حيوانات- اسدالله افلاكي:
اشغال زيستگاه‌ها و تخريب آن توسط دامدارن، شكار بي‌رويه و غيرمجاز طعمه يوز، خشكسالي‌هاي پي‌درپي و نبود آموزش بوميان حاشيه‌نشين زيستگاه‌ها و مناطق حفاظت شده، از عواملي است كه حيات يوزپلنگ ايراني را به‌شدت تهديد مي‌كند.

مهندس هوشنگ ضيايي، مدير ملي پروژه حفاظت از يوزپلنگ آسيايي در گفت‌وگو با همشهري افزود: براي حفاظت از يوز با مشكلات متفاوتي مواجهيم اما عمده‌ترين مشكل، اشغال زيستگاههاي اين‌گونه نادر از سوي دامداران است، چرا كه اين دامداران با ساخت آغل زيستگاهها را تخريب كرده، ضمن آنكه، اغلب سگهاي بسيار خطرناكي دارند كه به سادگي يوز را از پاي درمي‌آورند.

به گفته وي، حضور چوپانان در منطقه باعث ناامني يوز و طعمه‌هايش مي‌شود.

ضيايي معتقد است زحمات و تلاش براي حفظ اين‌گونه نادر در صورتي ثمربخش است كه با حمايت دولت همراه باشد، نخستين گام  در اين زمينه، اجراي طرح تعديل دام در مرتع است. از اين‌رو، با توجه به آنكه در برنامه چهارم توسعه تصريح شده كه تعداد دام در مراتع بايد به نصف تقليل يابد انتظار مي‌رود دولت اين طرح را هرچه زودتر عملي كند. بويژه پيشنهاد مي‌شود به منظور حفظ گونه‌هاي موجود در زيستگاهها، اين طرح نخست از مناطق حفاظت شده آغاز شود. در اين صورت با توجه به حضور نيروهاي اجرايي محيط‌زيست، اجراي اين طرح با موفقيت همراه خواهد بود.

وي با تاكيد بر اين كه، بايد حفظ گونه در اولويت قرار بگيرد، گفت: از يك سو خشكسالي‌هاي متعدد و وجود انبوه دام در زيستگاه‌ها موجب شده كه گياهان خوش‌خوراك به طور كلي طعمه دام شود و در نتيجه قوچ و ميش و كل و بز و جبير و آهو كه از طعمه‌هاي اصلي يوز به شمار مي‌روند با كمبود خوراك مواجه شوند و از سوي ديگر شمار اين حيوانات بر اثر شكار بي‌رويه و غيرمجاز به ميزان قابل توجهي كاهش يافته است.

در نتيجه يوز ناگزير به شكار خرگوش روي آورده و مي‌توان گفت در حال حاضر خرگوش طعمه اصلي اين حيوان است.

نكته ديگر اين كه، كمبود طعمه و ايجاد مزاحمت‌هاي دامداران و به طور كلي نبود امنيت در زيستگاه‌ها، يوز را به حاشيه زيستگاه‌ها رانده است. بنابراين، براي حفظ يوز ضروري است با تمهيداتي به ويژه اجراي طرح تعادل دام و مرتع، مراتع احيا و امنيت به اين مناطق بازگردانده شود.

وي مهمترين مناطق محل زيست يوز را پارك ملي كوير و مجموعه توران (شامل پارك ملي، پناهگاه حيات وحش و منطقه حفاظت شده) در استان سمنان و پناهگاه حيات وحش در انجير، ني‌باد، نايبندان و منطقه حفاظت شده بافق در استان يزد ذكر كرد و گفت: از جمله برنامه‌هايي كه براي حفاظت از يوز در حال اجراست آموزش مردم بومي و فرهنگ‌سازي است. در اين زمينه تا كنون 30مدرس تربيت شده كه بخشي از آنان را محيط‌بانان تشكيل مي‌دهند. اين افراد در حال حاضر به صورت هدفمند در مناطق مورد نظر از جمله توران و بافق مشغول تدريس و آگاهي‌رساني و ارتقاي سطح فرهنگ عمومي هستند. يعني با حضور در روستاها و مدارس، اطلاعات لازم را در خصوص يوز و زيستگاه‌ها و چگونگي حفاظت از اين گونه نادر در اختيار مردم بومي مي‌گذارند و با آموزش‌هاي لازم آنان را با ارزش و اهميت حفظ يوزپلنگ آشنا مي‌سازند.

وي حضور تشكل‌هاي مردم نهاد را در امر آموزش بسيار موثر و مفيد دانست و افزود: بخشي از آموزش‌هاي همگاني با كمك همين تشكل‌ها انجام مي‌شود. براي نمونه يك گروه 8 نفره از تشكل‌هاي بوم‌پژوهان با تهيه پوستر و جزوه‌هاي آموزشي در منطقه توران به روستاها رفته‌اند و مردم بومي اين منطقه با كمك اين گروه، آموزش‌هاي لازم را فراگرفته‌اند، همچنانكه انجمن يوزپلنگ ايراني نيز در اقدامي مشابه در شهرستان بافق در مدارس، كلاس‌هاي آموزشي براي ارتقاي فرهنگ عمومي برگزار كرده است.

آمارهاي ارايه شده علمي نيست

مدير پروژه بين‌المللي حفاظت از يوزپلنگ آسيايي، در خصوص جمعيت يوزپلنگ در ايران گفت: از آنجايي كه يوز، حيوان مخفي‌كاري است و به سادگي قابل رويت نيست نمي‌توان آمار دقيقي در خصوص تعداد اين حيوان ذكر كرد و آمارهايي كه اعلام مي‌شود فاقد مبناي علمي است.

با اين همه مي‌توان گفت شمار اين گونه جانوري روندي روبه بهبود دارد كما اينكه طي هفته گذشته در خارج از منطقه حفاظت شده بافق و در انجير 10 قلاده يوز مشاهده شده است، البته اين آمار شگفتي نيست، چرا كه يك يوز ماده با 4 توله نيز در انجير مشاهده شده كه به خاطر فصل جفت‌گيري رويت اين شمار يوز امري طبيعي است. ولي با ظن قريب به يقين مي‌تون گفت 70 قلاده يوز در زيستگاه‌هاي كشورمان وجود دارد.

ضيايي گفت: به منظور حفاظت بيشتر از يوزپلنگ، از ماه آينده نصب گردنبند يوزها آغاز مي‌شود و انتظار مي‌رود از اين طريق از ميزان جابه‌جايي و مهاجرت اين حيوان باخبر شويم كه اين كمك بزرگي به شمارش يوز مي‌كند.

وي در پايان تصريح كرد: پروژه بين‌المللي حفاظت از يوزپلنگ آسيايي از چهار سال پيش با 700 هزار دلار كمكي كه سازمان ملل به اين كار اختصاص داد آغاز شد و در حال حاضر اين اعتبار تمام شده و پروژه با كمك سازمان حفاظت محيط زيست ادامه دارد. اما بودجه‌اي كه به اين كار اختصاص يافته ناكافي است، چرا كه وقتي مسئله حفاظت از يوز مطرح است نبايد تنها خود يوز را در نظر گرفت، بلكه لازمه حفاظت از يوز، حفاظت و احياء زيستگاه‌هاي اين حيوان و نيز حفاظت از طعمه اين حيوان است كه طبعاً اين اقدام توجه ويژه مسئولان را مي‌طلبد.

بر اين اساس، شايسته است مسئولان با جديت بيشتري به اين مسئله نگاه كنند، چرا كه هنوز خطر انقراض يوز منتفي نشده است.