عمومی- صدف کوه کن:
شنيدهايد که ميگويند، پول، چرک کف دست است و بدون شک هميشه گمان کردهايد که به بيارزشي آن اشاره دارد؛ اما بد نيست بدانيد که معني ظاهري اين جمله هم بسيار درست است.
درواقع، پول از چرک کف دست هم کثيفتر است چرا که بيماريهاي واگيردار ميتوانند از طريق تماس با اشياي بيجان که عوامل بيماريزا را منتقل ميکنند، انتشار يابند ودر اين ميان، پول کاغذي، ميتواند نقش مهمي را ايفا کند.
گفته ميشود اسکناس، يکي از عمدهترين ناقلان بيماريهاي مسري است که با کاهش دست به دست شدن آن، کمک شاياني نيز به بهداشت عمومي خواهد شد. اسکناسهاي کاغذي در همه جا مورد استفاده قرار ميگيرند، طي مدت زمان گردش خود در ميان افراد بيشماري رد و بدل ميشوند و هر فردي در هر شغلي که باشد با آن سر و کار دارد.
حالا ميتوانيد به قضيه از اين منظر نگاه کنيد که اگر برخي از اين اسکناسها آلوده به باکتريهاي بيماريزا باشند، چه دايره وسيعي براي انتقال اين بيماريها به وجود خواهد آمد.
بررسي آلودگي ميکروبي پول، موضوع تازهاي نيست، چرا که از سالها پيش تحقيقات متعددي روي انواع اسکناسها و سکهها انجام شده که تمامي آنها هم وجود آلودگي وسيع را تأييد کردهاند.
مثلا در اوايل دهه 1970، 2محقق آمريکايي گزارش دادند که روي 13درصد از سکهها و 42درصد از اسکناسهاي کاغذي جمع آوري شده در کشور آمريکا، ميكروبهاي بيماريزاي بالقوه وجود دارد. آنها استافيلوکوکوس کواگولاز مثبت، اشريشياکلي، گونههاي کلبسيلا و سودوموناس آئروژينوزا و پروتئوس- ميرابيليس را مورد جداسازي قرار دادند. در يک مطالعه مشابه هم که در سال 1972 در همين کشور انجام شد، باکتريها از 200 سکه و اسکناس جدا شدند و اعلام شد که پول واقعا آلوده است.
در همين اواخر نيز مطالعهاي در دانشگاه کاليفرنيا، روي 113 نمونه از اسکناسهاي رايج در آمريكا انجام شد که نشان داد اکثر اسکناسهاي مورد مطالعه آلودگي ميکروبي به اشريشياکلي و استاف اورئوس دارند.
شايد خبري هم که چندي پيش منتشر شد که ويروس آنفلوانزا ميتواند تا ۱۷ روز روي اسكناس زنده بماند و از اين طريق به ديگران انتقال يابد را هم شنيده باشيد. اما بشنويد از تحقيقي جديد که توسط محققان دانشگاه علوم پزشکي ايران انجام شده و نشان دهنده آن است که اسکناسها بيش از حد تصور آلودهاند.
محققان دانشگاه علوم پزشکي ايران، پژوهشي از نوع توصيفي- مقطعي و بنيادي- کاربردي را روي 400 نمونه از اسکناسهاي کاغذي مختلف که به شکل تصادفي از مکانهاي مختلف ايران از قبيل تهران، مشهد، اهواز، تبريز، سنندج، کرمانشاه و قزوين جمع آوري شده بود، انجام دادهاند.
اين محققان، اسکناسها را وارد بطريهاي حاوي آب استريل کرده و به مدت 12تا24 ساعت در دماي 37 درجه سانتيگراد گرمخانه گذاري کردند، سپس به کمک پنس استريل، اسکناسها را برداشته و از محلول بهجا مانده، کشت ميکروبي دادند. نتيجه اين بود: از 400 نمونه اسکناس مورد بررسي، 273 باکتري جدا از هم بهدست آمد، به شکلي که 46درصد از انواع اسکناسهاي کاغذي داراي آلودگي به باکتريهاي گرم مثبت و 54درصد داراي آلودگي به باکتريهاي گرم منفي بودند.
ترتيب آلودگي باکتريايي اسکناسهاي کاغذي نيز جالب بود: اسكناسهاي10و20 توماني(كه البته الآن تقريبا از رده خارج شده)، 100 توماني، 200 توماني و 500 توماني، بيشتر از اسکناسهاي 50 توماني، 1000 توماني و 2000 توماني آلوده بودند؛ شايد به اين دليل که اسکناسهاي 100توماني، 200 توماني و 500توماني، بهطور روزمره، به مراتب بيشتر از ساير اسکناسها در بين مردم رد و بدل ميشود.
اگرچه تاکنون هيچ بيماري مشخص باليني در ارتباط مستقيم تماس بدن با اسکناس به ثبت نرسيده است اما نکته قابل توجه، انتقال ارگانيسمهاي مقاوم از فردي به فرد ديگر است؛ به اين معنا که حتي اگر در ابتدا فقط باکتريها در بدن موجود گيرنده سکني گزيده باشند و بيماري خاصي را ايجاد نکنند، بعدها ممکن است درصورتي که فرد بستري شود يا سامانه ايمني بدنش ضعيف شود، از نظر باليني، عفونت چشمگيري ايجاد کنند.
بنابراين، بد نيست در اينجا کمي هم در مورد نوع باکتريهاي پيدا شده و اينکه چه بيماريهايي را ايجاد ميکنند، صحبت کنيم. بهعنوان مثال در بين ميکروارگانيسمهاي شناساييشده روي اسكناسها، تنها استافيلوکوکوس کواگولاز منفي، جزو باکتريهاي ساکن پوست و فلور طبيعي تمام مناطق مختلف پوست انسان است که يک باکتري غيربيماريزا بوده و بالقوه پاتوژن نيست اما استافيلوکوکوس اورئوس، يکي ديگراز باکتريهايي که روي اسکناس پيدا ميشود، يک ارگانيسم بسيار مقاوم است که ميتواند تا مدتهاي مديدي خارج از بدن ميزبان زنده بماند و پس از ورود به بدن ميزبان که در اينجا انسانها هستند، بيماريهاي عفوني جلدي از قبيل جوش، کورک، کفگيرک، زرد زخم، عفونتهاي پستان، سندروم شوک سمي، باکتريمي، سلوليت و... ايجاد کند. کلبسيلا پنومونيه نيز ارگانيسم يافته شده ديگري است که ممکن است موجب عفونتهاي محيطي و بيمارستاني شود.
البته، بخش اعظم باکتريهاي جداشده، معمولا در ميزبانان بستري نشده، ايجاد بيماري نميکنند اما در بيماران بستري شده يا داراي ضعف سامانه ايمني، اين باکتريها ميتوانند از نظر باليني، عفونتهاي قابل ملاحظهاي را به وجود آورند. البته جالب اينجاست که همان باکتري غيربيماريزايي هم که در اين ميان گفته شد، يعني استافيلوکوکوس کواگولاز منفي، سابقاً غيربيماريزا به حساب ميآمده اما تحقيقات جديد حاکي از آن است که اين باکتريها نيز از نظر باليني بيماريهاي قابل ملاحظهاي را سبب ميشوند؛ به اين معنا که آلودگي با استافيلوکوکهاي کواگولاز منفي، معمولاً با جاي گرفتن در بدن افراد داراي ضعف ايمني در ارتباط است که البته، اين عفونتها معمولاً خفيف است اما مقاومت در برابر آنتي بيوتيکها ميتواند درمان آنها را دشوار کند.
با اين اوصاف، 400 اسکناس کاغذي مورد مطالعه در دانشگاه علوم پزشكي تهران، تنها نمونه کوچکي از بيليونها اسکناس در حال گردش است و بررسي وسيعي لازم است تا بتوان با اطمينان، درصد اسکناسهاي آلوده به باکتريهاي بيماريزا را اعلام کرد؛ اما به هر حال اين بررسي نشان ميدهد که آلودگي پول کاغذي به باکتريهايي که بالقوه مضر هستند، همواره ميتواند صورت بگيرد و رعايت نکات بهداشتي نظير شستن دستها بعد از استفاده از اسکناس يا نگهداري آنها در کيف پول، استفاده از کارتهاي اعتباري وچک به جاي پول نقد و جلوگيري از تماس آنها با کودکان و... ميتواند، انتقال بيماريها از طريق اسکناس را کاهش دهد.
