عمومی- سميه شرافتي:
كارشناسان مي‌گويند متوسط عمل سزارين در ايران حدود ۴۲درصد است، در حالي كه آمار سازمان جهاني بهداشت از اين رقم بسيار پايين‌تر و در حدود 15 درصد اعلام مي‌شود.

اين فاصله با استاندارد جهاني، مدت‌هاست كه مورد تأكيد قرار مي‌گيرد و توصيه كارشناسان بر اين است كه به‌دليل عوارض و هزينه زياد سزارين، بايد با اقدامات علمي و صحيح فاصله آمار سزارين در كشور را با آمار جهاني به مرور زمان كم كنيم.

با اين‌حال هنوز برنامه‌ريزي جامع و گسترده‌اي براي مقابله با اين مشكل صورت نگرفته است.

ر چنين شرايطي، مدتي قبل وزير اسبق بهداري ايران پيشنهاد افزايش تعرفه زايمان طبيعي را مطرح كرد.

دكتر هادي منافي با اشاره به اين كه اين پزشكان هستند كه براي دستيابي به درآمد بيشتر،  مادران را به سزارين تشويق مي‌كنند، گفت: درصورتي كه تعرفه زايمان طبيعي بيش از تعرفه سزارين تعريف شود، تمايل پزشكان به سزارين مادران و تشويق آن‌ها به اين كار از بين مي‌رود.

در مقابل اين پيشنهاد اما، كارشناسان و متخصصان زنان و زايمان نظرات مختلف و متضادي را ارائه مي‌كنند.

دكتر‌رؤيا خدايي، جراح و متخصص زنان، زايمان و لاپاراسكوپي، در گفت‌وگو با همشهري، با اشاره به اين كه زايمان طبيعي يك روند وقت گير است و با توجه به اين كه در كشور ما مانيتورينگ داخلي جنين وجود ندارد و مادر را فقط به دست يك ماما مي‌سپاريم، مي‌گويد: اين نكته را فراموش نكنيم كه ممكن است جنين از 8 ماهگي مشكل داشته باشد و شايد  در طول زايمان طبيعي هم اتفاق خاصي نيفتد، ولي چون اين نوزاد مسلما با مشكل به دنيا مي‌آيد، تصور همه اين است كه در اثر زايمان طبيعي دچار اين خطرات شده و به مادر  درحين زايمان  رسيدگي كافي نشده است.

وي در بيان دليل رواج عمل سزارين به‌صورت انتخابي، ادامه مي‌دهد: حين زايمان هم استرس‌هاي زيادي وجود دارد؛ از جمله استرس اين كه بند‌ناف جايي تحت فشار نباشد، اكسيژن كافي به جنين برسد، لگن در جاي مناسب قرار داشته باشد و هزار اما و اگر ديگر كه هر كدام از آن‌ها اگر نباشد، باعث مي‌شوند بيماري كه درد زايمان هم كشيده اورژانسي تحت عمل سزارين قرار گيرد، آن هم در شرايط دشوار.

به عقيده دكتر خدايي همه اين استرس‌ها و مسائل قانوني بعد از آن است كه در واقع متخصصان زنان را به سمت سزارين سوق مي‌دهند؛ چون سزارين هيچ كدام از اين استرس‌ها را ندارد و بيمار هم در اين شرايط راحت‌تر خواهد بود.

اما مشكل به همين جا ختم نمي‌شود. چون به عقيده كارشناسان در مقايسه با كشورهاي پيشرفته امكانات زايمان طبيعي در ايران از استانداردهاي جهاني فاصله زيادي دارد.

دكتر خدايي ضمن بيان اين كه به غيراز تعرفه، ما بايد امكانات بررسي جنين را در بيمارستان‌هاي خود داشته باشيم و در اين شرايط حد‌اقل فكرمان از جانب زايمان طبيعي بيمار راحت‌تر باشد، مي‌گويد: ما شرايط مطلوب زايمان طبيعي را به هيچ وجه در كشور نداريم.

تعرفه تنها دليل نيست

در حالي‌كه بسياري از متخصصان، با وجود تمام اين مشكلات، زايمان از طريق سزارين را به انجام زايمان طبيعي ترجيح مي‌دهند، اما به‌نظر آن‌ها چنين مشكلاتي شامل تمام زايمان‌ها و تمام مادران باردار نمي‌شود.

دكتر خدايي با بيان اين كه بيماري كه قبلا زايمان داشته و زايمانش بي‌خطر بوده و ما مي‌دانيم كه لگنش مشكلي ندارد، نسبت به مادري كه جنينش درشت بوده و زايمان اولش هم هست، خيلي راحت‌تر زير بار زايمان طبيعي مي‌رود، توضيح مي‌دهد: در اين شرايط بيمار پر خطر هم اگر راغب به سزارين باشد، متخصص زنان راحت‌تر اين عمل را انجام مي‌دهد، چون حين زايمان طبيعي ممكن است اتفاقات غير‌منتظره زيادي بيفتد كه همه آن‌ها در يك لحظه هستند.

به عقيده اين متخصص زنان، در شرايط موجود، براي يك متخصص زنان ريسك يك زايمان طبيعي چندين برابر سزارين است. اين در حالي است كه  تصور عمومي بر اين است متخصصان زنان و زايمان تنها به‌دليل تعرفه سزارين و بدون در نظر گرفتن هيچ چيز ديگر اين روش زايمان را به بيمار پيشنهاد مي‌كنند.

 به گفته دكتر خدايي، افزايش تعرفه زايمان طبيعي ممكن است درصد بسيار محدودي از سزارين را كاهش دهد، ولي در همين وضعيت فعلي هم هيچ كدام از متخصصان زنان در شرايط مساوي و مطلوب بين اين 2  روش زايمان، سزارين را انتخاب نمي‌كنند.

وي خاطر‌نشان مي‌كند: ما تقريبا با امكانات چند قرن پيش كار مي‌كنيم، پس نمي‌توانيم از اين نظر خودمان را حتي با كشورهاي ديگر مقايسه كنيم، مگر اين كه امكانات آن‌ها را داشته باشيم و روند زايمان طبيعي را پيشرفته‌ كنيم.

معضل دروني شده، علت‌هاي پنهان

استدلال ديگر مخالفان در اين زمينه اين است كه افزايش تعرفه زايمان طبيعي به هيچ وجه منطقي نيست چون بيمار در اين شرايط،  هم بايد پول بيشتري بدهد و هم درد بيشتري را تحمل كند و از طرفي زايمان از طريق سزارين، آن‌قدر در كشور ما جا افتاده كه مدت زمان خيلي زيادي طول مي‌كشد تا آمار سزارين،  آن هم به‌طور محدود كاهش پيدا كند.

دكتر ملك منصور اقصي، متخصص زنان و زايمان و عضو هيات علمي دانشگاه علوم پزشكي تهران نيز با تأكيد بر اين كه افزايش سزارين در ايران تنها به يك دليل نيست، بلكه دلايل مختلفي دارد كه بايد حتما آن‌ها را شناسايي كنيم، مي‌گويد: مثلا مي‌توانيم بگوييم آيا افزايش سزارين به اين دليل است كه بدون درد است؟ آيا مسائل حقوقي و قانوني پزشكان را از زايمان طبيعي مي‌ترساند؟ آيا تيمي كه زايمان طبيعي را هدايت مي‌كنند كافي و كامل نيستند؟ آيا زايمان طبيعي در شرايطي انجام مي‌شود كه اصلا ايده‌آل نيست؟ به گفته وي شرايط مالي هم مي‌تواند به اين دلايل اضافه شود ولي اين احتمال هست كه حتي اگر تعرفه زايمان طبيعي را هم افزايش دهيم وجود آن دلايل و افزايش آن‌ها باعث  شوند كه اتفاق خاصي در كاهش آمار سزارين نيفتد.

دكتر اقصي با تأكيد بر اين‌كه پيش از اين‌كه به فكر بيفتيم چكار كنيم تا آمار سزارين پايين بيايد، بهتر است اول بفهميم كه چرا اين آمار بالا است، ادامه مي‌دهد: اين درست نيست كه فقط بگوييم تعرفه سزارين بالاست كه بعد بخواهيم تعرفه زايمان طبيعي را براي كاهش آن بالا ببريم.

وي معتقد است: ما هر چند وقت يك بار براي كاهش آمار سزارين راهكارهاي مختلف ارائه مي‌دهيم و مثلا بحث زايمان بدون درد، زايمان در آب يا همين بحث بالا بردن تعرفه زايمان طبيعي را مطرح مي‌كنيم، در حالي‌كه علت اصلي را گم كرده‌ايم.

سازهاي مخالف
اما در اين ميان متخصصان ديگري هم هستند كه  نظري كاملا مخالف دارند و معتقدند  افزايش تعرفه زايمان طبيعي قطعا آمار سزارين را كاهش مي‌دهد. ناهيد خداكرمي، دبير علمي انجمن مامايي ايران معتقد است: يكي از دلايل رشد سزارين، تعرفه زايمان طبيعي و پايين‌بودن آن است.

وي مي‌گويد پروسه هر زايمان طبيعي 8 تا 12 ساعت است، يعني زمان طولاني‌تري نسبت به سزارين، چراكه سزارين حد‌اكثر نيم‌ساعت از پزشك وقت مي‌گيرد.

او به همشهري مي‌گويد: افزايش تعرفه زايمان طبيعي در شرايطي كه سزارين در كشور ما تبديل به يك معضل بزرگ شده منطقي به‌نظر مي‌رسد.

البته به عقيده وي علاوه بر بهبود تعرفه زايمان طبيعي، تعريف اين تعرفه براي عامل زايمان از قبيل ماما هم بايد صورت گيرد و اين تعرفه براي هر 2 گروه يكسان باشد، چون اگر مي‌بينيم كه كشور سوئد آمار سزارين و مرگ‌ومير مادرانش در حد بسيار پايين و كمتر از 10درصد است، اين فقط به‌دليل هماهنگي تعرفه‌ها در اين كشور بوده  به اين معني كه  عامل زايمان هم تحت پوشش بيمه قرار مي‌گيرد.

دكتر خداكرمي در ادامه با اشاره به اين كه وزارت بهداشت با افزايش تعرفه زايمان طبيعي موافق است، خاطر‌نشان مي‌كند: ولي ما تعجب مي‌كنيم كه با اين وجود، چرا سازمان‌هاي بيمه‌گر با اين امر مخالف هستند ، در حالي كه اين اتفاق عوارض سزارين را كاهش داده و حتي براي خود بيمه‌ها صرفه‌جويي اقتصادي به همراه دارد.

وي در اين ميان به عوارض سزارين اشاره مي‌كند و ادامه مي‌دهد: سزارين مسلما عوارض بيهوشي، جراحي، احتمال بازگشت مادر براي بستري مجدد و خيلي از عوارض ديگر شامل عفونت‌هاي بعد از زايمان، تشكيل لخته در ساق پاي مادر و بيماري‌هاي مختلف براي نوزاد را در پي دارد كه همه اين‌ها هزينه‌هاي زيادي را به همراه خواهند داشت، در حالي‌كه بيمه‌ها در كشور ما اين هزينه‌ها را فراموش كرده‌اند و فقط ساز مخالف مي‌زنند.

دبير علمي انجمن مامايي خاطر‌نشان مي‌كند: پس بنابراين اگر انجمن‌ها، سازمان‌هاي بيمه‌گر و وزارت بهداشت و همچنين كارشناسان اين نهادها با هم به اين نتيجه برسند كه متناسب با شاخص‌هاي بهداشتي كشور، معضل سزارين را حل كنند، شاهد اتفاقات بهتري  خواهيم بود. چون اهمال بيشتر نسبت به اين امر نگراني نسبت به نسل آينده  را كه به‌طور انتخابي و همراه با انواع مشكلات به دنيا مي‌آيند بيشتر مي‌كند.