آنان كه در اين عرصه فعاليت مى كنند، در بازار رقابتى فشرده و تنگاتنگ هر روز بيش از پيش خود را ملزم به تجهيز مى بينند؛ تجهيز به ابزار و وسايلى كه اطلاعات مورد نياز مخاطبان را در كمترين زمان در اختيار آنان قرار دهد.

سايت هاي خبري وخبرگزاريها، كارتل هاى اطلاع رسانى عظيمى هستند كه در راه جذب مخاطب و حذف رقيب، ناگزير به رقابت در ميدان نبرد خبر هستند. نبردى جهانى درمقياس گسترده‌اى به وسعت جامعه بشرى و كره زمين.

اكنون نبرد خبرگزاريها در ايران آغاز شده است. ايجاد ۲۳ خبرگزارى در كشور نامى جز «نبرد خبرگزاريها در ايران» ندارد؛ خبرگزاريهايى كه چالش عمده آنها رقابت با مطبوعات، پايگاه‌هاى اينترنتى و شبكه هاى ماهواره و رقيبان داخلى و خارجى است.

سابقه تأسيس خبرگزاري ها در جهان به ۱۵۰سال پيش باز مى گردد، نخستين خبرگزارى توسط چارلز آگوست هاوس در سال ۱۸۳۲ در فرانسه پايه گذارى شد. رويتر، فرانس پرس، آسوشيتدپرس، يونايتدپرس و تاس خبرگزاريهاى عمده و مهم دنيا هستند. اما درايران، راه اندازى خبرگزاريها پيشينه اى ۷۰ساله دارد.

خبرگزارى پارس كه اكنون با نام خبرگزارى جمهورى اسلامى ايران (ايرنا) مشهوراست در سال ۱۳۱۳ توسط وزارت امورخارجه تأسيس شد. پارس ابتدا كار خود را با انتشار روزانه دو بولتن خبرى به زبانهاى فارسى و فرانسه آغازكرد .از ارديبهشت ماه ۱۳۱۹سازمان خبرگزارى پارس بين وزارتخانه هاى فرهنگ، پست، كار و نخست وزيرى دست به دست شد تا آنگاه درسال ۱۳۶۰ با تصويب مجلس در زيرمجموعه وزارت ارشاد قرارگرفت.

تا آذر ۱۳۷۸ كه خبرگزارى دانشجويان ايران «ايسنا» ازسوى جهاددانشگاهى شكل گرفت، انحصار خبرگزاريها دراختيار ايرنا و واحدمركزى خبر (وابسته به صداوسيما) بود. اما از ۱۶آذر ۱۳۷۸ با راه اندازى ايسنا تب راه اندازى خبرگزارى درايران بالاگرفت، بطورى كه اكنون نزديك به ۲۳ خبرگزارى دركشور ايجادشده يا در حال راه اندازى است. فارس، مهر، ايلنا، ميراث، ايپنا، شانا، پانا، موج، قسط، سينا، ايكنا و... از جمله ديگرخبرگزاريهاي موجود كشورمان هستند كه مهمترين ويژگى آنان انتشار اخبار برروى شبكه اينترنت است.

خبرگزاري‌هاى جديد، با استفاده از شبكه اينترنت اخبار روزانه خود را به جاى شبكه كابلى برروى اينترنت قرارمى دهند. ايجاد يك سايت اينترنتى ساده ترين و كم هزينه ترين راه ايجاد خبرگزارى است. اما اين موضوع سبب از ميان رفتن منبع درآمد برخي خبرگزاريهاي مطرح كه از راه فروش اخبار به حيات اقتصادي خود ادامه ميدادند، شد.

خانم علي آبادي معاون آموزشي دفتر مطالعات و توسعه رسانه ها در توضيح اين موضوع با اشاره به راهكار خبرگزاريهاي مطرح جهان مي گويد: اين خبرگزاريها با ارائه كليات خبر و يا تيتر و ليد در پايگاههاي اينترنتي خود ، اصل خبر را به مشتريان ميفروشند و ازمحل فروش اين اطلاعات سرمايه هاي فني خود را افزايش مي دهند. اين خبرگزاري ها براي تامين و توليد اخبار مورد نياز در سراسر جهان نمايندگيهايي را  براي خود ايجاد كرده اند.

اگرچه با حضور اينترنت، سالهاي اخير به‌ عنوان يكي از تعيين كننده‌ترين مقاطع تاريخ رسانه‌اي كشور بود اما على اكبر قاضى زاده استاد دانشگاه با انتقاد از عملكرد خبرگزاريهاي جديد ميگويد: خبرگزاريها سايت هاى اطلاع رسانى هستند كه مايلند نام خبرگزارى براى خود انتخاب كنند.

توليد خبر در محيط اين خبرگزاريها بى معناست، بسيارى از اين خبرگزاريها، فقط مصاحبه و اخبار خارجى را ترجمه مى كنند توليد خبر هم معمولاً صفر است و اگر خبرى هم توليد شود، چند ساعت بعد تكذيب مى شود. اين سايت ها فاقد مراكز ملى، منطقه اى و بين المللى هستند، بنابراين نه تنها اخبارخارجى نمى دهند بلكه منبع اخبار خارجى مى شوند كه با ترجمه به دست مى آورند. شيوه  خبرى خطرناك ديگر ترويج خبرهاي نقل قولي است .

درفضاى خبرى اينگونه خبرگزاريها، خبر سازان اهميت بيشتري نسبت به اصل خبر دارند. و از آنجايى كه اين سبك خبري ساده گيرانه تر است و با تلفن به دست مى آيد، متأسفانه رويكرد روزنامه نگاران به خبرهاى عملى كمتر و در نتيجه كشورمان فاقد تحرك و رويداد شده است.

اتشار اخباري كه تاريخ مصرف آن ها گذشته يا تكراري اند نيز معضل ديگر خبرگزاريها و سايتهاي خبري كشورمان است . چنانچه اخبار خبرگزارى ها يا سايت هاى خبرى  مورد استفاده روزنامه ها واقع نشود دوباره آن را روى خط  خبرگزاري يا سايتشان قرار مي دهند.

البته اين ترفند گاهى مفيد واقع مي شود و خبرنگاران ناوارد كه حوزه خبرى خود را نمى شناسند، فريب اين گونه خبرهاى سوخته را  مى خورند. با اين حال تكنيكى كه امروزه برخى سايت هاى خبرى و حتى وبلاگ ها از آن استفاده مى كنند يعني (Related news)  يا اخبار مشابه ، هنوز مورد استفاده خبرگزاريها و سايتهاي  مطرح  كشورمان واقع نشده است ، به همين دليل بارها شاهد انتشارخبرهاي سوخته توسط اين سايتهاي خبري بوده ايم.

با بكارگيري اين روش ساده، چنانچه به طور مثال يك ماه پيش خبرى از يك دستاورد علمى داشتيم و امروز در همان حوزه خبر ديگرى منتشر شده است در كنار خبر جديد  مى توان لينك خبر يك ماه پيش را هم قرار داد .البته نبايد كاركرد اصلي خبرگزاريها و انتشار اخبار به هنگام را نيز ناديده گرفت.

 خبرگزاري‌ها در واقع اطلاعات خام اوليه را براي مخاطباني همچون مطبوعات كه تحليل‌گران بخشهاي مختلف آن هستند، توليد ميكنند. اگرچه تعدد خبرگزاري ها منجر به تنبلي مطبوعات شده وخبرنگاران اغلب مطالب خبرگزاريها را عينا"   نقل مي‌كنند  با اين همه ، مي‌توان گفت؛ سرعت و دقت در كار خبرگزاري‌ها عامل تفكيك آنها از رسانه‌هاي مكتوب است و خبرگزاري‌هاي كشور ما بدلايل مختلف فاصله بسياري با استانداردهاي كاري خود دارند.

 براي مثال در سانحه‌ي هوايي فرودگاه مشهد كه يك هواپيماي توپولف حامل 148 مسافر دچار آتش‌سوزي شد و جمعي از هموطنانمان كشته و مصدوم شدند، يكي از خلاء‌هاي موجود در عرصه‌ي اطلاع‌رساني كشورمان يعني نبود ستاد معيني براي اطلاع رساني در اين گونه حوادث و انتشار اخبار ضد و نقيض توام با تاخير، رخ داد. اين كمبود نه تنها اخبار حوادث بلكه كل نظام اطلاع‌رساني ما را آسيب‌پذير كرده است.

علاوه بر اين براستي بايد پرسيد چرا مولفه‌هاي مهمي چون مشاهده و تحقيق براي کشف واقعيت، تا اين اندازه از سوي رسانه‌ها مغفول واقع شده است در حاليكه  آنچه به اطلاع رساني معنا مي‌دهد، سرعت ، دقت و صحت اطلاعات ارايه شده است  و اگرچه صحت اخبار بر سرعت انتشار خبر ارجح است، اما اين ارجحيت به معناي فدا کردن سرعت به پاي دقت نيست،چراكه جامعه آگاه مي‌تواند خيلي زود به صحت اخبار دسترسي يابد.

خلاء ديگر عملكرد خبرگزاريها و سايتهاي خبري كشورمان كاهش فعاليت وحتي قطع فعاليت در ساعات مختلف شبانه روز و ايام تعطيل است.

عدم پيوستگي انتشار اخبار بخصوص در ارائه اخبار مربوط به سراسر جهان كه بعضا" اختلاف ساعت بسياري با ساعت رسمي كشورمان و ايام تعطيل دارند نمود بيشتري مي يابد چرا كه اغلب اينگونه اخبار با تاخيري چند ساعته بر روي سايتها قرار مي گيرد و كاركرد آنان را تا سطح رسانه هاي مكتوب كه بطور روزانه منتشر ميشوند پايين مي آورد. به همين دليل و به اعتقاد اساتيد و كارشناساني چون دكتر قاضي زاده نمي شود عنوان خبرگزاري را بر اين گونه سايتهاي خبري و حتي خبرگزاريها نهاد.

در پژوهشي كه بر روي برخي سايتهاي خبري و خبرگزاريهاي مطرح كشور نظير ايرنا، ايسنا و مهر در هفته دوم آذر ماه صورت گرفت، مشخص شد سايت خبري ايرنا تنها سايت خبري است كه در ساعات مختلف شبانه روز به طور پيوسته  به انتشار اخبار مبادرت مي كند اگرچه فاصله زماني انتشار اخبار در ساعات بعد از نيمه شب و ايام تعطيل گاه به 2 ساعت نيز انجاميده اما درمواقع عادي به فاصله  يك تا سه ثانيه اخبار دائما" در حال تغيير است.

پس از ايرنا خبرگزاري ايسنا به لحاظ كميت و تنوع خبري در رتبه دوم قرار ميگيرد اما اين خبرگزاري نيز همچون ساير خبرگزاريها و سايت هاي خبري  عملكردي پيوسته نداشته و فعاليتش را عموما"در ساعات بين 11  شب تا 8 صبح روز بعد متوقف ميكند و در صورت داشتن اخبار در ساعات آغازين تنها به انتشاريك مورد بسنده مي شود.

 خبرگزاري  مهر تنوع خبري كمتر، اما عملكردي مشابه ايسنا داشت. اين خبرگزاري نيز از رسالت اصلي خود كه انتشار اخبار بهنگام و پيوسته است فاصله بسياري گرفته است.

 بنابراين همان طور كه قبلا گفته شد اگرچه صحت وتعدد و تنوع اخبار عنصر مهمي در فرآيند اطلاع رساني است اما سرعت انتقال اخبار و پيوستگي و مداومت آن نيز تاثير بسزايي در جذب و حفظ مخاطبان داشته و نبايد در هر شرايطي ناديده انگاشته شود.

در گذشته، اطلاعات يک گنجينه مقدس و کمياب به شمار ميرفت و به دست آوردن اطلاعاتِ بيشتر يک حسن محسوب مي شد. امروزه، تکنولوژی نحوه کسب خبر از سوی مردم را به کل دگرگون کرده است.

در روزنامه نگاري سده بيست و يكم، شهروندان عادي مجهز به تلفن هاي همراه دوربين دار مي توانند بلافاصله گزارشگر يك رويداد يا انتشار دهنده يك خبر شوند. اكنون به لطف تلفنهاي همراه مجهز به دوربين شرايطي فراهم شده تا شما متن و عكس را مستقيما به روي اينترنت منتقل كنيد يا آنها را براي يك روزنامه محلي بفرستيد.

نشر الكترونيكي از طريق تلفن همراه و ديگر تجهيزات سيار پديده نسبتا تازه اي است كه از آن به moblogging  يا mobile blogging ياد مي شود. هم اكنون در سايت ياهو بخشي به نام " اخبار شاهدان عيني ياهو"  (You Witness News) پديد آمده است كه دربرگيرنده محتويات و توليدات شاهدان عيني رويدادهاي مختلف است.

ياهو مي كوشد با اين كار ناظران و كاربران اينترنتي ساده را به روزنامه نگار تبديل و آنها را تشويق كند تا عكس ها و ويدئو كليپ هاي خبري خود را در اين سايت  قرار دهند. خبرگزاري رويترز نيز از ميان كليه عكس ها و تصاوير ارسال شده از سوي كاربران بهترين را انتخاب و پس از ويرايش و اصلاح براي انتشار در اختيار منابع خبري سوم قرار مي دهد. رويترز همچنين  اين محتويات را در وب سايت خود نيز منتشر مي كند.

امروزه ما در عصری زندگی مي کنيم که سيل اطلاعات از هر طرف به سمت ما سرازير است، عصری که در آن اطلاعات باارزش با اطلاعات بی ارزش، اطلاعات نافع با اطلاعات بی مصرف و اطلاعات موثق با اطلاعات مبتذل در هم آميخته است. اگر نياز پيوسته مخاطبان دركسب خبر را يك اصل بدانيم ، در هر شرايطي به وظايف اصلي خود يعني اطلاع رساني بهنگام خواهيم پرداخت.

منابع:

http://www.press.gov.ir/show_detail1.php?ID=51 
http://www.itna.ir/archives/report/000830.php
http://noroozpour.persianblog.com

مرکز تحقیقات و مطالعات رسانه‌ای روزنامه همشهري