آنلاين- همشهريآنلاين - نگين شيرآقايي:
صدا در روزنامهنگاري آنلاين و راديو و تلويزيوني اهميت زيادي دارد. همه دنياي رسانهاي چون راديو صداست؛ تنها راه انتقال احساسات و معناي كلمات.
در روزنامهنگاري آنلاين و تلويزيوني صدا مكمل كلمات و تصاوير با روشهايي قدرتمند است و اغلب ميتواند تاثير داستاني را كه با روشهاي ديگر گفته شده چند برابر كند.
با روشهاي متفاوتي ميتوان با صدا به گزارش زندگي بخشيد. در مصاحبه صداي مصاحبهشوندگان را ميتوان ضبط كرد و به تكگوييها فرم و روح بخشيد.
صداهاي آمبيانت (صداهاي محيطي) به شنوندگان كمك ميكنند تا موقعيت و فضايي كه حادثه در آن روي داده را "حس" كنند.
صداهاي طبيعي Natural sound در گزارش حركت ايجاد ميكنند. اين افكتهاي صوتي ميتوانند توجه مخاطب را به گزارش جلب كنند.
Voice over يا صداي روي تصوير (در فيلم و مانند آن به صداي شخص ميگويند كه تصوير را شرح ميدهد اما ديده نميشود.) داستان را تعريف ميكند و ذرات آن را در هم ميتند. براي تهيه يك گزارش خوب صوتي به يك طرح مشخص و دقيق براي گزارش و استفاده درست از امكانات فني نياز است.
نوشتن براي صدا
در تهيه گزارشهاي صوتي هم مانند نوشتن براي روزنامه، ميتوان از يك متن توصيفي خوب استفاده كرد. اما اغلب گزارشهاي خوب صوتي بر صداهاي "خوب" تكيه دارند تا صرف متن زيبا. با صداي خوب ميتواند احساسات را در ذهن شنونده تداعي كرد و داستان را بسط داد.
معمولا تنها يك بار فرصت داريد كه صداي مورد نياز براي گزارشتان را تهيه كنيد. نقل قولهاي طلايي و صداي محيطي مناسب تنها يك بار در هوا منتشر ميشوند و اگر در همان لحظه آنها را به خوبي و با كيفيت بالا ضبط نكنيد، ديگر وجود نخواهند داشت. براي اينكه صدا را از دست ندهيد، قبل از اينكه ميكروفون را برداريد، طرح گزارش را تهيه كنيد تا بدانيد در كجا براي ضبط چه صدايي بايد حاضر باشيد.
اما پيش از انجام هركاري بايد سوژه مناسب را پيدا كرد. سوژهاي كه قابليت تبديل شدن به گزارشي صوتي را داشته باشد. سوژهاي با صداهاي قوي.
در اغلب گزارشها ميتوان از صداها به عنوان عنصر جانبي استفاده كرد اما برخي گزارشها تنها با صداست كه معناي واقعي خود را مييابد. رخدادهاي عمومي كه مردم در آن حضور پررنگ دارند، از آن جملهاند. صداي هياهوي مردم، تشويقها، سخنرانيها، سرودها و موسيقي، همه و همه با صدا به راحتي فضا را به مخاطب منتقل ميكنند.
يافتن صداي مناسب براي هر گزارشي كمي به تجربه بستگي دارد. به نمونههايي از صداهايي كه ميتوان در گزارش از آن استفاده كرد دقت كنيد:
- اگر داستاني در مورد بازار گل محلات تهيه ميكنيد، ميتوانيد علاوه بر صداهاي موجود در بازار، صداي پسرك گلفروش سر چهارراه را هم ضبط كنيد.
- گزارشي درباره بازار آهن ميتواند با صداي تق و تق چكشها روي آهن و كوره و صداي وانتي كه داد ميزند: "آهن قراضه خريداريم" همراه باشد.
- اگر درباره سفر گزارش تهيه ميكنيد، صداي نشستن و برخاستن هواپيما به عنوان افكت صوتي گزينه خوبي است.
در گزارشهاي صوتي اغلب از صداهاي آشنا براي مردم براي متبادر كردن مفاهيم استفاده ميشود. صداي بالا آمدن ويندوز، بوق قطار، نواي ربنا، بوق اشغال تلفن و ... هر يك در فرهنگ ما مفهومي ويژه را به ذهن ميآورد كه برخي از آنها ممكن است در فرهنگهاي ديگر معنايي نداشته باشد. با شناخت مخاطب ميتوان از اينگونه صداها بهترين استفاده را كرد.
البته براي همه گزارشها نميتوان صداها و افكتهاي مناسب را پيدا كرد. اصولا برخي از گزارشها صدا ندارند و بيشتر نوشتاري و ديداري هستند. گزارشهاي بورس، تكنولوژي و جنايي از اين دسته هستند. با اين حال در مورد اين گزارشها هم ميتوان كارهاي خلاقانهاي كرد و صداهاي مناسبي يافت. تنها بايد سلولهاي خاكستري مغز به كار بيفتند.
وقتي داريد گزارش صوتي تهيه ميكنيد، جستوجو در اينترنت براي يافتن سابقه ماجرا و سر زدن به كتابخانه كافي نيست. براي تهيه گزارش صوتي بايد محلي را كه قرار است در آن صدا ضبط كنيد؛ بازبيني كنيد. موقعيت خودتان را در نظر بگيريد. اكوي محيط را محاسبه كنيد. فهرستي از صداهايي كه در محيط وجود دارد تهيه كنيد و آنهايي را كه براي گزارش لازم داريد علامت بزنيد.
درباره صداهاي محيط از پيش تحقيق كنيد. ببينيد آيا آن صدايي كه شما براي گزارشتان لازم داريد، تنها در زمان خاصي توليد ميشود يا نه. مثلا اگر قرار است درباره گروهي از همسايهها كه از همسايه ديگري به خاطر داشتن خروس پر سروصدايي شكايت كردهاند، گزارش تهيه كنيد، بايد سحر يا هر زمان ديگري كه خروس بيشترين صدا را توليد ميكند، در محل حاضر باشيد و صدا را ضبط كنيد.
اگر در گزارش شما مصاحبه با افراد وجود دارد، پيش از اينكه براي ضبط مصاحبه سراغ آنها برويد، سري به آنها بزنيد و چند سوال از خودتان بپرسيد. مثلا در چه مكاني ميخواهيد با اين افراد مصاحبه كنيد؟ در دفتر كارشان يا خانه؟ در جايي پر سر و صدا يا ساكت؟ محيطي كه قرار است در آن مصاحبه شود چگونه است؟ با مصاحبهشوندهها صحبت كنيد تا بدانيد كه صداي آنها در چه اندازهاي است. اگر صداي بلندي دارند، ميكروفون را دورتر قرار دهيد و اگر صداي پاييني دارند، ميكروفون را به آنها نزديك كنيد.
در هنگام ضبط مصاحبه در فضاهاي بسته به اين نكته دقت داشته باشيد كه اجسام زبر، صدا را برميگردانند و اصطلاحا باعث ميشوند صدا "اكو" ضبط شود. اين حالت براي تهيه گزارش اصلا مناسب نيست. به جاي مصاحبه در سالنهاي كنفرانس و دفترهاي مدرن، مصاحبهشوندگان را دعوت كنيد تا در جاهايي كه پارچه و پرده بيشتري در مبلمانش به كار رفته با شما به گفتگو بنشينند. اينگونه اجسام صدا را جذب ميكنند و مانع از "اكو" شدن آن ميشوند.
پيش از رفتن به مرحله ضبط صدا لازم است كه يك بار لوازم مورد نياز بررسي شوند تا در هنگام ضبط با مشكل مواجه نشويد. دو ابزار اساسي تهيه گزارش صوتي دستگاه ضبط صدا و ميكروفون است. اما به جز اين دو وسيله شما به مجموعهاي از وسايل چون كابل، سيمهاي رابط و باتري نياز داريد.
در تهيه ميكروفون بسيار دقت كنيد چون هيچ تكنيك و نرمافزار كامپيوتري نميتواند صدايي را كه با ميكروفوني "بد" ضبط شده، تبديل به صدايي "خوب" كند. ميكروفونها از نظر زاويه و گستره ضبط صدا به دو نوع تقسيم ميشوند.
يك نوع از آنها با نام "Omni-directional" صداها را از هر سمت و با هر زاويهاي ضبط ميكنند كه بيشتر به درد ضبط صداهاي محيطي ميخورند. نوع ديگر آنها "Cardioid" است كه صداهايي را كه تنها از زواياي خاصي ميآيد ضبط ميكند كه بيشتر به درد مصاحبه و ضبط تكگويي ميخورد.
هدفون را هم فراموش نكنيد. استفاده از هدفون اين كمك را به شما ميكند كه هنگام ضبط صدا متوجه كيفيت آن هم باشيد و بتوانيد آن را تنظيم كنيد.
راستي فراموش نكنيد كه در هنگام مصاحبه كاغذ و قلم هم به همراه داشته باشيد. درست است كه قرار است گزارش صوتي تهيه كنيد و همه صداها را ضبط ميكنيد، اما هميشه اتفاقاتي روي ميدهد كه با صدا نميتوان آنها را ضبط كرد. اگر آنها را در دفترچهاي يادداشت كنيد، ممكن است در هنگام بستن گزارش به دردتان بخورد و بتوانيد آن را در تكگوييتان به كار ببريد.
در روزنامهنگاري كاغذي وقت زيادي هست كه سوالات مختلف پرسيده شود. از طرف ديگر كلمات راحتتر از صدا ويراش ميشوند و ميتوان از يك مصاحبه يك ساعته، گزارش 300 كلمهاي خوبي تهيه كرد. اما در تهيه گزارش صوتي هميشه بايد به اين نكته توجه داشت كه سوالات بايد خيلي دقيق باشند تا در كوتاهترين زمان ممكن بهترين پاسخها را از مصاحبهشونده بگيريد. ويرايش صدا، آن هم وقتي زمانش طولاني باشد كار سختي است. پس بهتر است از همان ابتدا سوالات بيهوده نپرسيد و برويد سر اصل مطلب.
از مصاحبهشونده بخواهيد هنگام پاسخ دادن كلماتش را در قالب جملات كامل بگويد و آنها را نشكند. در محاوره بسيار اتفاق ميافتد كه جملات و كلمات جويده ادا ميشوند. هنگام تنظيم گزارش متني، اين كلمات را ميتوان كامل كرد اما در گزارش صوتي چنين امكاني وجود ندارد.
نسبت به صداهاي مزاحم محيطي حساس باشيد. در محيط اطراف ما صداهاي مزاحم زيادي وجود دارد كه چون به آنها عادت كردهايم آنها را نميشنويم. صداي فن كامپيوتر، يخچال، كولر و مانند آن. در هنگام ضبط صدا سعي كنيد اين صداها را به حداقل برسانيد.
اگر قرار است از يك كنسرت يا برنامه عمومي كه صداها از يك منبع مشخص پخش ميشوند گزارش تهيه كنيد، بهترين راه براي دوري از صداهاي مزاحم اين است كه ميكروفونتان را به منبع صدا وصل كنيد تا صداي صاف و بدون نويزي "noise" داشته باشيد.
وقتي مصاحبههايتان تمام شد، شما هسته اصلي گزارشتان را آماده كردهايد. حال ميتوانيد به آن ادويه اضافه كنيد تا غذاي خوشمزهتري داشته باشيد. اين ادويه ميتواند افكت صوتي، صداي محيطي و مانند آن باشد.
آن بخشهايي از داستان كه در مصاحبهها نيامده را به صورت تكگويي با صداي خودتان ضبط كنيد. فوت كوزهگري اين كار، خواندن متن با لحني يكنواخت است تا زماني كه خواستيد آن را ويرايش كنيد با مشكلات كمتري مواجه شويد.
حال زمان جمعبندي كار است. دقت كنيد كه از هر صدايي در جاي مناسب خودش استفاده كنيد تا بهترين نتيجه را بگيريد.
