 |
|
|
آب- فاطمه ظفر نژاد:
طي دهههاي گذشته مرگ رودخانههاي كشور آهنگ سريعتري داشته است و نه تنها رودها كه هزاران قنات چند صد يا حتي هزار ساله پايدار و بارور نيز با هجوم پيمانكاران و مشاوران سدساز به مرگي ابدي محكوم شدند. شايد عدهاي بگويند خوب حالا رود و قنات نبود هم نبود چه فرقي ميكند؟
رودها شريانهاي هستي و حيات آبخيزها، دشتها، سيلابدشتها، و دهانهها هستند. رودها بخشي از زيستگاه ما هستند كه نابودي آنها حيات در كره خاك را به مخاطره مياندازد.
وقتي سد ميزنيم مثل آن است كه شريان خونرسان عضوي را از بالادست ببنديم و خون در عضو جريان نيابد. بنابر اين مرگ آن عضو حتمي است حتي اگر شما خون بالا دست را با سرنگ بكشيد و روي عضو در حال مرگ بپاشيد.
آيا ميدانيد سدها باعث ميشوند هيدرولوژي، كيفيت آب در پاييندست، ريختشناسي رودخانه و... تغيير كند؟ ميدانيد سدها ميتوانند زمين لرزه بيافرينند؟
آيا ميدانيد كه سدها فقط سيلهاي متوسط و كوچك را ميتوانند مهار كنند و در زمان رخداد سيلابهاي بزرگتر از پيشبينيها غالباً به عاملي خطرناكتر از سيل بدل ميشوند و خطر شكستن دارند؟
آيا ميدانيد درياچه سدها چقدر زمين را كه غالباً حاصلخيزترين زمينهاي كشور هستند به زير آب ميبرند؟ آيا ميدانيد كساني كه كما بيش به ناچار وادار به ترك زمينهاي كشاورزي خود در زير درياچه سدها ميشوند از توليدكنندگان ارزشمند كشاورزي به حاشيهنشينان بيكار يا به مشاغل كاذب و گاه ناصواب شهرهاي اطراف مبدل ميشوند؟
آيا ميدانيد كه هزينههاي نگهداري و بهرهبرداري سدها بسيار كمرشكن است؟
آيا ميدانيد كه اثرات منفي سدها بر محيط زيست فيزيكي، بيولوژيكي و اجتماعي آنقدر زياد است كه بسياري از كشورهاي توسعه يافته از دهه 90 به اين سو ديگر نه تنها سدي نميسازند كه مجبور به جمع كردن و برچيدن سدهاي خود به قيمتهاي بسيار گزاف شدهاند تا اثرات منفي سدهاي ساخته شده را با سختي هر چه تمامتر از محيط بزدايند و رودخانهها را احيا كنند؟
ايراني از چند هزار سال پيش، تلاش درخشاني در توسعه پايدار منابع آب و به ويژه به كمك ساخت قناتها، اين شاهكارهاي مهندسي آب داشته و آن را در جهان از خود به يادگار نهاده است.
چگونه است كه اين مهندسي شكوفاي سازنده بند بهمن در دو هزاره پيش، به درستي و آگاهانه و نه از ناتواني، در همه اين چند هزار سال حداكثر چند ده سد كوچك از جمله بلندترين سد جهان تا اوايل قرن بيستم به نام سد كريت طبس و يا سد كهن كبار قم را مفيد به فايده تشخيص داده و ساخته است، اما ما در سه چهار دهه با تقليد كور از كساني كه سدسازي را از خود ما آموختند، بيش از 1000 سد ميسازيم كه بخش بزرگي از آنها قطعاً در چند دهه آينده بايد برچيده شوند؟
بگذاريم تا رودها و جويهاي اين سرزمين همچنان روان بمانند تا به تعبير شاعر بزرگ پارسي گوي، رودكي، ريگ آنها و درشتيهايشان، زيرپايمان پرنيان آيد همي.
