عمومی- مهدي رحيمي:
موفقيتهاي چشمگير پزشکان برجسته ايراني و دستاوردهاي علميآنان در عرصههاي بينالمللي، چشمانداز روشن و اميدبخشي را فراسوي آينده علميکشور گشوده است.
يکي از اين پزشکان برجسته که اخيرا نام والاي ايران را پر آوازه ساخته و آن را در محافل علميجهان مطرح کرده، دکتر محمد حسن نظافتي است که از سوي دانشگاه کمبريج انگلستان به عنوان يکي از 100 جراح قلب برگزيده دنيا معرفي شده است. مدال افتخار جامعه پزشکي آمريکا در سال 2007 نيز به اين پزشک ايراني تعلق گرفته است. او كه درحال حاضر بالاترين آمار جراحي قلب کودک به روش ويدئويي را در جهان به نام خود به ثبت رسانده در حال حاضر عضو هياتعلميدانشگاه علوم پزشکي مشهد و رئيس بخش جراحي قلب بيمارستان امام رضا (ع) است.
دکتر نظافتي، دوران تحصيل خود در فرانسه و آشنايي با پرفسور«لابرت» مبدع جراحيهاي نوين قلب در جهان را نقطه عطفي در زندگي خود ميداند و ميگويد: پرفسور لابرت مبدع جراحيهاي نوين قلب و تنها کسي بود که در دنيا، جراحي قلب کودکان را به روش ويدئويي انجام ميداد. جرا حي قلب کودکان در واقع يکي از پيچيدهترين اعمال جراحي به شمار ميرود و در حال حاضر نيز کمتر مراکزي هستند که در دنيا به جراحي قلب کودکان بپردازند.
دكتر نظافتي هم در سال 76پس از بازگشت به ايران، اولين جراحي قلب کودکان را به روش ويديويي انجام داد. او در مورد اين روش ميگويد: در اين روش نوين، بدون اين که قفسه سينه اين کودکان را باز کنيم، عمل جراحي قلب روي آنها انجام ميشود. در شروع کار، اجراي اين روشهاي جديد در ايران با توجه به کمبود امکانات و تجهيزات کار سهل و آساني نبود اما با وجود اين مشکلات ما به اين نوع از اعمال جراحي ادامه داديم و اکنون با افتخار به جايي رسيدهايم که بالاترين آمار جراحي قلب کودک به روش ويدئويي در دنيا به نام ما و ايران ثبت شده است.
دکتر نظافتي به دستاورد ديگري در زمينه روشهاي کم تهاجميقلب اشاره ميکند و ميگويد: در حال حاضر يکي از شايعترين بيماريهاي قلبي،گرفتگي عروق کرونر است. در عمل مرسوم و رايج،قفسه سينه از وسط شکافته ميشود و عروقي که گرفته و تنگ است، ترميم ميشود، اما در اين روش جديد –که به روش کم تهاجميموسوم است – بدون شکافتن قفسه سينه با کمک يک ويدئو شريان داخل سينه را آزاد ميکنيم و با يک برش کوچک 4،5سانتي متري اين عمل را روي قلب انجام ميدهيم. بنابراين بيمار دوران بعد از عمل راحتتري را سپري ميکند، بستري ICUکوتاهتر و درد و خونريزي بيمار هم کمتر است.
وي در خصوص درصد موفقيت روشهاي جديد جراحي قلب ميگويد: تا کنون 8 هزار عمل جراحي قلب به روشهاي جديد داشتهايم که درصد بالايي از آنها موفقيتآميز بوده است و به جرات ميتوانيم ادعا کنيم که ميزان عوارض بعد از عمل و ميزان مرگومير در مقايسه با مراکز پيشرفته دنيا بسيار کمتر بوده و اين در حالي است که ما در ايران بيمار را انتخاب نميکنيم و از نوزاد يکروزه تا بيمار صد ساله را مورد عمل جراحي قرار ميدهيم.
دکتر نظافتي در ادامه ميگويد: زماني که در فرانسه بودم روي اين موضوع کار ميکرديم که بتوانيم در عمل پيوند قلب از قلب حيوان براي انسان استفاده کنيم زيرا در اين صورت محدوديت «دهنده قلب» نيز از بين ميرفت. پس از بازگشتم به ايران چندين سال روي اين پروژه کار کردم که بعدها مسير تحقيق به اين سمت آمد که از اين موضوع براي جلوگيري از دفع پيوند قلب استفاده کنيم زيرا با تمام آزمايشهايي که در رابطه با مشابهت «گيرنده و دهنده قلب» انجام ميشود ممکن است گيرنده قلب در همان ساعات اوليه پس از عمل، قلب را دفع کند که تحقيقات مشترک ما در اين زمينه به نتايج خوبي رسيد.
وي تاکيد ميکند: ما به سمتي پيش ميرويم که قطعا در آينده جايگزيني براي قلب انسان خواهد بود. يکي از اين موضوعات بحث سلولهاي بنيادي است که به 2 روش انجام ميشود؛ در روش اول سلولها از مغز استخوان بيمار گرفته و در محيط آزمايشگاه کشت داده ميشود، چرا که سلولهاي بنيادي توانايي تبديل شدن به سلولهاي مختلف با کاراييهاي مختلف را دارد؛ مثلا يک سلول مادر توانايي تبديل شدن به سلولهاي عصبي، بينايي، شنوايي و يا قلبي را دارد.
سپس سلولهايي که نشانهها و توانايي تبديل شدن به سلول قلبي را دارد، جدا سازي و تکثير ميشود که اين خود به چند روز زمان نياز دارد، اما در روش جديد تر، خون بيمار در اتاق عمل گرفته ميشود و همان جا سلولهاي مشخص و نشان دار از سلولهاي اضافي جدا ميشود و به ناحيهاي از قلب که دچار سکته شده است و حرکتهايي را که بايد داشته باشد ندارد، تزريق ميشود.
وي ميافزايد: کارايي بهرهگيري از سلولهاي بنيادي در مراحل تجربي و آزمايشگاهي به اثبات رسيده است اما اين تحقيقات هنوز در مراحل ابتدايي خود است.
مورد ديگر در بحث جايگزيني قلب، قلب مصنوعي است که مخترع آن هم پرفسور موسيوند استاد ايراني دانشگاه کاناداست. اين دستگاه به گونهاي ساخته شده است که در داخل قفسه سينه جاي ميگيرد ؛ در کنار اين موارد، موضوع استفاده از قلب حيوان نيز به طور جدي دنبال ميشود و قطعا اين روشها در آينده به نتيجه خواهد رسيد.
دکتر نظافتي تصريح ميکند: تا به نتيجه رسيدن قطعي اين روشها، روش جاري و معمول همان پيوند قلب است که طي آن قلب کسي که دچار مرگ مغزي شده است به بيمار قلبي پيوند زده ميشود. در حال حاضر در تمام دنيا پيوند اعضا به دليل نتايج ارزنده وچشمگير آن، کاري رايج محسوب ميشود زيرا اعضاي زيادي است که ميشود از جسد برداشت و آن را پيوند زد که از آن جمله ميتوان به قلب، کليهها، ريه، لوزالمعده،پوست و چشم اشاره کرد.
وي در اين زمينه به فرهنگسازي بيشتر براي اهداي عضو پس از مرگ مغزي اشاره ميکند و ميگويد: مرگ مغزي اتفاق ناگواري است که براي يکي از اعضاي خانواده رخ ميدهد اما در هر حال وي محکوم به مرگ است و با همه اعضاي مفيدش بايد به خاک سپرده شود. اگر مردم بدانند اهداي اعضاي يک نفر مرگ مغزي ميتواند جان چندين نفر را نجات دهد، قطعا نگاهشان به اين قضيه تغيير ميکند.
دکتر نظافتي در پايان بر توانمندي و هنر دست جراحان ايراني در سطح جهان تاکيد ميکند و ميافزايد: در مقايسه با جراحان اروپايي و آمريکايي، هنر دست جراحان ايراني شناخته شده است و از لحاظ ظرافت کار بر آنها برتري دارند، اما در عين حال به لحاظ امکانات با آنها قابل مقايسه نيستيم. در صورت تامين نيازها و امکانات، بيترديد علم پزشکي در ايران با توجه به پيشينه ديرينه خود رشد سريع تري خواهد گرفت و ما در عرصههاي جهاني حرفهاي بيشتري براي گفتن خواهيم داشت.
