حيوانات- گاندو، تمساح پوزهكوتاه ايران از گونههاي نادري است كه خشكساليهاي طولاني و مداوم، حيات اين جانور را به خطر انداخته است.
عمده زيستگاههاي تمساح پوزهكوتاه ايران در دهههاي گذشته را بركهها و آبگيرهاي منطقه سيستانوبلوچستان تشكيل ميدادند كه به سبب وقوع خشكسالي، تعداد آنها رو به كاهش است اما همچنان محققان از مناطقي چون سرباز، كاجو، بركههاي پيرسهراب، كلاني و مناطق رودخانهاي باهوكلات به عنوان عمدهترين زيستگاه اين جانور در سيستانوبلوچستان ياد ميكنند.
اين تمساح مانند كروكوديلهاي استراليا و رودخانه نيل، گودالي شبيه كوزه به عمق 30سانتيمتر در زمين حفر ميكند و با توجه به شرايط مختلف از جمله تغذيه، بين 2 تا 35تخم در آنها ميگذارد.
نوزادان اين حيوان كه تنها يك بار در طول سال جفتگيري ميكند، پس از 65روز، هنگام خروج از تخم، داراي حدود 25سانتيمتر طول هستند و رنگ آنها زيتوني روشن با لكههاي سياه روي بدن و دمهاست كه با رشد آنها رنگ اين لكهها تغيير ميكند.گاندو هنگام شكار، معمولا به طور ناگهاني و از جلو حمله ميكند و به علت ساختمان آروارههايش، قدرت جويدن بالايي دارد؛ به همين دليل، معمولا شكارهاي كوچك را ميبلعد و شكارهاي بزرگتر را مدتي زير آب يا آفتاب نگه ميدارد تا گوشت آن له شود. سپس شكار را با تكانهاي سريع تكهتكه كرده و ميبلعد.
مصرف غذايي گاندو به طور متوسط روزانه 5/1 تا 2كيلوگرم گوشت است؛ به همين علت در طول روز، تحرك كمتر و استراحت بيشتري از او ديده ميشود.گاندو حيواني بسيار محتاط با قدرت شنوايي و بويايي بسيار قوي براي فرار از وضعيت خطرناك و مخفيشدن است، به طوري كه ميتواند با شنيدن صدايي از فاصله 500متري و از پشت سر، خود را بهسرعت در داخل آب مخفي كند.
ديدن گاندو - تنها تمساح پوزهكوتاه ايران - به يكي از جاذبههاي ويژه براي گردشگران و بهويژه علاقهمندان به اكوتوريسم و توريسم حيواني تبديل شده است.اين حيوان جالب، با شُش تنفس ميكند اما توانايي ماندن و تنفس چندينساعته در زير آب را نيز دارد.
طول اين موجود خزنده در زمان بلوغ، گاهي تا 5/3متر هم ميرسد. رنگ عمومي بدن او در ناحيه پشت زيتوني تا قهوهاي و سطح آن به دليل وجود استخوانهاي استنورم در زير پوست و ماهيچه، خشن و سپرمانند است.
رنگ ناحيه شكم گاندو، سفيد متمايل به زرد است. دم او كه نيمي از طول بدنش را تشكيل ميدهد، آنقدر قدرتمند است كه ميتواند استخوان بدن پستانداران بزرگجثه را بهراحتي خرد كند.گاندو داراي پلك سوم و مردمك چشم عمودي است و با توجه به «خونسرد»بودن، قادر است دماي بدن خود را متناسب با دماي محيط تنظيم كند، به طوري كه بتواند در شرايط نامناسب زيستي نيز همچنان به حيات خود ادامه دهد.
ويژگي جالب گاندو، داشتن اسيد معده قوي است كه اين جانور را قادر به هضم اشياء سخت و سفت ميكند. گاندو در باور قديمي بوميان منطقه داراي تقدس بوده است و شايد به همين علت، اين حيوان از ناحيه انسانهاي اطراف خود، كمتر احساس خطر ميكند.
