حيوانات- گوزنها حيواناتي بسيار زيبا هستند كه فراواني و انواع آنها در ايران، تنها به سه گونه گوزن مارال، گوزن زرد ايراني و شوكا(كوچكترين گوزن ايران) تقسيم ميشود.
گوزن مارال كه بيشتر در مازندران ديده شده، به بزرگي گاو است و بيش از صد كيلوگرم وزن دارد. گوزن زرد نيز از مارال كوچكتر است اما جثه گوزن شوكا، تقريبا به اندازه يك ببر نابالغ بوده و حدود 15كيلوگرم وزن دارد.
شوكا كه در عمق جنگلهاي بلوط ناحيه بوزين مرخيل در منتهياليه شمال استان كرمانشاه زندگي ميكند، جانوري مرموز و شبگرد است و ويژگيهاي خاص او از جمله جثه كوچك، جمعيت كم و شبفعالي، آن را در ميان ساير گونههاي گوزن، منحصربهفرد كرده است.
شوكا كه به نام گوزن «مينياتوري» نيز خوانده ميشود، از نظر فراواني- در مقايسه با ساير گونههاي گوزن- در تعداد كمتري در ايران ديده شده است.
شوكا بسيار زيباست. رنگ آن قهوهاي روشن و در ناحيه زير شكم، روشنتر از قسمتهاي ديگر است. مادههاي اين گونه شاخ ندارند و نرها، شاخهاي كوچك منشعب دارند.
اين گوزن زيبا در هر سال يك نوزاد به دنيا ميآورد اما در شرايط آبوهوايي مساعد، امكان دوقلوزايي آن نيز وجود دارد.
دوره وضع حمل شوكا 5 تا 6ماه است و بچههايش در هنگام تولد، روي بدن خود خالهايي دارند كه با رسيدن به بزرگسالي از بين ميرود و جاي آن را رنگ قهوهاي يكدست ميگيرد.
شوكا حيواني علفخوار و نشخواركننده است و مهمترين دشمنان او پس از انسان، حيوانات گوشتخوار هستند.
به علت حلالبودن گوشت اين گوزن كوچك، شكار غيرمجاز، بزرگترين خطر براي ادمه حيات شوكا محسوب ميشود.
شوكا در عين آسيبپذيري، نسبت به اطراف و محيط خود، بسيار هوشيار است و به سرعت متوجه هرگونه خطري ميشود، به طوري كه يك جفت شوكا، هنگام خواب به گونهاي قرار ميگيرند كه پشتشان به هم و رويشان به محيط اطراف باشد.
اين حيوان، هنگام خطر صداي خاصي از خود بروز ميدهد كه ميتواند همجنسانش را از وجود خطر آگاه كند.
برآورد دقيقي از تعداد شوكاها در جنگلهاي كرمانشاه - كه زيستگاه اصلي اين جانور است - وجود ندارد اما بنا بر آخرين مشاهدات، جمعيت آن از 60 مورد در جنگلهاي بلوط بوزين مرخيل، تجاوز نميكند.
نمونههايي از شوكا در تعداد بسيار كم در شمال غربي ايران نيز ديده شده است. گوزنهاي كوچك ايراني (شوكا) با نمونههاي ديدهشده آن در اروپا متفاوت هستند.
نسل شوكاهاي زيبا در جهان در حال انقراض است و به دليل آسيبپذيري بسيار، براي حفظ نسل آنها تنها به حفاظتهاي ويژه نياز است.
كنترل محيط، جلوگيري از شكار بيرويه، دراختيارقراردادن آب شرب و نظارت ويژه بر نحوه زيست اين گوزن كوچك، عوامل موثر در حفظ و بقاي اين گونه كمياب جانوري است.
