پژوهش- همشهريآنلاين:
پژوهشگر برجسته منتخب انجمن "توسعه علم" ژاپن، گفت: روند تحولات موجود در دنياي امروز، اصلاحات آموزشي را امري اجتناب ناپذير و جهاني ساخته است.
دكتر محمدرضا سركار آراني در آستانه بازگشايي مدارس در گفتوگو با خبرنگار ايرنا، افزود: امروز از چين تا آمريكا، انگلستان تا كشورهاي حوزه خليج فارس و آسياي ميانه، برزيل تا اقيانوسيه و آفريقاي جنوبي تا ژاپن، آهنگ تغيير و شوق به تحول در آموزش به گوش ميرسد.
بهگفته آراني، بيشترين توجه برنامههاي اصلاحات آموزشي بر توانمندسازي معلم و غنيسازي فرآيند ياددهي، يادگيري متمركز است.
وي افزود: توجه به ارتباط مدرسه و جامعه و برقراري تعامل اثربخش ميان آموزش مدرسهاي با زندگي اجتماعي، ماموريت اصلي اغلب برنامههاي اصلاحات آموزشي كشورهاي مختلف جهان است.
سركار آراني اظهار داشت: پژوهشهاي آموزشي بيش از برنامههاي درسي به معلم و فرآيند تعامل او با دانشآموزان توجه دارند و بر "غنيسازي يادگيري" تاكيد ميكنند.
اين پژوهشگر برجسته گفت: تكاپوي جهاني در دستيابي به برنامههاي راهبردي و اثربخش براي نوسازي و تحول نظامهاي آموزشي،تاسيس مدارسي است كه از طريق ترويج و غنيسازي يادگيري - نهصرفا آموزش - بهآدمي كمك كند تا ياد بگيرد و بخشي از فرآيند حيات بخش هستي باشد.
دكتر سركار آراني، به مدل درس پژوهي اشاره كرد و افزود: درس پژوهي به عنوان مدلي موثر براي ترويج و غنيسازي يادگيري در مدرسه، در حال حاضر نظر بسياري از انديشمندان را در جهان براي تحول در آموزش بهخود جلب كرده است.
يافتههاي پژوهشي سركار آراني پژوهشگر برگزيده انجمن توسعه علم ژاپن در سال ۲۰۰۴نشان ميدهد كه درس پژوهي به گسترش فرهنگ يادگيري در مدارس ياري ميرساند و محيطي را فراهم ميسازد تا معلمان از يكديگر بياموزند ، دانش حرفهاي خود را ارتقا دهند، در رفتار خود بازانديشي كنند و در تحول مستمر آموزش مشاركت كنند.
وي خاطرنشان كرد: درس پژوهي مدل ژاپني پژوهش معلمان در مدرسه و كلاس درس براي بهسازي مستمر آموزش، غنيسازي يادگيري و پرورش حرفهاي معلمان است.
سركار آراني، درس پژوهي را با عنوان پژوهش مشاركتي معلمان در كلاس درس معرفي كرده و ميافزايد: اين پژوهش ، پژوهشي است كه بر چرخه يادگيري گروهي، كيفي، مشاركتي و مداوم كارگزاران آموزشي شامل تبيين مساله، "طراحي، عمل، بازانديشي و بازبيني يافتهها، استوار است.
وي توضيح داد: دراين روش، معلمان در ابتدا مسايل آموزشي مدرسه را بررسي كرده و سوالات پژوهش در كلاس درس را تبيين نموده، سپس طرحي برايانجام پژوهش مشاركتي در آموزش پيشنهاد ميكنند و آنگاه آن را به اجرا گذارده و سپس به ارزيابي و بازبيني فرآيند عمل ميپردازند.
بهگفته سركار آراني، اين فرآيند، يادگيري از يكديگر را به صورت مشاركتي سازماندهي ميكند و در عمل ظرفيت مدارس را براي گسترش يادگيري سازماني، توليد و بكارگيري دانش حرفهاي در مدارس و گسترش ظرفيت تغيير خود پايدار را افزايش ميدهد.
ارزيابي دادههاي پژوهشي دكتر سركار آراني در كشورهاي آمريكا، سنگاپور، هنگ كنگ ، چين، انگلستان و جمهوري اسلامي ايران نشان ميدهد كه درس پژوهي مدلي اثربخش براي خلق محيط شوقانگيز براي يادگيري در مدرسه است.
بر اساس دادههاي پژوهشي سركار آراني از اجراي اين مدل در كلاسهاي درس رياضي و علوم در اين كشورها، نشان ميدهد كه دانش آموزان فرصتهاي غني براي تجربه و يادگيري در مدرسه به دست آوردهاند.
دانشيار دانشگاه علامه طباطبايي گفت: بسياري از آنها درس پژوهي را عاملي براي بهسازيارتباط كلامي ميان دانشآموز و معلم ميدانند و تلاش معلمان خود را براي بهبود تدريس قابل ستايش ميدانند.
سركار آراني گفت: معلمان از طريق درس پژوهي، به عنوان مدلي اثربخش براي پژوهش در مدرسه، ياد ميگيرند كه چگونه از يكديگر بياموزند،در تجارب آموزشي و تربيتي يكديگر سهيم شوند.
وي افزود: آنها بدين ترتيب ميتوانند با بازانديشي در رفتارهاي آموزشي خود، راههاي بهتري براي ياددادن و يادگرفتن بيابند و بهتوليد دانش حرفهاي بپردازند.
وي گفت: درس پژوهي، با درگير ساختن معلمان در فرآيند تبيين مساله، طرح نقشه، عمل، مشاهده، بازانديشي و بازنگري، فرهنگ مشاركتي حرفهاي را ارتقا ميدهد.
دكتر آراني همچنين خاطرنشان كرد: اين فرآيند يادگيري، به تغيير فرهنگ مدرسه كمك ميكند و محيط انعطافپذير براي دستيابي به يادگيري سازماني را توسعه ميبخشد.
بيشتر معلمان شركتكننده در پروژه تحقيقي دكتر سركار آراني در كشورهاي مختلف جهان گزارش كردهاند كه درس پژوهي به معلماناجازه ميدهد كه مسووليت بيشتري در اداره مدرسه احساس كنند و آن را عاملي براي فراهمآوردن يادگيري از خود از طريق مشاهده، بازانديشي در عمل انجام شده و خودارزيابي ميدانند.
معلمان بسياري گزارش كردهاند كه درس پژوهي پيش فرضهاي آنها را نسبت به نحوه تفكر دانش آموزان، مشاركت آنها در كلاس درس، فرآيند ياددهي، يادگيري تغيير دادهاست و آنها يادگرفتهاند كه چگونه در عمل روش تدريس خود و شيوههاي مديريت كلاس درس را بهبود دهند.
پژوهشگر برجسته منتخب انجمن توسعه علم ژاپن اضافه كرد: مديران مدارس نيز گزارش ميدهند كه درس پژوهي به ما ياري ميرساند تا شيوه مديريت مدرسه خود را از مسووليت و اختيار فردي و كنكاش بياثر به روش مشاركتي و مسووليت پذيري جمعي تغيير دهيم.
آراني گفت: بسياري از مديران آموزشي كه درس پژوهي را اجرا كردهاند بر اين باورند كه انجام درس پژوهي از تفكر سيستماتيك حمايت ميكند و به بهبود فرآيند آموزش و يادگيري مستمر از طريق طراحي، اجرا و ارزيابي روشهاي عمل حرفهاي در فعاليتهاي كلاس درس كمك ميكند.
وي افزود: در اين فرآيند بهسازي مداوم آموزش، معلمان و دانشآموزان به مشاهده و بازانديشي در محيط يادگيري خود برانگيخته ميشوند و فرصتي ايجاد ميكند تا دانش آموزان در بهبود فرآيند ياددهي، يادگيري ، شريك حرفهاي معلمان خود باشند.
سركار آراني گفت: مديران آموزشي بر اين باورند كه درس پژوهي معلمان را براي قبول و پذيرش ايدههاي جديد در فرآيند "ياددهي،يادگيري" برميانگيزد و روند تغيير در مدرسه را نيز بخوبي تسهيل ميكند.
يك معلم ژاپني شركتكننده در اين پروژه به دكتر سركار آراني گفت: در فرآيند درس پژوهي وي آموخته است كه چگونه ارتباط كلامي خود با دانش آموزان را در هنگام تدريس رياضي،بهخصوص در تبيين موضوعات درسي و فرمولهاي رياضي بهبود دهد.
اين معلم افزود: من توانستم متوجه اين موضوع شوم كه چگونه ارتباط كلامي در درس رياضي بر تفهيم و جذابيت دروس رياضي موثر است و بر اين اساس فكر ميكنم، ارتباط كلامي در كلاس درس، به دانشآموزان فرصت بيشتري براي بهبود تبادل افكارشان دربارهي محتواي درس رياضي ميدهد و آنان را تشويق ميكند تا يادگيرندگان فعالتري باشند.
يافتههاي پژوهشي دكتر سركار آراني نشان ميدهد كه چگونه معلمان در پژوهش مشاركتي در كلاس درس و با همكاري موثر با يكديگر به خلق دانش حرفهاي ميپردازند.
تجربه ژاپنيهاي شركتكننده در اين پروژه نشان ميدهد كه درس پژوهي فرصتي براي بازانديشي در روشهاي آموزشي براي توليد دانش حرفهاي در مدرسه است.
سركار آراني، فوق دكتراي آموزش تطبيقي دانشگاه ناگوياي ژاپن، ميگويد:
بسياري از معلمان دراين فرآيند فرصت مييابند نوشتههايخود را درباره آموزش و يادگيري مرور كنند و با بازانديشي مشاركتي در آنها، نمونههاي حرفهاي تازهاي خلق كنند.
وي افزود: معلمان در اين فرآيند به همكاري با محققان در حمايت از ترويج تفكر سيستماتيك و تفكر انتقادي تشويق ميشوند و هنگامي كه توجهاصلي معلمان به فرآيند ياددهي، يادگيري است، علاقه بيشتري در زمينه توجه به يادگيري دانشآموزان در كلاس درس پيدا ميكنند.
اين نوع پژوهش موجب ارتقاي آگاهي معلمان از طريق پژوهش در مدرسه ميشود و معلمان خودرا به عنوان يادگيرنده، محقق عمل و تصميمگيرنده راهبرد آموزش و توليدكننده دانش حرفهاي در مدرسه ميدانند.
در اين شرايط ظرفيت مدارس براي يادگيري سازماني افزايش مييابد و مدارس به عنوان سازمانهاي يادگيرنده ترويج ميشوند.
دكتر سركار آراني گفت: در فرآيند درس پژوهي، معلمان به صورت مشاركتي در مدرسه دانش حرفهاي توليد ميكنند، جامعه يادگيرنده و ظرفيت مشاركت براي دانستن را گسترش ميدهند واز مدارس برايارتباط و همكاري بيشتر با جامعه حمايت ميكنند.
وي افزود: در اين فرآيند معلمان همچنين در محيطي شوق انگيز و مسوولانه به بهسازي فرهنگ مدرسه كمك ميكنند ، ظرفيت خود را براي تبديل از نقش آموزگار به يادگيرنده و رهبري فرآيند يادگيري تغيير ميدهند"، "رهبري آموزشي را براي تفكر نوآورانه و غنيسازي يادگيري حمايت ميكنند و به توسعه مهارتهايشان به عنوان رهبران تحول در مدرسه ادامه ميدهند.
وي گفت: توليد دانش حرفهاي، گسترش فرهنگ يادگيري و رهبري اثر بخش از طريق توسعه مشاركت، همكاري و بازانديشي گروهي است.
به گزارش ايرنا، پژوهش بينالمللي دكتر سركار آراني نشان ميدهد، درك عميقتر مديران آموزشي از درس پژوهي، بكارگيري استراتژيهاي اثر بخشتر در ارتقاي مديريت آموزشي را محقق ميسازد، ياددهنده را به ياد يادگيرنده تغيير ميدهد، مدرسه را از جايي براي آموزش به مكاني براي يادگيري متحول ميكند و آن را به مثابه سازمان يادگيرنده بازسازي ميكند.
سركار آراني معتقد است، درس پژوهي مدلي براي گسترش پژوهش در مدرسه، توليد دانش حرفهاي، غنيسازي يادگيري، پرورش حرفهاي معلمان و بهبود يادگيري دانش آموزان است.
وي ميافزايد: تبديل مدرسه به محيط موثري كه در آن معلمان از يكديگر بياموزند و به بهبود مستمر آموزش همت گمارند، از جمله برنامههاي بيشتر كشورها براي تحول در نظام آموزشي است.
پژوهش سركارآراني نشان ميدهد كه درس پژوهي علاوه بر فرآيند يادگيري جمعي، چرخه عمل كايزن (برنامه، عمل، بازبيني، و بازانديشي براي بهسازي مستمر) نيز محسوب ميشود، فرصتي براي سهيمشدن كارگزاران آموزشي در تجربههاي يكديگر را فراهم ميسازد و به عنوان پيش برنده تغيير و ابزار موثر بهبود مستمر آموزش در مدرسه است.
پژوهشگر برجسته منتخب انجمن توسعه علم ژاپن و استاد ايراني دانشگاههاي ژاپن، گفت: درس پژوهي به گسترش ارزشهاي گفتوگوي حرفهاي با خود و ديگران، به رسميت شناختن گرايشهاي مختلف و تنوع قابليتهاي افراد، تاكيد بيشتر بر خودگرداني امور، خود پايداري تغيير، خودبازانديشي عمل و خودآموزي و ترويج فرصتهاي اختيار و مسووليت برابر در مدرسه" در مدارس كمك ميكند.
سركارآراني افزود: اين فرآيند همچنين به آزمون تجربهها و امكان بازيافت ايدهها و دادهها، غلبه بر ترساز دانستن و ترويج يادگيري، گسترش تعامل بين فردي و مشاركت گروهي، توانمندسازي افراد به عنوان عوامل پيش برنده تغيير و بهبود تدريجي آموزش، جستجو و به كارگيري زبان و فهم مشترك، احساس نياز به يادگيري مستمر براي سرتاسر زندگي در مدارس كمك ميكند.
وي اظهار داشت:ايده درس پژوهي براي تمامي افراد اعم از مديران، كاركنان، معلمان، پژوهشگران،استادان،دانشجويان و والدين قابل استفاده است و بهافراد ياري ميرساند تا بر قابليتهاي خود از طريق يادگيري از يكديگر بيافزايند.
سركار آراني خاطرنشان كرد: اگرچه تفاوتهايفرهنگي مدارس ومناسبات اجتماعي پيچيده در هر جامعه روش و ابزارهاي اثر بخشي براي به كارگيري مدل درس پژوهي توصيه ميكند، اما تجربههاي بينالمللي راهبردهاي اثربخشي براي بهرهگيري از درس پژوهي در عمل در فرهنگهاي آموزشي مختلف را نشان ميدهد.
