميته بينالمللي مشورتي تلگراف و كميته بينالمللي مشورتي تلفن در هم ادغام شدند و كميته بينالمللي مشورتي تلگراف و تلفن (International Telephone and Telegraph ConsultativeCommittee) بهمنظور پاسخگويي مؤثرتر به مسائل مرتبط با توسعه ارتباطات تلگرافي و تلفني تشكيل شد. در سال 1957، با پرتاب نخستين ماهواره به نام اِسپوتنيك ـ 1 (SPUTNIK 1) "عصر فضا" آغاز شد. پس از آن در سال 1963، اولين ماهواره بهدنبال پيشنهاد آرتور سي. كلارك در سال 1945 براي ارسال اطلاعات در مدار زمين قرار گرفت. بهمنظور رويارويي با چالشهاي عصر فضا، كميته بينالمللي مشورتي راديو در سال 1959، گروه مطالعاتي ويژهاي جهت بررسي ارتباطات راديويي در فضا تشكيل داد و در سال 1963 نيز همايش فوقالعادهاي در زمينه ارتباطات فضايي بهمنظور اختصاص فركانس به خدمات فضايي مختلف در شهر ژنو برگزار گرديد. در سال 1989، مجمع سياستگذاري در شهر نيس براي نمايان ساختن اهميت كمكهاي فني به كشورهاي در حال توسعه برپا شد و دفتر توسعه ارتباطات دوربرد Telecommunication Development Bureau /TDB تأسيس گرديد و فعاليت خود را رسماً در سال 1990 آغاز كرد. امروزه، اعضاي اتحاديه بينالمللي ارتباطات دوربرد نقش مهمي در فعاليتهاي آن ايفا ميكنند، بهطوريكه تا ماه ژوئن 1998، تعداد 188 كشور و 482 سازمان عضو اين اتحاديه بودهاند.
تشكيلات:
طبق اساسنامه موجود، اين اتحاديه داراي بخشهاي اصلي زير است:
1. مجمع سياستگذاري كه مرجع عالي اتحاديه بينالمللي ارتباطات دوربرد بهشمار ميآيد و هر چهار سال يكبار بهمنظور تعيين برنامههاي راهبردي و سياستهاي كلان، اصلاح اساسنامه و پيمانهاي مورد نياز، و نيز تنظيم برنامههاي مالي براي چهار سال آينده تشكيل ميگردد؛
2. شوراي اتحاديه بينالمللي ارتباطات دوربرد (Council of International Telecommunication Union) كه متشكل از 46 كشور عضو اتحاديه است و به نمايندگي از مجمع سياستگذاري عمل ميكند. همه ساله، بهمنظور تدوين سياستهاي ارتباطي و اطمينان از اينكه سياستهاي اتحاديه ارتباطات دوربرد كاملاً با محيط ارتباطي دائماً در حال تغيير منطبق است، تشكيل ميگردد. اين شورا مسئوليت ايجاد هماهنگي مؤثر ميان فعاليتهاي اتحاديه با بودجه مصوب را نيز برعهده دارد. بهطور كلي، مسئوليت اجراي تصميمهاي اتخاذ شده در مجمع سياستگذاري برعهده شوراي اتحاديه ارتباطات دوربرد است؛
3. همايشهاي جهاني در زمينه ارتباطات دوربرد بينالمللي (World Conferences on International Telecommunication) بهصورت دورهاي بهمنظور بررسي و اصلاح مقررات بينالمللي ارتباطات دوربرد كه در اتحاديه بينالمللي ارتباطات دوربرد و نيز در سطح بينالمللي بهكار گرفته ميشود، برگزار ميگردند. هدف اين همايشها تدوين اصول كلي بهمنظور فراهمآوري و اجراي خدمات بينالمللي ارتباطات دوربرد براي عموم و نيز تعيين ابزارهاي مورد نياز براي ارائه خدمات است؛
4. بخش ارتباطات راديويي (Radiocommunication Sector) كه مسئول نظارت بر استفاده موثر و اقتصادي از طيف فركانس راديويي (شامل مدارهاي ماهوارهاي زمين) توسط كلّيه خدمات راديويي است و تعيين فركانسهاي راديويي را برعهده دارد؛
5. بخش استانداردهاي ارتباطات دوربرد (Telecommunication Standardization Sector) كه ماهيتي دوگانه دارد؛ بهطوري كه از يكسو نهاد تخصصي سازمان ملل بهشمار ميآيد و از سوي ديگر نهادي اجرايي است كه طرحهاي تحت پوشش نظام توسعه سازمان ملل يا ديگر برنامههاي بودجهبنديشده را اجرا ميكند. هدف اين بخش، عمدتاً تسهيل و تقويت توسعه ارتباطات دوربرد از طريق برنامهريزي، سازماندهي، و ايجاد هماهنگي ميان همكاريهاي فني و فعاليتهاي مشاركتي است. همچنين تسهيل رشد امكانات ارتباطات دوربرد در كشورهاي در حال توسعه از جمله وظايف مهم بخش توسعه ارتباطات دوربرد بهشمار ميآيد؛
6. دبيرخانه كل (General Secretariat) كه علاوه بر فراهمآوري منابع مالي و اداره فعاليتهاي اتحاديه، وظايف زير را نيز برعهده دارد:
ـ تهيه گزارش درباره دگرگونيهاي محيط ارتباطات دوربرد همراه با طرحهاي پيشنهادي مرتبط با سياستها و رويّههاي آينده اتحاديه؛
ـ انتشار و توزيع اطلاعات در زمينه مباحث مربوط به ارتباطات دوربرد؛
ـ سازماندهي و پشتيباني از همايشهاي اتحاديه؛
ـ هماهنگي فعاليتهاي اتحاديه با سازمان ملل و ديگر سازمانهاي بينالمللي؛
ـ برقراري ارتباط ميان اعضاي اتحاديه، صاحبان صنايع، و استفادهكنندگان؛
ـ سازماندهي نمايشگاههاي تِلِكام و جلسات بحث و گفتوگو در سطح منطقهاي و بينالمللي؛
ـ ارائه اطلاعات به مطبوعات و اشخاص حقيقي و حقوقي، نهادهاي دانشگاهي، و بهطور كلي عموم مردم؛
ـ تبادل الكترونيكي اطلاعات و ايجاد بستري مناسب براي دسترسي به اسناد، انتشارات، و پايگاههاي اطلاعاتي اتحاديه بينالمللي ارتباطات دوربرد
انتشارات و خدمات اطلاعرساني. يكي از وظايف اصلي اتحاديه بينالمللي ارتباطات دوربرد، در دسترس قراردادن منابع اطلاعاتي درباره تحولاتي است كه در زمينه ارتباطات دوربرد در حال روي دادن است. همه ساله، اتحاديه بينالمللي ارتباطات دوربرد صدها سند را شامل استانداردهاي فني، خلاصه مذاكرات همايشها، گزارشهايي در زمينه فعاليتهاي توسعه فني، راهنماها و دستورالعملها، شاخصهاي ارتباطات دوربرد، اسناد مرتبط با مقررات و سياستهاي اتحاديه، پايگاههاي اطلاعاتي، نرمافزارهاي كاربردي، و جز آن منتشر ميكند. هماكنون، بسياري از اين انتشارات بر روي صفحه فشرده و ديسكت قابل دسترسي است. از طريق خدمات اطلاعرساني پيوسته در اينترنت و ديگر شبكهها نيز، مشتركانِ خدمات اطلاعرساني اتحاديه به راحتي ميتوانند به دامنه وسيعي از انتشارات دسترسي يابند.
اتحاديه بينالمللي ارتباطات دوربرد، بيش از چهار هزار عنوان انتشارات چاپي و نيز منابع بسياري را بر روي صفحه فشرده و شبكههاي پيوسته براي پيشبرد ارتباطات دوربرد در اختيار قرار داده است كه بسياري از آنها به زبانهاي انگليسي، فرانسوي، و اسپانيولي قابل دستيابي است.
يكي از مهمترين منابع روزآمد براي دسترسي به اطلاعات اتحاديه بينالمللي ارتباطات دوربرد، سايت وِب است كه از طريق آن ميتوان از رويدادهاي جاري و آتي، همايشها، استانداردها، نمايشگاههاي تِلِكام، انتشارات چاپي و الكترونيكي، پايگاههاي اطلاعاتي، و فعاليتهاي جاري بخشهاي مختلف اتحاديه آگاهي يافت.
[منبع اصلي اين مدخل]
مآخذ:
1) Connecting the World: ITU. International Telecommunication Union. Press and Public Information Office, 1997;
2) International Telecommunication Union Brochure 1994 14. th ed. Press and Public Information Office. July 1994, PP. 1-29;
3) International Telecommunication Union Brochure, 1997, PP. 1-9;
4) "ITU" History". [on-line]. Available:
www.itu.int/aboutiut/htistory.html.[5Jan. 2000];
5) "ITU Structure". [On-line]. Available: www.itu.int/aboutitu/Structure/index.html. [5 Jan. 2000);]
6) "ITU Web Site". [On-line]. Available:
www.itu.int. [5 Jan. 2000].
