آموزش- همشهریآنلاین- دكتر زهرا عباسپور:
"کانابیس ساتیوا" یا همان گیاه شاهدانه قرنها براى مصارف صنعتى و طبى و به خاطر اثرات روانگردان يا برانگيختگى ذهنى حاصل از آن كشت مىشده است.
مارى جوانا، حشيش و روغن حشيش همگى از گياه كانابيس گرفته مىشوند. نامهاى عاميانه فرآوردههاى كانابيس، مارى جوانا (گراس، علف، بنگ، دوا و...)، حشيش، روغن حشيش (روغن علف، روغن عسل) و، چرس است.
كانابيس گياه بومى خاص استوايى و آب و هواى معتدل است. عمليات غيرقانونى مدرن براى كشت اين گياه، از روش هاى پيشرفته براى توليد انواع پرقدرت آن استفاده مىكند.
بيش از شصت و يك ماده شيميايى كه "كانابينوييد" ناميده مىشوند، از گياه كانابيس به دست مىآيند. THC (دلتا- ۹- تتراهيدروكانابينول)، كانابينوئيد اصلى روان گردان و عامل اصلى بالا رفتن خلق در زمان استعمال مارى جوانا یا حشیش است.
سطح THC موجود در گياه كنفى كه براى مصارف صنعتى كشت مىشود، بسيار ناچيز است.
رشته هاى كنف براى ساختن طناب، پارچه و كاغذ به كار مىروند. دانههاى آن حاوى مقدار زيادى پروتئين هستند و روغنى توليد مىكنند كه داراى ارزش غذايى و صنعتى است.
بسيارى از ادعاها در مورد مصارف مارى جوانا در پزشكى از نظر علمى به اثبات نرسيدهاند، اما پژوهش ها نشان مىدهد كه THC و ساير كانابينوئيدهاى خالص مى تواند در برطرف كردن تهوع و استفراغ و افزايش اشتها موثر باشند.
اين خاصیت مىتواند براى افراد مبتلا به ايدز يا كسانى كه داروهاى شيمى درمانى دريافت مى كنند، موثر باشد. براى پى بردن به ارزش طبى مارى جوانا در تسكين درد، كاهش اسپاسم هاى عضلانى و كنترل برخى انواع صرع نياز به پژوهش هاى بيشترى است.
فراوردههای کانابیس
"مارى جوانا" جوانه و برگ گياه خشك شده كانابيس است. رنگ آن از سبز مايل به خاكسترى تا قهوه اى مايل به سبز متغير بوده و مى تواند حاوى تخم و ساقه باشد.
"حشيش" صمغ متراكم شده و خشك شده گلهاى كانابيس است. رنگ آن از قهوهاى تا سياه متغير است و به صورت قطعهاى به فروش مىرسد.
"روغن حشيش" از راه جوشانيدن گل ها يا صمغ كانابيس در حلال آلى به دست مى آيد و ماده اى چسبنده به رنگ قهوه اى مايل به قرمز يا سبز است. ميزان THC در هريك از گونه هاى كانابيس متفاوت است.
گرچه حشيش عموماً قوى تر از مارى جوانا است ولی روغن حشيش معمولاً قوى ترين شكل موجود است.
مارى جوانا، حشيش يا روغن حشيش گاه با تنباكو مخلوط شده و به شكل سيگار پيچيده مى شود كه به "سيگارى" معروف است و يا اينكه توسط پيپ استعمال مى شود. كا
نابيس گاه در خوراكى هايى مثل كيك هاى شكلاتى و يا نوشيدنى ها به كار مى رود.انواع مصنوعى THC تحت عنوان "مارينول" توليد مى شوند. يك كانابينوئيد مصنوعى (نابيلون) با نام تجارتى "سزامت" به فروش مى رسد. هر دوى اينها براى مبتلايان به سرطان يا ايدز تجويز مى شوند.
كانابيس رايجترين داروى غيرقانونى مورد استفاده در كشورهاى غربى است و مصرف آن در ميان دانشجويان پس از الكل و سيگار قرار دارد.با اين وجود كانابيس اكثراً به صورت گه گاه و براى تفنن استعمال مى شود. ميزان هاى ياد شده در ميان مردان به طور چشمگيرى بيشتر از زنان بوده است.
مصرف كانابيس چه احساسى ايجاد مىكند؟
تاثبر کانابیس بر فرد بسته به عوامل زیر بستگی دارد:
- مقدار مصرف.
- مدت و تعداد موارد مصرف.
- نحوه مصرف یه شکل خوراکی یا تدخینی.
- خلق و انتظارات فرد و محیطی که د رآن قرار دارد.
- سن فرد.
- بیماریهای جسمی یا روانی فرد.
زمانى كه افراد براى اولين بار كانابيس را مورد استفاده قرار مىدهند، اغلب احساس برانگيختگى روانى مى كنند، البته اين اثرات با تكرار مصرف نيز ايجاد مىشوند. تجربه افراد گوناگون از مصرف كانابيس متفاوت است.
برخى احساس آرامش و سرزندگى كرده، پرحرف و شوخطبع مىشوند، حال آنكه برخى ديگر احساس اضطراب، ترس، ناآرامى و گيجى مىكنند.علاوه بر آن نوع برانگيختگى فرد از هر نوبت مصرف تا نوبت بعدى مى تواند متفاوت باشد.
كسانى كه با مصرف دارو آشنا هستند و در اين كار حرفه اى شده اند، مى دانند چه زمانى مقدار كافى دريافت كرده اند و كى بايد مصرف را متوقف كنند و كنترل بيشترى نيز بر اثرات آن دارند، حال آنكه افراد تازه كار اين توانايى را ندارند.
كانابيس در دوزهاى پايين، ادراك و حس را اندكى مختل مىكند. كسانى كه دارو مصرف مىكنند، مىگويند كه صداى موسيقى را بهتر مىشنوند، رنگ ها را درخشان مىبينند و زمان براى آنها طولانى تر مىشود. همچنين مىگويند كه حس چشايى، لامسه و بويايى آنها تقويت شده و از بدن خويش آگاه تر مىشوند. برخى از اين وضع لذت مىبرند، حال آنكه بقيه آن را ناراحت كننده مىيابند.
دود كردن مقادير بيشتر مىتواند برخى اثرات مطلوب كانابيس را شدت بخشد، اما احتمال واكنش هاى ناخواسته و نامطلوب بيشتر است.
مصرف بيش از اندازه مىتواند احساس از دست دادن كنترل، گيجى، بى قرارى، پارانويا و وحشتزدگى را سبب شود.
توهم كاذب (ديدن چيزها و رنگ هايى كه مىدانيد واقعى نيستند) يا توهم واقعى (زمانى كه ارتباط شما با واقعيت گسسته مى شود) مى تواند روى دهد.
اثرات فيزيكى كانابيس شامل قرمزى چشمها، خشكى دهان و گلو، تحريك سيستم تنفسى (به دليل دود ناشى از آن) و اتساع برونشها (گشاد شدن راه هاى هوايى) است. اشتها و سرعت ضربان قلب افزايش مى يابد، حال آنكه فشار خون، تعادل و پايدارى كاهش مىيابد. كانابيس مىتواند سبب خواب آلودگى يا ناآرامى شود و اين بستگى به مقدار داروى دريافت شده و پاسخ فرد بدان دارد.
اين احساسات براى چه مدت دوام دارند؟
زمانى كه كانابيس به شكل دود استعمال مىشود، اثر آن تقريباً بلافاصله ظاهر مىشود و مىتواند تا چند ساعت باقى بماند و اين بستگى به مقدار داروى دريافتى دارد.
زمانى كه دارو بلعيده مى شود، اثر آن يك ساعت بعد احساس مىشود و بيش از زمانى كه به صورت دود استعمال مى شود، باقى مى ماند.
گرچه اثرات دارو فقط براى چند ساعت پس از دود كردن آن دوام دارد، THC در سلول هاى چربى ذخيره شده و طى چند روز يا چند هفته از بدن خارج مىشود و اين بستگى به دفعات مصرف و مقدار دريافتى دارد، به همين دليل است كه تست هاى كانابيس مدت طولانى پس از ناپديد شدن آثار دارو باقی میمانند.
خطرات کانابیس
تا به حال هيچ كس بر اثر مصرف بيش از اندازه كانابيس نمرده است، اما كانابيس ادراك عمق، گستره توجه و تمركز را مختل و زمان واكنش را كند مىكند و قدرت عضلانى را مى كاهد و همه اينها بر توانايى فرد در زمان رانندگى اثر مى كنند.
كانابيس و الكل اگر همراه با يكديگر استفاده شوند، اثرات يكديگر را تشديد مىكنند و مىتوانند صدمات شديدى ايجاد كنند.
مسموميت با كانابيس تفكر و حافظه كوتاه مدت را تحت تاثير قرار مىدهد. استعمال كانابيس در مدرسه يا در حين كار مىتواند يادگيرى و عملكرد فرد را مختل كند.
فرآورده هاى غيرمجاز كانابيس ممكن است توسط ساير داروها، آفتكش ها يا قارچ هاى سمى آلوده شده باشند.
دوزهاى بالاى كانابيس به ويژه زمانى كه بلعيده شوند، مىتوانند روان پريشى ناشى از مسموميت را سبب شوند. علائم آن شامل توهمات ديدارى و شنيدارى، هذيانهاى پارانوييد، گيجى و فراموشى است. با قطع مصرف كانابيس، اين علائم معمولاً ظرف يك هفته ناپديد مىشوند.
مصرف كانابيس سرعت ضربان قلب را بالا برده و فشار خون را پايين مىورد. در بيماران مبتلا به آنژين صدرى و يا ساير بيمارى هاى عروق كرونر،خطر حمله قلبى با مصرف كانابيس افزايش مى يابد.
مصرف كانابيس در باردارى مىتواند بر جنینن تاثير بگذارد. تحقيقات نشان مىدهد كه ممكن است بين مصرف كانابيس در باردارى و مشكلات خفيف شناختى در كودكان رابطهاى وجود داشته باشد. دود كانابيس حاوى بسيارى از مواد شيميايى است كه در دود سيگار يافت مىشود و براى جنين خطرناك است.
آيا كانابيس اعتيادآور است؟
مصرف کانابیس ممکن است اعتیاد ایجاد کند. كسانى كه كانابيس را به طور منظم مورد استفاده قرار مىدهند، ممکن است، وابستگى خفيف جسمی و يا روانی به آن پيدا كنند.
كسانى كه دچار وابستگى روانى هستند، سرخوشى و آرامش ناشى از استعمال دارو را طلب مىكنند. دارو براى آنها بيش از اندازه اهميت مىيابد و ممكن است احساس كنند كه بدان نياز دارند و اگر نتوانند آن را به دست آورند، دچار اضطراب مىشوند. مصرف متناوب و طولانى مدت دارو مىتواند به وابستگى جسمی منتهى شود.
كسانى كه دچار وابستگى جسمی مىشوند، ممكن است با قطع ناگهانى مصرف سندرم ترك را به صورت خفيف تجربه كنند.
علائم ترک ممکن است شامل تحريك پذيرى، اضطراب، اختلال گوارشى، بىاشتهايى، تعريق و اختلال خواب باشد، اين علائم عموماً براى حدود يك هفته باقى مىمانند، گرچه ممكن است اختلال خواب بيشتر طول بكشد.
اثرات طولانى مدت مصرف كانابيس
کسانی که کانابیس را مقادير زياد يا به طور منظم مورد استفاده قرار مىدهند و يا كسانى كه به بيمارى هاى خاص داخلى يا روانپزشكى مبتلا هستند، در معرض خطر اثرات طولانى مدت زير هستند:
دود كانابيس داراى قطران و ساير عوامل سرطانزاى شناخته شده است. كسانى كه كانابيس را به صورت تدخین مصرف مىكنند، غالباً افراد تمايل دارند كه دود فيلتر نشده را به درون ششهاینشان بفرستند تا به حداکثر اثر برسند. اين كار خطر سرطان را افزايش مى دهد.
استعمال دود كانابيس موجب تحريك و آسيب سيستم تنفسى مىشود. دود كردن مارىجوانا براى زمانى دراز با برونشيت رابطه دارد. يك بررسى تخمين زده است كه سه تا چهار "سيگارى" در روز همان صدمه اى را ايجاد مىكند كه ۲۰ نخ يا بيشتر سيگار معمولى در روز آن را سبب مىشود.
مسموميت مزمن با مصرف كانابيس غالباً انگيزه فرد را براى كار و مطالعه كاهش مىدهد، گرچه اين اثر با قطع مصرف دارو از بين مىرود.
ممكن است رابطهاى ميان مصرف منظم كانابيس و شروع بيمارى اسكيزوفرنى وجود داشته باشد، اما مشخص نيست كه آيا مصرف كانابيس منجر به بروز علائم مخفى اسكيزوفرنى مىشود يا اينكه بروز تدريجى علائم روان پريشى است كه سبب مى شود فرد براى كنار آمدن با علائم بيمارى به كانابيس پناه ببرد.
شواهد نشان مى دهد كه مصرف مداوم كانابيس در بيماران مبتلا به اسكيزوفرنى علائم روان پريشى را تشديد كرده و دوره بيمارى را وخيم تر مىكند.
مصرف طولانى كانابيس در مقادير زياد مىتواند توجه، حافظه و توانايى پردازش اطلاعات پيچيده را براى هفته ها، ماهها و حتى سالها پس از قطع دارو مختل کند.
Center for Addiction and Mental Health, University of Toronto
www.camh.net
