13 تير ماه هنوز در تقويم رسمي كشور به ثبت نرسيده است اما از وقتي كه ميزان بهره‌برداري بي‌رويه از معادن كوهپايه‌هاي دماوند و زباله‌هاي بي پايان كوه‌نوردنماها سر به فلك كشيده است صداي دوستداران دماوند نيز در آمده و مي‌خواهند با نام‌گذاري 13 تير ماه (تيرگان) مشكلات اين كوه را به گوش همگان برسانند. دوستداران دماوند نزديكترين جمعه به تيرگان را انتخاب و دور هم جمع مي‌شوند.

عباس محمدي عضو انجمن كوهنوردان ايران به همشهري آنلاين گفت: همه ساله جمعي از كوهنوردان در پر ترددترين فصل سال در دامنه دماوند دور هم جمع شده و به بازديدكنندگان و گردشگران بروشورها و تراكت هايي حاوي نكات بهداشتي براي حفظ هر چه بهتر اين منطقه مي‌دهند. آنها با اين افراد در مورد آسيب نرساندن به محيط زيست گونه‌هاي گياهي و جانوري صحبت مي‌كنند.

وي در مورد تاثيرات برگزاري همايش گفت: با وجود برنامه‌هاي سه سال اخير هنوز در بسياري مناطق مي‌توان زباله يافت و مردمي را ديد كه بدون توجه به زيبايي منطقه زباله توليد مي‌كنند.

عباس محمدي با اشاره به كمك اهالي دماوند در پاكيزه نگه داشتن منطقه گفت: مردم محل بارها از مسئولان خواسته‌اند كه بهره‌برداري غير اصولي از معادن قرقه ، وزون و ... را متوقف كنند . دماوند براي آنها منشاء حيات است و نمي‌خواهند به خاطر ماده‌اي كه نوع صنعتي‌اش به وفور و با قيمت مناسب تري يافت مي‌شود، محل زندگيشان را از دست بدهند. در سالهاي اخير بارها شاهد رانش زمين و سيل در اين منطقه به دليل تخريب محيط زيست شده‌اند.

مدير گروه ديدبان كوهستان با اشاره به اينكه برداشت از معادن منطقه توجيه اقتصادي ندارد افزود: با تلاش‌هاي مردم محل تا كنون يكي از معدن‌هاي بالاي 3500 متر دماوند در منطقه كنگرچال متوقف شده‌است.

وي در ادامه با اشاره به اين كه در ريخته شدن زباله مردم بيشترين تقصير را دارند گفت: در بسياري از موارد ديده شده كه  مردم زباله‌هايشان را جمع آوري مي‌كنند ولي شهرداري براي بازيافت زباله كاري نكرده و در نهايت در با‌ارزش ترين زمين‌ها آنها را تخليه كرده‌است.
مراسم روز دماوند با سخنراني يكي از مسئولان شوراي شهر رينه شروع شد.

او گفت: رينه نزديك ترين نقطه براي صعود به قله دماوند است. اين قله در طول سال‌هاي اخير بسيار غريب واقع شده است و مسولان به آن كم توجهي كرده‌اند. تخريب بي‌رويه دماوند را به ظرف يكبار مصرفي تبديل كرده‌است كه نسل بعد از آن محروم خواهد بود.

سالاري افزود: ريشه‌كن كردن گل‌هاي شقايق توسط گارد ويژه‌اي از سربازها به بهانه خاصيت مخدر آن هيچ گونه توجيه شرعي و عرفي و قانوني ندارد.

وي با اشاره به اين‌كه دماوند امانت آرش است كه بايد به نسل بعد منتقل شود گفت: شهرداري با تصويب شوراي شهر مجوز احداث كارخانه آب معدني را داده است و ما الان پشيمانيم.

وي در پايان قول داد شوراي شهر با همين امكانات موجود با كمك مردم مشكلات منطقه را حل كند.

دماوند در انتظار معجزه

در ادامه پرويز رجبي دكتراي ايرانشناسي  و نويسنده كتاب هزاره‌هاي گمشده گفت: وضع دماوند خراب تر از آن است كه بتوان برايش كاري كرد . ديگر بايد معجزه شود تا اين حجم زباله و تخريب جبران و يا متوقف شود.

او با اعتراض به اين كه مگر مشكل دماوند درمان يك بيماري لاعلاج است كه هر سال همايش برگزار مي‌كنيد تا برايش راهكار پيدا كنيد، گفت: تنها راه نجات دماوند" آشغال نريختن" است.

دكتر رجبي در مورد اسطوره آرش گفت: داستان آرش وجود تاريخي ندارد و فقط مثالي است براي اين‌كه مي‌توان جان را براي وطن از دست داد.

وي در مورد جشن تيرگان گفت: تيرگان جشن بركت بوده و نشاني از پيروزي فرشته آبياري بر ديو خشكسالي است و با بارش‌هاي اوايل تير ماه خود را نشان مي‌دهد.

ايراني دماوند را نمي‌آلايد

محمد علي اينانلو  مستند ساز طبيعت در اين مراسم گفت: شهدايي مثل شهيد جهان آرا و همه كساني كه با دست خالي در مقابل دشمنان در خرمشهر شهيد شدند آرش‌هاي زمانه ما هستند. آرش چكيده‌اي از دل مردم است كه جانش را براي نيكنامي مردم سرزمينش داده است.

مدرس اكوتوريسم در موسسه طبيعت افزود: ما ايراني‌ها عادت داريم در جاي وسيع نفس بكشيم. اين خصوصيت را به مدد آرش‌هاي اين سرزمين بدست‌آورده‌ايم. در هزاره‌هاي دور آرش سرزمين ما جانش را در تير به پرواز درآورد. در آن زمان كثرت در وحدت نمود پيدا كرد. روح آرش‌هايي كه در دماوند زيستند، شادي كردند و غم داشتند از وحدت به كثرت در مي‌آيد.

كثرت روح مردم رينه و لاريجان و كوهنوردان اين كوه است. كثرت يعني تمام كساني كه آلودگي دماوند و برداشت از معادن اين كوه  را بد مي‌دانند و اين‌ افراد ذره‌اي از روح آرش را در دل خود دارند.

او در پايان سخنراني كوتاهش خطاب به بهره‌برداران معادن دماوند گفت: شما به جاي عمق در سطح كوهپايه‌هاي دماوند حركت مي‌كنيد و در نتيجه ميليونها "گون" كمياب را كه سرمايه‌هاي اين سرزمين‌اند نابود مي‌كنيد. من باور نمي‌كنم ايراني دماوند را بيالايد.

دين، اخلاق، حقوق حاميان دماوند

در ادامه پروفسور سيد حسن امين استاد حقوق بين‌الملل، نويسنده كتاب تاريخ حقوق ايران گفت:  دماوند به مانند خليج فارس نماد طبيعي مليت ايران است. يكي از مباحث مهم در حقوق ملي و بين‌المللي حفاظت از محيط زيست است. قوام و دوام شهر نشيني و تمدن بشر همواره بر سه نهاد دين، اخلاق و حقوق استوار است.

وي در مورد چگونگي حفاظت از محيط زيست در سه حوزه فوق گفت: ما ايرانيان مردمي دين باوريم. از زمان زرتشت تا اسلام ايرانيان براي آب و خاك حرمت قائل شده‌اند. نمي‌توان واقعيت ديانت را بر خاك و آب‌هاي اين كشور انكار كرد چرا كه سجده‌گاه هر ايراني مسلماني زمين و خاك پاك آن است. شما براي مقبوليت دعا هايتان بايد سر به خاك پاكيزه بگذاريد. آلوده كردن منابع طبيعي در مذهب ما گناه بزرگي است.

اخلاق نماد قوام جوامع است. ما بايد بدانيم آخرين مصرف كننده امكانات طبيعي نيستيم و موظفيم سالم تر از قبل به نسل بعد منتقل كنيم.

وي در پايان گفت: كنوانسيون‌ها و مقررات زيادي براي حفظ محيط زيست وجود دارد كه قواي سه‌گانه ما مي‌توانند از آن براي وضع قوانين جامع و قابل اجرا استفاده كنند.

در پايان دكتر رضا مرادي غياث آبادي، اختر باستان‌شناس در مورد زمان و گاه شماري تيرگان سخنراني كرد. او گفت: تير ماه همراه خود جشن‌هاي زيادي را به همراه مي‌آورد.

اولين روز تير ماه در برخي نقاط ايران جشن اول تابستاني همراه با پاك‌سازي محيط زيست برگزار مي‌شود. در تاريخ ابوريحان كه امروزه نشاني از اجراي آن باقي نمانده جشن نيلوفر در تابستان برگزار مي‌شد. 13 تيرماه (برخي به اشتباه به 10 تير منتقل كرده‌اند)  نيز جشن تيرگان برپا مي‌شود.

در اين جشن افراد خام خواري مي‌كردند. كلمه تير از چند منشاء متفاوت گرفته شده است. عده‌اي بر اين اعتقاد‌اند كه تير به معناي ستاره تشتر (شباهنگ) ستاره‌ای سپیدفام و پرنورترین ستاره سراسر آسمان است و در صورت فلکی سگ بزرگ (کلب اکبر) قرار دارد.

امروزه نخستین طلوع بامدادی این ستاره در عرض‌های جغرافیایی میانه ایران زمین، در اوایل مردادماه اتفاق می‌افتد؛ اما در حدود چهار هزار سال پیش، نخستین طلوع بامدادی این ستاره در اوایل تیرماه یا آغاز تابستان بوده است و نام ماه تیر (گونه دیگری از تشتر) نیز از همین واقعه برگرفته شده است.

منشاء ديگر كلمه تير از سياره عطارد يا تير بدست آمده است. برخي نيز معتقدند اين اسم از گلي به نام" تيره ماه" كه در فصل پاييز مي‌رويد گرفته شده است. انتخاب آرش براي اين روز به خاطر استفاده او از تير و كمان است.

بيانيه روز دماوند

شما هم از وقتي يادتان است شنيده‌ايد "به داد دماوند برسيد" اما با وجود اين‌، دوستداران اين كوه هنوز به دنبال راهكاريي براي جلوگيري از تخريب محيط زيست اين منطقه مي‌گردند اين همايش بازهم شعار زده تر از هميشه با انتشار بيانيه و سخنراني اين كوه به پايان رسيد.

در اين بيانيه آمده است: نظر به اين‌كه دماوند، ميراث طبيعي و ملي ما و نماد سرزمين ايران است و حفاظت از اين كوهستان با ارزش وظيفه عموم مردم به ويژه مديران كشور است. ما شركت كنندگان در همايش روز دماوند پيشنهاد مي‌كنيم:

همه كوهنوردان و گردشگران و بهره برداران منطقه به شكلي مسئولانه از محيط بي‌مانند دماوند استفاده كنند، به گونه‌اي كه پس از خروج از منطقه، هيچ پسماند و اثر تخريبي از انها باقي نماند.

طرح‌هاي عمراني در منطقه دماوند با توجه دقيق به معيارهاي زيست محيطي بازنگري شود و به ويژه جاده سازي و بهره برداري از معادن پوكه در ارتفاعات متوقف شود.

حفظ و احياي ميراث فرهنگي منطقه شامل بناهاي تاريخي بافت‌هاي قديمي محوطه‌هاي باستاني ، شيوه‌هاي معماري و سنت‌ها در دستور كار مسئولان قرار گيرد و به شكلي جدي به آن بپردازند.

روز 13 تير ماه به عنوان " روز ملي دماوند" در تقويم رسمي كشور ثبت شود.