آلودگی- هادی نیلی:
ليلي هشت ساله است؛ راهميرود، غذا ميخورد، حرف ميزند، بازي ميكند و نفس ميكشد. اين آخري اما براي ليلي سختترين كار دنياست.
ليلي نفس كه ميكشد، انگار چيزي راه گلويش را ميبندد. چيزي كه از اول تولد با اوست؛ از بيست و سوم آذر ماه 1377. هشت سال پيش، توي همين روز بود كه بچهمدرسهايها مدرسه نرفتند و بزرگترها هم سعي كردند كوچكترها را كمتر به خيابان بياورند تا هواي آلوده توي ريههايشان ننشيند!
ليلي اما از اين قضيه خبر نداشت كه اين روز را براي بهدنيا آمدن انتخاب كرده بود. مثل تمام بچههايي كه در روزهاي اوج آلودگي هواي اين سالهاي تهران به دنيا آمدهاند؛ روزهايي كه كم هم نبودهاند. چراكه طبق آمار رسمی که مديرعامل شركت كنترل كيفيت هواي تهران اعلام کرده، در سال گذشته 82روز آلودگي هوای تهران بالاتر از حد استاندارد بوده است؛ این یعنی تهرانیها در سال گذشته از هر چهار روز یک روز را عملا نفس نکشیدهاند! البته دیگر اینروزها زندگیکردن در دود و دم، تجربه انحصاری پايتختنشینها نیست. شهرهای بزرگ دیگر ایران هم کمکم به فهرست شهرهای آلوده جهان اضافه میشوند: مشهد، شیراز، تبریز و شاید اصفهان.
بانك جهاني، در جديدترين گزارش خود از وضعيت هوا در تهران اعلام كرده که آخرين برآوردها نشان ميدهد خسارت سالانه آلودگي هوا در ايران با 6/1درصد توليد ناخالص داخلي ایران برابر است. بر اساس برآوردهاي بانك جهاني، در سال 2004 خسارات ناشي از آلودگي هوا در ايران هشت ميليارد دلار بوده كه این مبلغ، با اعتبار واردات بنزين برابر است. از سوي ديگر، خسارتهای ناشي از ذرات معلق در ايران، 8/1 ميليارد دلار در سال برآورد شده که قبول کنید رقم کمی نیست!
مديرعامل شركت كنترل كيفيت هواي تهران درباره افزایش تعداد خودرو میگوید: «در سال 76 در تهران، حدود 700 هزار خودرو تردد ميكرد كه امروزه تعداد آنها از سه ميليون و پانصدهزار دستگاه بیشتر شده است؛ این یعنی هردوسال یکبار، شمار خودروهای تهران دوبرابر شده است.» آقای مدیرعامل همچنین خبر میدهد که تنها 20درصد از این همه خودروهاي شهر تهران، از حداقل استانداردهاي آلايندگي برخوردار هستند و اين خودروها هم تنها بابت سه درصد از آلودگي هواي ناشي از ناوگان حملونقل مقصر هستند.
به گفته مدیرعامل شركت كنترل كيفيت هواي تهران، سهم وسایلنقلیه در آلودگي هواي تهران، از 70درصد در سال 76 به 90درصد در حال حاضر افزايش پیدا کردهاست. از این 90درصد،50 درصد آلودگي ناشي از خودروهاي سبك، 20 درصد از موتورسيكلتها، 2 درصد از ناوگان اتوبوسهای شهری، و 38درصد از بقیه اتوبوسها، كاميونها و مينيبوسهاست.
بهترین راه : تصفیهکننده خانگی
بهتازگی وسايلي براي تصفيه هوا ايجاد شدهاند كه خوشبختانه در بازار ایران هم قابلتهیه هستند. اين دستگاهها حجم قابلتوجهي از هوا را تصفيه ميكنند و ميتوانند بهراحتي در منزل استفاده شوند. هرچند استفاده از این وسایل در حجم وسيع و در سطح شهر موثر نیست، اما در منزل ميتوانند كمككننده باشند و غلظت آلايندهها را در اتاق يا محل كار كم كنند. استفاده از این دستگاهها، یک نکته منفی هم دارد که آلودگی هوای شهر را بهشدت به رخ شما میکشد و شاید وحشتزدهتان هم بکند! وقتي فيلتر اين دستگاهها را عوض ميكنيد، ميبينيد كه از آلودگی هوا كاملا سياه شدهاند. این، هوایی است که داریم در آن نفس میکشیم.
سازمان بازرسی کشور هشدار میدهد
سازمان بازرسي كل كشور، در گزارشي در مورد آثار زيانبار آلودگي هواي تهران و كلانشهرهاي كشور بر سلامت مردم و محيطزيست، هشدار داده است.
در اين گزارش، کارشناسان و بازرسان سازمان بازرسي کل کشور هشدار دادهاند که آلودگي هوا بهعنوان يك «معضل ملي» و «تهديدي جدي عليه سلامت انسانها و محيطزيست» موجب شده که شهر تهران در رديف يكي از آلودهترين شهرهاي دنيا قرار گيرد.
سازمان بازرسی به این نتیجه رسیده که علت آلودگی هوای تهران، اینها بودهاست: آلايندگي بيش از حد مجاز مراكز صنعتي و ميليونها دستگاه خودرو، عدم جديت دستگاههاي مربوطه برای اجراي وظايفمحوله، پراكندگي مديريت شهري و معضل ترافيك، فقدان ساختار اجرايي مناسب برای نظارت وكنترل بر روند روبهفزونی اين پديده مخاطرهآميز.
هشدار براي همه
گرچه در روزهايي كه آلودگي هوا به وضعيت هشدار ميرسد، توصيه كلي به همه مردم اين است كه از حضور در مناطق پرتردد و مركز شهر خودداري كنند - حداقل به خاطر آنكه وسايل نقليهشان به آلودگي هوا دامن نزند - اما اين هشدار، براي افرادي كه بيماريهاي زمينهاي دارند، جديتر است.
پزشكان توصيه ميكنند مبتلايان به بيماريهاي تنفسي، برونشيت، آسم و سرگيجههاي عصبي در روزهاي اوج آلودگي بيشتر از هميشه مراقب باشند. استفاده از ماسك، تردد نكردن در محيطهاي شلوغ و بسته و آلوده هم از سادهترين و مهمترين توصيههايي است كه به شهروندان ميشود. اما عمل به همين توصيهها هم آنقدرها كافي نیست.
دكتر حميد سهرابپور- فوقتخصص بيماريهاي ريوي و عضو هياتعلمي دانشگاه علوم پزشكي شهيد بهشتي- ميگويد: «خارجنشدن از منزل مفيد است، اما تا حدودي بستگي به محل منزل فرد هم دارد. اگر منزل فردي در حواشي شهر است، مطمئنا خارج نشدن از منزل به نفع اوست؛ چون هر چه به سمت مركز شهر نزديكتر شود، معمولا آلودگي بيشتر ميشود و اثرات مضر آن هم بيشتر ميشود. اما برای کسانی که در مرکز شهر منزل دارند، خارجنشدن از منزل تاثیری در میزان آزردگی بدنی فرد از آلودگی هوا ندارد.»
فرزندتان را مجبور به استفاده از ماسک نکنید
دکتر حمید سهرابپور درباره ماسكهايي كه هنگام آلودگي هوا استفاده ميشوند، میگوید که اين ماسكها هیچ كمك خاصي نميكنند. این ماسکها تنها ميتوانند جلوي ذرات بزرگ را بگيرند كه اين ذرات حتي اگر هم استنشاق شوند، در بيني آدم به دام ميافتند و به ريه نميرسند و بنابراين چندان مشكلساز نميشوند.
اینطور که سهرابپور میگوید، آنچه نفسکشیدناش خطرناک و مشکلساز میشود، آن ذرات ريزی است كه اين ماسكها اصلا قدرت مقابله با آنها را ندارند. از اطراف این ماسکها هم، هوای زیادی به درون مجاری تنفسیمان کشیده میشود. از آن گذشته، تجمع مواد آلوده روی این ماسکها، آنها را بعد از سیدقیقه استفاده، تبدیل به یک منبع آلودگی میکند و استفادهنکردن از آنها، بهتر از استفادهکردنشان است.
اگر قرار باشد از ماسك برای کاستن از خطر آلودگی هوا استفاده شود، بايد از ماسكهاي خاصي استفاده شود كه زغالهاي مخصوص دارند و در كارخانهها و مراكز صنعتي استفاده میشوند. اين ماسكها شبیه كلاههاي موتورسواران هستند و تمام سر را ميپوشانند و اجازه عبور هوا را فقط از يك منفذ كوچك ميدهند كه با فيلترهاي مخصوص، محافظت شده است. با اين همه زحمت، واقعا جلوي عبور هواي آلوده گرفته ميشود! اما روشن است که استفاده از اين ماسكها دشوار است و چندان عملی نیست.
آلودهترین وقت شهر؛ اول صبح و آخر شب
عضو کمیته کشوری آسم و آلرژی میگوید میزان مراجعه به اورژانس و بخشهای تنفسی بیمارستانها در روزهایی که آلودگی هوا بیشتر میشود، افزایش پیدا میکند. او خبر از آن میدهد که قربانیان اصلی آلودگی هوای تهران، کودکان و سالمندان هستند.
دکتر محمد قرهگوزلو که عضو هیاتعلمی دانشگاه علومپزشکی تهران هم هست، تاکید میکند: «در ساعات ابتدایی روز و انتهای شب به علت سردترشدن هوا و سنگینی ذرات معلق در هوا، ذرات آلوده در سطحی پایینتر و نزدیکتر به زمین قرار میگیرند و بههمینخاطر، در این زمانها آلودگی هوا بیشتر است.»
قرهگوزلو به نکتهای مهم که شاید پیشپاافتاده هم به نظر برسد، میگوید:
«با توجه به اینکه ذرات سرب به علت سنگینی در سطح پایینیتر و نزدیک به سطح زمین قرار دارند، بنابر این کودکان به علت کوتاهتربودن قدشان به میزان بیشتری در معرض تنفس این ذرات قرار میگیرند و به همین علت، این آلودگی آنان را بیشتر تهدید میکند.»
