ايرانگردی- همشهری آنلاين:
استان همدان با مساحتی بیش از 19 هزار كیلومتر متر مربع در غرب ایران قرار گرفته است

استان همدان از شمال به زنجان، از جنوب به لرستان، از شرق به استان مركزی و از غرب به كرمانشاه و بخشی از استان كردستان محدود می شود. همدان منطقه‌ای كوهستانی است و كوه الوند با 3 هزار 574 متر ارتفاع از مهمترین ارتفاعات این منطقه به حساب می‌آید.

استان همدان از نعمت رودخانه و چشمه سارهای فراوان بهره مند می باشد كه مهمترین آنها رودخانه گاماسیاب نام دارد كه یكی از بلندترین رودخانه های كشور محسوب می گردد كه از دره های جنوبی كوه الوند و سراب گاماسیاب سرچشمه گرفته و تا باتلاقهای هورالعظیم در استان خوزستان پیش می رود. [آشنايي با رودخانه‌هاي ايران]

استان همدان دارای زمستانهای سرد و پر برف و تابستانهای معتدل می باشد. و شهرهای بزرگ آن عبارتند از: همدان، ملایر، نهاوند، تویسركان، كبودرآهنگ، اسدآباد، بهار، سامن، سركان، قروه در جزین، لالجین و مریانج. شهر پر جاذبه و دیدنی، تاریخی و توریستی همدان قدمتی بیش از 3 هزار سال دارد و هرودت مورخ معروف یونانی مبنای این شهر را به دیااكو، نخستین شهریار ماد نسبت می‌دهد. 

در آن زمان همدان را به نام هگمتانه(محل اجتماع) و سپس اكباتان می‌نامیدند. در سال 550 ق. م این شهر به دست كوروش، پادشاه هخامنشی به تصرف در آمد و در دوران هخامنشی، اسكندر، اشكانیان و ساسانیان از شهر همدان به عنوان پایتخت تابستانی استفاده می كردند.

در دهه دوم هجرت و پس از فتح نهاوند، مردم استان به دین مبین اسلام تشرف پیدا كردند.

همدان از نظر محصولات كشاورزی به ویژه گندم ,چغندرقند، سیب زمینی، سیر وهمچنین میوه هایی كه در باغهای دامنه الوند تولید می شود و همچنین از نظر دامپروری شهرت داشته و از نظر صنایع دستی به ویژه از نظر صنایع چرمسازی، قالیبافی و گلیم بافی و به ویژه  با توجه به وجود شهر لالجین به عنوان قطب سفالسازی و سرامیك كشور محسوب می شود. 

در حال حاضر استان همدان به دلیل داشتن مراكز تاریخی و دیدنی به عنوان پنجمین شهر فرهنگی و توریستی كشور شناخته شده و از نظر علمی نیز با وجود مراكز دانشگاهی بوعلی سینا، آزاد اسلامی، پیام نور و پزشكی و غیره به عنوان یكی از قطب‌های دانشگاهی كشور شناخته شده است.

از جمله اماكن تاریخی مهم كتیبه های گنجنامه، تپه های تاریخی هگمتانه و مصلی، آرامگاه های ابن سینا و باباطاهر، گنبد علویان، برج قربان، مجسمه شیر سنگی، آرامگاه استرومردخای و غیره می توان نام برد. از مناظر بدیع و طبیعی و دیدنی نیز می توان از غار زیبای علیصدر، آبشار گنجنامه، باغهای مصفای دامنه الوند به ویژه دره عباس آباد و دره مراد بیگ,تپه عباس آباد، سد اكباتان و پارك مردم می توان سخن به میان آوررد.

از آنجا كه همدان شهر علم و ایمان بوده و به عنوان دارالمومنین شهرت دارد دارای مشاهیر و علمای بزرگی است كه از جمله می توان از آیت الله شوندی، معصومی همدانی، بهاری، نجفی، تالهی و خوانساری عندلیب زاده و از جمله علمایی كه در قید حیات هستند از حضرت آیت الله نوری همدانی، صابری همدانی و موسوی همدانی نام برد، دانشمندانی همچون ابن سینا، شاعرانی همچون باباطاهر، محتشم كاشانی، شیخ فخرالدین عراقی، میرزاده عشقی، عارف قزوینی، مفتون همدانی، غبار و غمام همدانی و مشاهیری همچون عین القضات همدانی در این شهر رشد و نمو كرده اند عالمان شهیدی همچون شهید محراب حضرت آیت الله مدنی مدتی طولانی از زندگانی خود را در این شهر سكونت داشته و یا همچون شهید مفتح وشهید قدوسی در این استان تولد یافته و رشد و نمو یافته‌اند.

از زیارتگاههای فراوان آن می توان از امامزاده عبدالله، امامزاده كوه، امامزاده یحیی و امامزاده حسین را نام برد. از ویژگی‌های این شهر زیبا نقشه شهر می‌باشد كه توسط مهندسان آلمانی طراحی شده و به نقشه شعاعی معروف است كه شش خیابان اصلی بطور موازی به میدان اصلی شهر وصل شده و بلوارها بصورت رینگ‌های اول و دوم آنها را منقطع كرده كه در نوع خودكم نظیر است و در ابتدای هر خیابان اصلی دو گنبد نقره‌ای رنگ به تعداد 12 گنبد بنام هر امام معصوم(ع) تعبیه شده است كه نشانگر مذهبی بودن و شیعی بودن این شهر از دیرباز می باشد.

حیات وحش و شكارگاه‌ها

سراسر استان همدان به دلیل مرتفع و كوهستانی بودن از زیستگاههای انواع حیات وحش بزرگ و كوچك محسوب می‌شود كه وحوشی از قبیل : كل، بز، قوچ، میش، روباه، راسو، خرسِ قهوه ای، كبكِ معمولی و انواع دیگر پرندگان را در خود جای داده است. زیستگاه‌های حیات وحش استان چه در ارتفاعات و چه در جلگه و حواشی تالاب جزو مناطق حفاظت شده اند و شكار در آنها كلا ممنوع است. 

شهر همدان

بنای شهر همدان را به دیا آكو پادشاه ماد ها كه در حدود 700 سال قبل از میلاد مسیح زندگی می كرده نسبت می‌دهند.

هرودت در كتابی گفته است كه پادشاه ماد این محل را كه اكباتان و هگمتانه نامیده می شد به پایتختی برگزید. گویا در كتیبه تیكلات پالاسر اول(پادشاه آشور) كه مربوط به یازده قرن قبل از میلاد است نام آنادانا یا همدانا نوشته شده است. كلمه هگمتانه كه یك كلمه ایرانی است به معنی محل اجتماع و كلمه عیلامی هل مته نه به معنی سرزمین مادها است. 

شهر همدان در زمان فرمانروایی بخت النصر (بنوكد نصَّر) ویران شد و بعدها در زمان داریوش بزرگ و بدستور وی مرمت گردید. در زمان اشكانیان، كه تیسفون پایتخت كشور ایران بود همدان اقامتگاه تابستانی شاهان اشكانی گردید و بعد از آنها ساسانیان نیز قصر های تابستانی خود را در این منطقه بنا نهادند خرابه های باروی قلعه اشكانی بر فراز تپه مصلی و مجسمه شیر سنگی متعلق به یكی از دروازه های همدان از آثار دوره ساسانیان است.

در سال 23 هجری قمری كه جنگ نهاوند روی داد همدان به تصرف اعراب درآمد و از آن زمان به بعد گاهی كانون آبادی و ثروت و گاهی هم درگیر غارت و چپاول و فقر و تنگدستی بوده است. همدان در زمان 319 هجری قمری و در دوران حكومت دیلمیان  لطمات فراوانی دید. در قرن ششم هجری سلجوقیان مركز خود را از بغداد به این شهر منتقل كردند و مدت پنجاه سال این شهر پایتخت سلجوقیان بود. و در این زمان در حمله وحشیانه مغول ها این شهر به ویرانه ای مبدل شد.

 

بایدوخان مغول پس از تاج گذاری در این شهر آن را باز پیرایی و باز سازی نمود. اما این شهر همواره مورد تاخت و تاز و هجوم امرا و سلاطین بود و این بار نوبت سلسله تیموریان بود كه این شهر را ویران نمایند. در زمان سلسله صفویه این شهر از نعمت آبادانی بهره مند شد.

پس از انقراض سلسله صفویه این شهر به تصرف احمد شاه عثمانی در آمد كه پس از شش سال توسط نادر شاه افشار باز پس گرفته شد. البته این شهر بعد از این هم بارها مورد تاخت و تاز و تسلط اقوام مختلف قرار گرفته تا اینكه در تاریخ 1145 هجری قمری كاملا به ایران الحاق گردید. شهر همدان به علت قرار گرفتن در مسیر راه های اصلی منطقه غرب ایران درقرن های اخیر همواره از نظر بازرگانی مورد توجه بوده است. همچنین این شهر در مسیر جاده ابریشم قرارداشته است.

مراكز دیدنی

 كاخ هگمتانه
 آرامگاه‌بوعلی
 آرامگاه‌باباطاهر 
 آرامگاه استر
 گنبدعلویان 
 قبراسكندر 
 آرامگاه عارف
 عین‌القضات‌
 برخ قربان 
 خانه شهبازیان
 شیر سنگی
 عمارت باغ نظر
 سرای قلمدانی
 تلسكوپ همدان
 میدان امام
 قلعه دختر
 تپه هگمتانه 
 تپه پیسا 
 تپه مصلی
 تپه حاج عنایت
 حمام امیرافخم
 پل شکسته
 كاروانسرای گلشن
 پل جهان آباد
 كتیبه گنج نامه
 مقبره استرومردخای 
 كلیسای پروتستان

جاذبه‌های طبیعی

 پیست اسكی
 آبشارگنجنامه
 رودخانه قره چای [ آشنايي با رودخانه‌هاي ايران]
 غار هیزج
 غار بگلیجه
 غار قلعه جوق
 غارآق قایا
 غار قوری قلعه
 دره زینا 
 دوزخ دره
 دریاچه پشت سداكباتان
 مسجدجامع همدان[ آشنايي با مساجد]
 مسجد علویان
 مسجد شورین
 مسجد هگمتانه
 امامزاده خضر
 امامزاده هود
 امامزاده محسن
 امامزاده حسین
 امامزاده علی
 امامزاده عبدالله
 امامزاده یحیی
 امامزاده محمد
 امامزاده ضیاءآباد
 مقبره استرومردخای
 كلیسای پروتستان
 كلیسای رافائیل 

شهرستان اسد آباد

اسدآباد از دوران و روزگاران بسیار قدیم آباد بوده و احتمالا همان آدراپانا است كه ایسیدوروس خاراكسی جغرافی‌دان یونانی كه در حدود سده اول پیش از میلاد می‌زیسته از آن نام برده است. در فاصله سد فرنگی اسدآباد بنای عظیمی از دوره ساسانیان بوده است كه اعراب آن را مطبخ كسری می خواندند. به گمان عده ای زادگاه سیدجمال‌الدين ‌اسدآبادی این شهر می باشد.

این شهر در فاصله 305 كیلومتری جنوب غربی تهران و 36 كیلومتری غرب همدان و به ارتفاع 1595 متر از سطح دریا می باشد و بر سر راه همدان به كرمانشاه در پای جنوبی گردنه اسدآباد قرار گرفته است. شهرستان اسد آباد  در گستره ای به مساحت 1195 كیلومتر مربع، 1/6 درصد از وسعت  استان را تشكیل می دهد.

این شهرستان بر اساس تقسیمات كشوری سال 1377 دارای یك نقطه شهری و یك بخش و شش دهستان به نام‌های چهار دولی، سید جمال‌الدین، دربندرود، پیرسلیمان، جلگه و . . می باشد. شهرستان اسدآباد از شمال به شهرستان قروه در استان كرمانشاه از شمال خاوری و خاور به شهرستان بهار از جنوب خاوری به شهر تویسركان، از جنوب به شهرستان نهاوند، و از غرب به شهرستان‌هاي كرمانشاه و سنقر محدود است.

پیرامون شهرستان اسدآباد را كوههای نسبتاٌ مرتفعی فرا گرفته كه بلندترین آنها كوهستان الوند غربی به ارتفاع 2939 متر و كوه المو قولاخ به ارتفاع 2946 متر است ناحیه مركزی شهرستان مزبور را دشت همواری فرا گرفته كه بوسیله رودخانه قره چای زه كشی می‌گردد. از نظر اقلیمی دارای آب و هوای نیمه سرد بوده میانگین بارندگی در طی دوره پنج ساله معادل 5/403 میلیمتر می‌باشد. متوسط درجه حرارت سالانه طی  همین دوره 8/10 درجه سانتیگراد بوده است. بر اساس آخرین نتایج سر شماری جمعیت این شهرستان 110077 نفر بوده است كه 6/6 درصد جمعیت استان را تشكیل داده است. 

مراكز دیدنی

 آب انبارشاه عباس 
 یادبود سید جمال
 حمام گلستان
 كتیبه آقاجان بلاغی
 سنگ ‌نوشته ‌مسجدجامع
 تالاب پیرسلیمان
 مسجدسلطانی

شهرستان بهار

شهرستان بهار در شمال غرب همدان واقع شده و از شمال به شهرستان كبودر آهنگ از شرق به همدان. از جنوب به شهرستانهای همدان و تویسركان و از غرب به اسد آباد و قروه كردستان محدود می‌گردد. شهرستان بهار با مساحت1329 كیلو متر مربع شامل سه شهر بهار. لالجین و صالح آباد به مركزیت شهرستان بهار. 72 آبادی و 5 دهستان و دو بخش مركزی و لالجین است و بر اساس سرشماری سال 1375 دارای 127635 نفر جمعیت بوده است(38 درصد درشهرو62  درصد در روستا) بخش كشاورزی به دلیل منابع عظیم آ ب زیر زمینی حاصلخیزی خاك و هموار بودن زمین این دشت نقش عمده ای دارد.

اشتغال در صنایع دستی  در شهر لالجین چشمگیر است. زبان عموم مردم فارسی و تركی است و عده قلیلی نیز به لری و كردی تكلم می كنند. دین اسلام و مذهب شیعه است. مراتع بین دره ای جنوب این شهرستان از دیر باز سبب جذب بخشی از دامداران و عشایر كوچ رو از استان‌های لرستان و كرمانشاهان بوده است.

بررسی های باستان شناسی استقرار اقوامی را از هزاره چهارم قبل از میلاد در دوران پیش از تاریخ و دوران تاریخی بویژه مادها در محوطه های باستانی این سرزمین را نشان داده است. در متون تاریخی دوران اسلامی سخن از مركزیت بهاربه میان آمده است. در متون اوایل قرن پنجم و ششم هجری شهر بهار با  نامهای. چمن. قلعه بهار. مرغزار قراتكین یاد شده است. از دوره صفویه شاهد حضور طایفه قراگوزلوها در منطقه هستیم كه اراضی بهار را بین خود به صورت اربابی تقسیم كرده بودند. يكی از مراكز ديدنی اين شهر لالجین می‌باشد.

شهرستان تویسركان

شهر قدیمی رود آور دارای سه قصبه توی وسركان و شكان بود. این شهر پس از حمله مغول اهمیت  خود را از دست داد و مردم آن به قصبه توی روی آوردند و به تدریج آنجا را آباد كردند. تویسركان فعلی كه از تركیب دو كلمه توی وسركان ساخته شده است همان قصبه توی قدیمی است.

قصبه شكان در اثر زلزله خراب شد ولی سركان به فاصله 10 كیلومتری شمال عرب تویسركان هنوز پا بر جاست و اكنون یكی از شهرهای تویسركان است. البته ماخذ معتبری كه نشان دهد دقیقا“ از چه تاریخی نام توی به تویسركان تبدیل شده در دست نیست وعلت آنكه این تغییر نام را مقارن دوره صفویه می دانند آنست كه كتبی در مورد این دوره موجود  است كه مولفین و مصنفین آنها شهرت تویسركانی دارند. 

موقعیت جغرافیایی تویسركان

شهرستان تویسركان از شمال به شهرستان‌های همدان و اسدآباد و قسمت كمی هم به شهرستان بهار از مشرق به ملایر از مغرب به كنگاور واز جنوب به شهرستان نهاوند محدود می باشد. بلند ترین نقطه این شهرستان قله الوند با ارتفاع 3574 متر است كه فصل مشترك این شهرستان و شهرستان همدان است و پست ترین نقطه آن نیز روستای كارخانه با ارتفاع 1555 متر می باشد و ارتفاع متوسط آن از سطح دریا 1784 متر است.

 

این شهرستان به دلیل كوهستانی یودن و مرتفع  بودن دارای آب و هوای معتدل كوهستانی است و رودخانه های مهم آن قلقل رود، كرزان رود، سركان رود و همچنین سرابی هستند، كه مازاد آب آنها پس از آبیاری زمین های كشاورزی مسیر خود به رودخانه گاماسیاب می ریزد. شهرستان تویسركان با مساحت 1556 كیلو متر مربع از 3 شهر تویسركان، سركان، فرسفج و 2 بخش: مركزی و قلقل رود و 7 دهستان و 111 روستا تشكیل شده و طبق سرشماری سال 1375 دارای 118954 نفر جمعیت و تراكم نسبی 74/4 نفر در هر كیلومتر مربع است. دین و مذهب مردم آن.

اسلام و شیعه جعفری است و زبان آنان فارسی است ولی تعدادی از روستاهای مجاور به استان كرمانشاه و شهرستان نهاوند و ملایر، به كردی، لری و به طور محدود به تركی نیز صحبت می كنند.

 

مراكز دیدنی

 آرامگاه آرتیمانی 
 آرامگاه حبقوق
 مدرسه‌شیخ‌علیخانی
 خانه مسعودی
 قلعه اشتران
 پل فرسفج 
 كاروانسرای شاه عباس 
 دره گزند سرابی 
 دره سركان 
 دره آرتیمان 
 درخت‌دوهزار ساله
 مسجدشیخ علیخان زنگنه 
 مسجد جامع
 بقعه زید ابن علی
 بقعه حبقوق نبی

شهرستان رزن

شهرستان رزن در دشتی هموار با زمین‌های حاصلخیز و مناظر طبیعی در مسیر جاده اصلی همدان به تهران و در 81 كیلو متری شمال همدان قرار گرفته است. این شهرستان با مساحتی در حدود 2729 كیلو متر مربع از سه شهر رزن. قروه درجزین و دمق و 3 بخش مركزی، سردرود و قروه در جزین و نیز 7 دهستان و 130 روستای دارای سكنه تشكیل شده است كه جمعا" دارای 123790 نفر جعمیت مي ‌باشند و اكثرا" به تركی سخن می گویند ولی زبان فارسی نیز دربین آنها رایج است.

رزن در سال 1368 از بخش به شهر و از سال 1373 به شهرستان ارتقاء یافته و در آن فرمانداری مستقر شده است. این شهرستان از ناحیه شمال و شمال غربی به استان قزوین. از جنوب به شهرستان همدان. از مشرق به استان مركزی و از مغرب به شهرستان كبودر آهنگ محدود می باشد. در شمال شرقی این شهرستان رشته كوه خرقان قرار گرفته كه بلندترین نقطه آن در محدوده شهرستان رزن دارای ارتفاع 2630 متر از سطح دریاست.

مراكز دیدنی

 امامزاده هود
 رودخانه تلوار

شهرستان كبودرآهنگ

كبودرآهنگ شهرستانی است با وسعت تقریبی 3816 كیلو متر مربع واقع در 52 كیلومتری شمال غربی استان همدان با مختصات 48و 43و30 طول جغرافیایی قرار دارد و ارتفاع متوسط آن از سطح دریا 1675 متر می باشد. 

شهرستان كبودر آهنگ از طرف شمال به شهرستان خدابنده(از استان زنجان) از مغرب با بیجار و قروه(از استان كردستان)  از سمت مشرق با شهرستان رزن و از جنوب با شهرستان همدان همسایه می باشد. 

این شهرستان به صورت دشت وسیعی است كه بعد از همدان از نظر وسعت دومین شهرستان است و از 3 بخش به نامهای شیرین سو، مركزی و گل تپه و نیز 11 دهستان تشكیل شده است. كوههای بقاطی. قره داغ. قلی آباد ساری قیه و سوباشی از ارتفاعات عمده این شهرستان به حساب می آیند. آب وهوای این شهرستان عموما" سرد وخشك است و نسبت به آب و هوای سایر شهرستانهای استان در تابستان گرمترین نقطه ودر زمستان سرد ترین منطقه استان را به خود اختصاص داده است.

مراكز دیدنی

 كاروانسرای یارم قیه[ آشنايي با كاروانسراهاي ايران]
 پل كوریجان[ آشنایی با تاریخچه پل در ايران]
 غار علیصدر 
 غار سوباشی
 غار سراب
 محیط‌زیست كبودرآهنگ

جاذبه های طبیعی

 امامزاده ازنا 
 امامزاده اظهربن علی

شهرستان ملایر

تاریخ نویسان در رابطه با وجه تسمیه ملایر نظرهای مختلفی ارائه نموده‌اند. از جمله اینكه درزمان مادها با روشن نمودن آتش روی تپه‌ها وكوههای آن اخبار را به سایر مناطق می‌رساندند. از این رو آنجا مل آگر به معنی تپه آتش نامیده شد.

روایت دیگری میگویدكه در زمان حمله اعراب به ایران هنگام عبورازاین منطقه به آب دست نیافته بودند و به همین علت آنرا  ماء لا یری یعنی آب دیده نمیشود نامیدند و به همین نام معروف گردیده است و ملایر كنونی صورتی از آن عبارت می‌باشد.

شهر ملایر از زمان های بسیار قدیم منطقه‌ای آباد و پر جمعیت بوده است. بنای شهر فعلی ملایر با حكومت فتحعلی شاه قاجار در سال 1188 هحری قمری هم عهد می باشد. كه توسط محمد میرزا دولتشاه احداث شد و نخست به نام بانی آن دولت آباد خوانده شد و در پس آن بدنبال منقرض شدن سلسله قاجاریه به نام ملایر تغییر پیدا كرد.

موقعیت جغرافیایی

شهر ملایر بزرگترین شهرستان استان پس از همدان می باشد و وسعتی حدود 3210 كیلومتر مربع شامل 3 شهر ملایر، سامن و ازندریان و سه بخش مركزی، سامن و جوكار و 15 دهستان و 221 روستای دارای سكنه می باشد.

شهرستان ملایر از شمال به همدان از شرق به اراك از جنوب به بروجرد واز طرف غرب به شهرهای تویسركان و نهاوند محدود شده است. ارتفاع این شهرستان از سطح دریا 1780 متر و فاصله اش از همدان و تهران به ترتیب 86 و 390 كیلومتر است.

امتداد رشته كوه الوند از شمال و شمال شرق این شهرستان می گذرد و به كوههای سر بند اراك متصل می شود مرتفع ترین كوه این شهرستان قله لشكردر می باشدو كوه معروف یزد گرد با بقایای قلعه یزد گرد ساسانی در جنوب شهر قرار دارد. از دیگر ارتفاعات مهم كوه گرمه با ارتفاع 2206 متر و كوه سرده با ارتفاع 2277 متر است. مهمترین رودخانه ملایر رود خرم آباد است كه آب آن فصلی است.

پوشش گیاهی شهرستان ملایر از نوع استپ كوهپایه ای است. ملایر از نظر آب و هوائی در مرز آب و هوای متعدل كوهستانی و آب و هوای نیمه بیابانی ایران قرار گرفته و خصوصیات هر دو نوع آب و هوارا دارا است و متوسط بارندگی سالیانه آن به 2/242 میلیمتر می رسد.

زبان اهالی این شهرستان آمیزه ای از لری. كردی و فارسی با لهجه لری و لك می باشد و جمعیت آن بر اساس آخرین سر شماری 1375 تعداد 297062 نفر است كه اكثریت آنها در روستا زندگی می كنند و به زراعت مشغول می باشند.

مراكز دیدنی

 مقبره حاج سیف الدوله
 ارگ نوشیجان
 برج سامن
 خانه‌ لطفعلیان
 یخچال میرقتاح
 قلعه نوشیجان 
 قلعه چوبین [ آشنایی با قلعه‌هاي ايران]
 تپه گوراب
 آتشكده نوشیجان

جاذبه‌های طبیعی

 غار دره فراخ 
 غار سرد كوه
 دره شهرستانه
 محیط زیست ملایر
 منطقه حفاظت شده لشگردر

شهرستان نهاوند

طبق بررسیهای انجام شده در تپه گیان واقع در 18كیلومتری جنوب غربی نهاوند و در حدود 37 سده  قبل از میلاد مسیح قومی دراین منطقه زندگی می كردندكه تمدنی شبیه تمدن بین النهرین داشت و بعدها توسط اقوام دیگر از جمله اروپایی و آسیایی از بین رفت.

شهر نهاوند مقارن انقراض هخامنشیان درحمله اسكندر مورد تاخت وتاز قرار گرفت، ولی به كمك دژ و باروهای  محكم در امان ماند. سلوكیان نیز به این شهر حمله كردند و پس از فتح آن مدتی در آنجا اقامت داشتند.

دردوره ساسانیان، یزد گرد سوم دژ محكمی در آن بنا كرد كه تابستانها را در آن به سر می برد. در  حمله اعراب به ایران سپاهیان اسلام با مقاومت سپاهیان ایران در نهاوند روبرو شدند كه درنهایت با توجه به ظلم و ستم شاهان و پذیرش اسلام از سوی ایرانیان سپاه ایران شكست خورد. بدین ترتیب، یافته های باستان شناختی و منابع مكتوب موجود تاریخی حاكی از كهن سالی این خطه از سرزمین ایران و جلوه ای ماندگار از تاریخ پر فراز و نشیب است.

موقعیت جغرافیایی

شهرستان نهاوندبا وسعتی قریب به 1461 كیلومترمربع در جنوب استان همدان و در امتداد رشته كوههای زاگراس و مسیر دشت دلتایی نهاوند واقع شده است و دارای دو بخش، 7 دهستان، 7 مركز دهستان و دو شهر می باشد.

شهرستان نهاوند با جمعیتی بالغ بر 184160 نفر(1375) از شمال به تویسركان. از جنوب به شهرهای الشتر و نور آباد(استان لرستان) از شرق به ملایر و بروجرد و از غرب به گنكاور و صحنه و استان كرمانشاه محدود شده است. فاصله هوایی شهر نهاوند تا تهران 313 كیلومتر بوده و ارتفاع آن از سطح دریا حدود 1660 متر می باشد.

نهاوند براساس آمارسال 1375 دارای جمعیتی معادل 65164 نفرمی باشد واز این تعداد 32744 نفرمرد و 32420 نفر زن بوده كه 14574 خانواررا تشكیل می دهند و به علت وجود رشته كوههای زاگرس در منطقه و منابع سر شار آبهای زیر زمینی دارای آب و هوای مدیترانه ای می باشد.

ارتفاعات شمالی شهرستان نهاوند به موازات رشته كوههای زاگرس امتدادیافته كه كوه آرد شان با ارتفاع 2533 متر در شمال غربی شهر نهاوندوهمچنین خط الراس شمال غربی‌كوه گرین(گری)‌دربخش جنوبی این شهرستان حدطبیعی شهرستانهای نهاوند و خرم آباد را تشكیل می دهد كه بلندترین قله آن 3188 متر مشرف به سر چشمه گاماسیاب است. چشمه سارها و سرابهای كم نظیری چون سراب گاماسیاب، گیان، فارسبان، ملوسان، گنبد كبود، كنگاور كهنه، گردكانه، بنفشه و رازانه تمامی منطقه را سیراب و به یك قطب بزرگ كشاورزی بدل می‌سازد. 

 

مراكز دیدنی

 مقبره باباپیر 
 مقبره درشیخ 
 معبد لا اودیسه
 تپه گیان
 تپه بابا قاسم
 حمام حاج‌آقاتراب
 مسجدجامع

جاذبه‌های طبیعی

 قله چهل نابالغان
 گاماسیاب رود 
 سرآب‌فارسیان‌وگیان
 دره زینا 
 دوزخ دره
 محیط زیست نهاوند
 منطقه  شكار ممنوع ملوسان
 تالاب كردخورد