اينترنت- فهم دين، دينداری و هويت دين در جهان امروز، پيوست بزرگی به نام جهان مجازی را پيدا كرده است كه «ضمائم عمل دينی» و «منابع عمل و نگاه دينی» و «مراجع هنجارهای دينی» را معرفی میكند
با نگاهی كلان میتوان گفت، در دسترس بودن همه جهان در كنار اشاره موس، آسيبهای دينی و در عين حال ظرفيتهای دينی گستردهای را فراهم میكند.
دكتر سعيدرضا عاملی، استاديار گروه ارتباطات دانشكده علوم اجتماعی دانشگاه تهران، در گفتگو با خبرگزاري قراني ايران، ضمن اعلام اين موضوع گفت: البته بهتر است از فرصتها و ظرفيتهای موجود فضای مجازی حرف بزنيم و بحث از آسيبها را به زمان ديگری واگذار كنيم.
وی، وبلاگ را خانه هويت دانست، فضايی برای اظهار فردی و در ادامه افزود: اين پاردايم و نكته اساسی را بايد مورد توجه قرار دهيم كه متناسب با هندسه جغرافيای واقعی زندگی، جغرافيای فضای مجازی شكل میگيرد، بنابراين منطق محتوای مجازی مبتنی بر منطق محتوای جهان واقعی است. با اين نگاه، خانههای هويت فردی در خانه هويت وبلاگی فرد انعكاس می يابد. وبلاگ، مستقل از واقعيت جهانی كه در آن زندگی می كنيم نيست، پيوند عميقی با زندگی واقعی دارد. گاه رابطه تكميلی دارد، گاه رابطه جايگزينی و گاه رابطه تضاد.
هميشه دليل اينكه فرد عقايد خود را در دنيای واقعی، خانواده و جامعه بيان نمیكند منع و ترس از ديدن عكسالعمل منفی نيست بلكه حس اينكه كسی درك نمی كند خود عاملی برای عدم بيان است.تعامل اجتماعی محصول درك متقابل است. وبلاگ فضای آزاد است. فضای جبری، عكسالعمل منفی دارد، برعكس، در فضای آزاد چون روحيه انتخابگری وجود دارد، فرد را به تعامل میكشد و چون خود انتخاب میكند خرسند است و پای حرف خود میايستد.
دكتر عاملی در ادامه اشاره كرد: وبلاگ حول يك موضوع شكل میگيرد و پس از مدتی مخاطب و خواهان آن نگاه، گروهی را به دور وبلاگ شكل میدهد. در وبلاگهای تخصصی كه در مورد يك موضوع به صورت حرفهای مینويسند، «متن» محور تعامل میشود تا شخص. در جامعه هنجاری و نرمتيك كه دوگانگی هويتی به دليل عدم اظهار، بالا میرود، فرد در فضای وبلاگ پررنگتر میشود و خود متفاوت اظهار میشود.
رئيس مركز مطالعات اروپا و امريكای شمالی، با نگاهی فرصتگرا به رسانه وبلاگ گفت: فرهنگ و تمدن در عين حال كه «شدنی»اند، مدام در حال ساختهشدن نيز هستند. در گذشته، تمدن سازی، تنها به نخبهگان محدود میشد ولی با آمدن وبلاگ ميليون ها آدم «بيان ثبت شده» يافتند. ميراث مكتوب كه توسط عامه مردم نوشته میشود فرهنگ سازی را به شدت تغيير میدهد و طبقهی متوسط را درگير تمدنسازیهای جدی میكند.
صاحب نظريه «دين مجازی و دو فضائی شدن محيط دينی»، ادامه داد: اديان، به ويژه اديان ابراهيمی چون مسيحيت و اسلام كه داعيه جهان گرايی دارند، در فضای اينترنت كاملا ابزارمند می شوند. اين اديان هميشه به دنبال توسعه دين و تقويت دينداری بوده اند. حال بلندگو و رسانه جهانی به ياری آمده است. انطباق ابزار و محتوا. ابزار جهان گرايانه در اختيار محتوای جهانگرايانه، روند رو به شتابی را به حوزه عمومی جهانی میكشاند.
توجه به مخاطبشناسی توأم با شناخت فضا از ديگر بحثهای مورد نظر اين استاد ارتباطات است، وی اظهار كرد: البته خصيصههای فضای مجازی هنوز درك نشدهاست و در بحث ورود مباحث دينی به فضای مجازی، تكرار نگاه، يك خطای روشی محسوب میشود. وقتی عالم دينی در مسجد حرف میزند با مخاطب مسجدی مواجه است كه تقريبا دارای عقايد و باورهای مشابهاند اما دنيای مجازی يك فضای غيرمركزی است كه با تنوع جنس، سن، نژاد، ارزشها و باورها و به طور كلی مخاطب های گوناگون مواجه است با اين خصوصيت كه همه جمعيت همزبان امكان بهربرداری دارند.
وی ادامه داد: فضای وبلاگ و به طور كلی فضای مجازی، از خصيصههای متافيزيك و فرامادی برخوردار است. عدم وجود زمان و مكان، بحث حاضر و غايب، كه غايب میتواند حاضر هم باشد وجه اشتراك دين و فضای مجازی است؛ بهعبارت ديگر «فرامادی» و «فرافضا» بودن و به «جهان ديگری» تعلق داشتن است.در فضای مجازی به خصيصه های دينی نزديك می شويم و بايد بياموزيم با وجود اين همه وجه تشابه به خوبی از اين فضا استفاده كنيم.
اين مدرس مبحث جهانی شدن در دانشگاه،با اشاره به اينكه دين در همه جا حاضر است و البته ذهنيت دينی كه در واقع همان عنصر ذاتی مجازی دينی را تشكيل می دهد، از قدرت و سرعت انتقال بسيار بالا برخوردار است و خصيصه همه جائی و فراگير بودن در آن وجود دارد گفت:دينداری مجازی از يك سو يك كاربر را در يك فرايند فعال تعاملی قرار میدهد، چرا كه انتخابگر است، همراهیای مشاركتی دارد و پاسخگو است و از سوی ديگر، كاربر منفعل است، چرا كه در معرض جمع قرار نمیگيرد و هنجارهای محيط جمعی او را به حركت وادار نمیكند.
دكتر عاملی در پايان افزود: وبلاگهای دينی از خصيصه تعاملی، ديجيتالی بودن و در عين حال نو بودن و متناسب بودن با مسئله روز، خود را از ساير "اظهارهای رسانهای" متمايز میكنند.
